Research Article

YENİ ÖZCÜLÜK BİZE NE SAĞLAR? KRİPKE-PUTNAM ÖZCÜLÜĞÜNE DAİR BİR DEĞERLENDİRME

Number: 43 May 11, 2026
EN TR

YENİ ÖZCÜLÜK BİZE NE SAĞLAR? KRİPKE-PUTNAM ÖZCÜLÜĞÜNE DAİR BİR DEĞERLENDİRME

Abstract

Varlıkların ne olduklarını belirleyen, sahip olmaları zorunlu, içsel ve değişmez birtakım özellikleri olduğu görüşü olan özcülük olarak ifade edilir. Özcülük ve ona yaslanan bilimsel anlayış bir taraftan mekanik fiziğin gelişimi, diğer taraftan Darwin’ci evrim kuramı ile büyük ölçüde terk edilmiştir. 1970’li yıllara gelindiğinde ise özellikle Saul Kripke ve Hilary Putnam’ın modal mantık ve semantikten hareket eden çalışmaları ile özcülük yeniden gündeme gelmiş, onların fikirlerinden hareketle yeni özcü çalışmalar yapılmaya başlanmıştır. Kripke’nin nedensel gönderim kuramı özel adların gönderiminin katı göstericiler ile her mümkün dünyada sabitlendiğini söyleyerek zorunlu a posteriori önermeler olduğunu iddia eder. Bu fikrin birtakım cins adlara da genişletilebileceğini savunan Kripke bu yolla kuramsal özdeşlik ifadelerinin de olumsal değil zorunlu olduğunu savunur. Kripke ve Putnam’ın argümanlarının esası özdeşliğin zorunluluğu olarak ifade edilen bir modal mantık yasasına dayanır ki bu yasa, eğer doğru bir özdeşlik ifadesi kurulmuş ise bunun zorunlu olduğunu söyler. Bu bakımdan yeni özcülük özün tesisi ile ilgili bir şey söylememekte salt biçimsel bir mahiyet taşımaktadır. Bu salt biçimsel özcülük gözlemlenebilir nitelikler ile özün nasıl ilişkilendiğini açıklamakta yetersiz kalmaktadır. Bununla birlikte yeni özcülük bilimsel faaliyetin hedefine deneyimle keşfedilebilecek zorunlu bir öz fikrini koyarak bilimsel faaliyetin sürdürülmesi için bir odak belirlemiş olmaktadır. Bu bakımdan denilebilir ki yeni özcülük Kant’ın akıl idelerine yüklemiş olduğu muhayyel odak -focus imaginarius- işlevini üstlenecek bir öz anlayışını mümkün dünyalar semantiğinden hareketle dil düzeyinde yeniden tesis etmeye çalışmaktadır.

Keywords

References

  1. Aristotle. Aristotle’s Prior and Posterior Analytics : A Revised Text. Çeviren W. D. Ross. Clarendon Press, 1957.
  2. Beebee, Helen, ve Nigel Sabbarton-Leary. “Introduction”. Içinde The Semantics and Metaphysics of Natural Kinds, 1. publ, editör Helen Beebee ve Nigel Sabbarton-Leary. Routledge Studies in Metaphysics 1. Routledge, 2010.
  3. Bird, Alexander, ve Emma Tobin. Natural Kinds. Spring 2023. Editör Edward N. Zalta ve Uri Nodelman. Metaphysics Research Lab, Stanford University, 2023. https://plato.stanford.edu/archives/spr2023/entries/natural-kinds/.
  4. Boz, Erdoğan. Anlam Teorileri ve Hilary W. Putnam’ın Anlamsal Dışsalcılık Teorisi. Gazi Kitabevi, 2024.
  5. Cohen, S. Marc, ve C. D. C. Reeve. “Aristotle’s Metaphysics”. İçinde The Stanford Encyclopedia of Philosophy, Winter 2021, editör Edward N. Zalta. Metaphysics Research Lab, Stanford University, 2021. https://plato.stanford.edu/archives/win2021/entries/aristotle-metaphysics/.
  6. Ellis, B. D. The Philosophy of Nature: a Guide to the New Essentialism. McGill-Queen’s University Press, 2002.
  7. Frege, Gottlob. “On Sense and Reference”. İçinde Translations From the Philosophical Writings of Gottlob Frege, editör P. T. Geach ve Max Black. Blackwell, 1952.
  8. Jones, Jan-Erik. “Locke on Real Essence”. İçinde The Stanford Encyclopedia of Philosophy, Summer 2023, editör Edward N. Zalta ve Uri Nodelman. Metaphysics Research Lab, Stanford University, 2023. https://plato.stanford.edu/archives/sum2023/entries/real-essence/.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Philosophy of Science, Philosophy of Language, Contemporary Philosophy

Journal Section

Research Article

Publication Date

May 11, 2026

Submission Date

December 5, 2025

Acceptance Date

March 28, 2026

Published in Issue

Year 2026 Number: 43

APA
Karaca Çalık, K. (2026). YENİ ÖZCÜLÜK BİZE NE SAĞLAR? KRİPKE-PUTNAM ÖZCÜLÜĞÜNE DAİR BİR DEĞERLENDİRME. FLSF Felsefe Ve Sosyal Bilimler Dergisi, 43, 307-325. https://doi.org/10.53844/flsf.1837001
AMA
1.Karaca Çalık K. YENİ ÖZCÜLÜK BİZE NE SAĞLAR? KRİPKE-PUTNAM ÖZCÜLÜĞÜNE DAİR BİR DEĞERLENDİRME. FLSF. 2026;(43):307-325. doi:10.53844/flsf.1837001
Chicago
Karaca Çalık, Kevser. 2026. “YENİ ÖZCÜLÜK BİZE NE SAĞLAR? KRİPKE-PUTNAM ÖZCÜLÜĞÜNE DAİR BİR DEĞERLENDİRME”. FLSF Felsefe Ve Sosyal Bilimler Dergisi, nos. 43: 307-25. https://doi.org/10.53844/flsf.1837001.
EndNote
Karaca Çalık K (May 1, 2026) YENİ ÖZCÜLÜK BİZE NE SAĞLAR? KRİPKE-PUTNAM ÖZCÜLÜĞÜNE DAİR BİR DEĞERLENDİRME. FLSF Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi 43 307–325.
IEEE
[1]K. Karaca Çalık, “YENİ ÖZCÜLÜK BİZE NE SAĞLAR? KRİPKE-PUTNAM ÖZCÜLÜĞÜNE DAİR BİR DEĞERLENDİRME”, FLSF, no. 43, pp. 307–325, May 2026, doi: 10.53844/flsf.1837001.
ISNAD
Karaca Çalık, Kevser. “YENİ ÖZCÜLÜK BİZE NE SAĞLAR? KRİPKE-PUTNAM ÖZCÜLÜĞÜNE DAİR BİR DEĞERLENDİRME”. FLSF Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi. 43 (May 1, 2026): 307-325. https://doi.org/10.53844/flsf.1837001.
JAMA
1.Karaca Çalık K. YENİ ÖZCÜLÜK BİZE NE SAĞLAR? KRİPKE-PUTNAM ÖZCÜLÜĞÜNE DAİR BİR DEĞERLENDİRME. FLSF. 2026;:307–325.
MLA
Karaca Çalık, Kevser. “YENİ ÖZCÜLÜK BİZE NE SAĞLAR? KRİPKE-PUTNAM ÖZCÜLÜĞÜNE DAİR BİR DEĞERLENDİRME”. FLSF Felsefe Ve Sosyal Bilimler Dergisi, no. 43, May 2026, pp. 307-25, doi:10.53844/flsf.1837001.
Vancouver
1.Kevser Karaca Çalık. YENİ ÖZCÜLÜK BİZE NE SAĞLAR? KRİPKE-PUTNAM ÖZCÜLÜĞÜNE DAİR BİR DEĞERLENDİRME. FLSF. 2026 May 1;(43):307-25. doi:10.53844/flsf.1837001

*** Our magazine does not have a special issue planned for September 2026. ***

Starting from 2024, our journal will be published in 3 issues as two regular and one special issues. These issues will be published In May (regular issue), September (special issue) and December (regular issue).

Only articles within the scope of the file will be included in our special issue. 

Thank you for your attention.