Araştırma Makalesi

YENİ ÖZCÜLÜK BİZE NE SAĞLAR? KRİPKE-PUTNAM ÖZCÜLÜĞÜNE DAİR BİR DEĞERLENDİRME

Sayı: 43 11 Mayıs 2026
PDF İndir
EN TR

YENİ ÖZCÜLÜK BİZE NE SAĞLAR? KRİPKE-PUTNAM ÖZCÜLÜĞÜNE DAİR BİR DEĞERLENDİRME

Öz

Varlıkların ne olduklarını belirleyen, sahip olmaları zorunlu, içsel ve değişmez birtakım özellikleri olduğu görüşü olan özcülük olarak ifade edilir. Özcülük ve ona yaslanan bilimsel anlayış bir taraftan mekanik fiziğin gelişimi, diğer taraftan Darwin’ci evrim kuramı ile büyük ölçüde terk edilmiştir. 1970’li yıllara gelindiğinde ise özellikle Saul Kripke ve Hilary Putnam’ın modal mantık ve semantikten hareket eden çalışmaları ile özcülük yeniden gündeme gelmiş, onların fikirlerinden hareketle yeni özcü çalışmalar yapılmaya başlanmıştır. Kripke’nin nedensel gönderim kuramı özel adların gönderiminin katı göstericiler ile her mümkün dünyada sabitlendiğini söyleyerek zorunlu a posteriori önermeler olduğunu iddia eder. Bu fikrin birtakım cins adlara da genişletilebileceğini savunan Kripke bu yolla kuramsal özdeşlik ifadelerinin de olumsal değil zorunlu olduğunu savunur. Kripke ve Putnam’ın argümanlarının esası özdeşliğin zorunluluğu olarak ifade edilen bir modal mantık yasasına dayanır ki bu yasa, eğer doğru bir özdeşlik ifadesi kurulmuş ise bunun zorunlu olduğunu söyler. Bu bakımdan yeni özcülük özün tesisi ile ilgili bir şey söylememekte salt biçimsel bir mahiyet taşımaktadır. Bu salt biçimsel özcülük gözlemlenebilir nitelikler ile özün nasıl ilişkilendiğini açıklamakta yetersiz kalmaktadır. Bununla birlikte yeni özcülük bilimsel faaliyetin hedefine deneyimle keşfedilebilecek zorunlu bir öz fikrini koyarak bilimsel faaliyetin sürdürülmesi için bir odak belirlemiş olmaktadır. Bu bakımdan denilebilir ki yeni özcülük Kant’ın akıl idelerine yüklemiş olduğu muhayyel odak -focus imaginarius- işlevini üstlenecek bir öz anlayışını mümkün dünyalar semantiğinden hareketle dil düzeyinde yeniden tesis etmeye çalışmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Aristotle. Aristotle’s Prior and Posterior Analytics : A Revised Text. Çeviren W. D. Ross. Clarendon Press, 1957.
  2. Beebee, Helen, ve Nigel Sabbarton-Leary. “Introduction”. Içinde The Semantics and Metaphysics of Natural Kinds, 1. publ, editör Helen Beebee ve Nigel Sabbarton-Leary. Routledge Studies in Metaphysics 1. Routledge, 2010.
  3. Bird, Alexander, ve Emma Tobin. Natural Kinds. Spring 2023. Editör Edward N. Zalta ve Uri Nodelman. Metaphysics Research Lab, Stanford University, 2023. https://plato.stanford.edu/archives/spr2023/entries/natural-kinds/.
  4. Boz, Erdoğan. Anlam Teorileri ve Hilary W. Putnam’ın Anlamsal Dışsalcılık Teorisi. Gazi Kitabevi, 2024.
  5. Cohen, S. Marc, ve C. D. C. Reeve. “Aristotle’s Metaphysics”. İçinde The Stanford Encyclopedia of Philosophy, Winter 2021, editör Edward N. Zalta. Metaphysics Research Lab, Stanford University, 2021. https://plato.stanford.edu/archives/win2021/entries/aristotle-metaphysics/.
  6. Ellis, B. D. The Philosophy of Nature: a Guide to the New Essentialism. McGill-Queen’s University Press, 2002.
  7. Frege, Gottlob. “On Sense and Reference”. İçinde Translations From the Philosophical Writings of Gottlob Frege, editör P. T. Geach ve Max Black. Blackwell, 1952.
  8. Jones, Jan-Erik. “Locke on Real Essence”. İçinde The Stanford Encyclopedia of Philosophy, Summer 2023, editör Edward N. Zalta ve Uri Nodelman. Metaphysics Research Lab, Stanford University, 2023. https://plato.stanford.edu/archives/sum2023/entries/real-essence/.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Bilim Felsefesi, Dil Felsefesi, Çağdaş Felsefe

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

11 Mayıs 2026

Gönderilme Tarihi

5 Aralık 2025

Kabul Tarihi

28 Mart 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Sayı: 43

Kaynak Göster

APA
Karaca Çalık, K. (2026). YENİ ÖZCÜLÜK BİZE NE SAĞLAR? KRİPKE-PUTNAM ÖZCÜLÜĞÜNE DAİR BİR DEĞERLENDİRME. FLSF Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi, 43, 307-325. https://doi.org/10.53844/flsf.1837001
AMA
1.Karaca Çalık K. YENİ ÖZCÜLÜK BİZE NE SAĞLAR? KRİPKE-PUTNAM ÖZCÜLÜĞÜNE DAİR BİR DEĞERLENDİRME. FLSF Dergisi. 2026;(43):307-325. doi:10.53844/flsf.1837001
Chicago
Karaca Çalık, Kevser. 2026. “YENİ ÖZCÜLÜK BİZE NE SAĞLAR? KRİPKE-PUTNAM ÖZCÜLÜĞÜNE DAİR BİR DEĞERLENDİRME”. FLSF Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi, sy 43: 307-25. https://doi.org/10.53844/flsf.1837001.
EndNote
Karaca Çalık K (01 Mayıs 2026) YENİ ÖZCÜLÜK BİZE NE SAĞLAR? KRİPKE-PUTNAM ÖZCÜLÜĞÜNE DAİR BİR DEĞERLENDİRME. FLSF Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi 43 307–325.
IEEE
[1]K. Karaca Çalık, “YENİ ÖZCÜLÜK BİZE NE SAĞLAR? KRİPKE-PUTNAM ÖZCÜLÜĞÜNE DAİR BİR DEĞERLENDİRME”, FLSF Dergisi, sy 43, ss. 307–325, May. 2026, doi: 10.53844/flsf.1837001.
ISNAD
Karaca Çalık, Kevser. “YENİ ÖZCÜLÜK BİZE NE SAĞLAR? KRİPKE-PUTNAM ÖZCÜLÜĞÜNE DAİR BİR DEĞERLENDİRME”. FLSF Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi. 43 (01 Mayıs 2026): 307-325. https://doi.org/10.53844/flsf.1837001.
JAMA
1.Karaca Çalık K. YENİ ÖZCÜLÜK BİZE NE SAĞLAR? KRİPKE-PUTNAM ÖZCÜLÜĞÜNE DAİR BİR DEĞERLENDİRME. FLSF Dergisi. 2026;:307–325.
MLA
Karaca Çalık, Kevser. “YENİ ÖZCÜLÜK BİZE NE SAĞLAR? KRİPKE-PUTNAM ÖZCÜLÜĞÜNE DAİR BİR DEĞERLENDİRME”. FLSF Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi, sy 43, Mayıs 2026, ss. 307-25, doi:10.53844/flsf.1837001.
Vancouver
1.Kevser Karaca Çalık. YENİ ÖZCÜLÜK BİZE NE SAĞLAR? KRİPKE-PUTNAM ÖZCÜLÜĞÜNE DAİR BİR DEĞERLENDİRME. FLSF Dergisi. 01 Mayıs 2026;(43):307-25. doi:10.53844/flsf.1837001

*** Dergimizin 2026 yılı Eylül ayı için planlanmış bir özel sayısı mevcut değildir. ***

Dergimiz 2024 yılından itibaren ikisi olağan biri dosya konulu özel sayı olmak üzere 3 sayı olarak, Mayıs (olağan sayı) Eylül (özel sayı) ve Aralık (olağan sayı) aylarında yayınlanacaktır. 

Özel sayılarımızda yalnızca dosya kapsamında yer alan makalelere yer verilecektir. Makalenizi gönderirken hangi sayıda değerlendirilmesini istediğinizi bir notla bildirmeniz karışıklıkları önleyecektir.

İlginiz için teşekkür ederiz.