KENTTE FOLKLORU YENİDEN CANLANDIRMAK: BALAT VE MEZAT

Öz

Kentleşme ile birlikte kentlerde özgün kültürel ögeler ortaya çıkmıştır. Nüfus kentlerde yoğunlaştıkça, kırsaldan gelen geleneksel uygulamalar, hikâyeler ve inançlar kentsel ortama uyarlanmış ve yeni toplumsal ifade biçimleri ortaya çıkmıştır. Kentte ortaya çıkan bu kültürel sistem “kent folkloru” gibi bir kavramın ortaya çıkmasını sağlamıştır. Kent folkloru, halk kültürünün yalnızca taşra ya da kırsalda var olmadığını modern kentsel yapılar içinde de üretilip aktarıldığını ortaya koymaktadır. Bu alan üzerine yapılan çalışmalar hem maddi kültürel değişimleri hem de sosyal grupların ürettikleri her türlü sözlü iletişim formunu kapsamaktadır. Sözlü iletişim formuna ek olarak kitle iletişim araçları kentteki halk bilgisinin yeniden kurgulanmasında ve daha geniş çevrelere ulaşmasında önemli bir rol üstlenmiştir. Bu açıdan kitle iletişim araçları kırsaldaki kültürel değerleri daha görünür hâle getirdiği gibi kentte üretilen yeni folklorik unsurların kırsala tanıtılmasına da olanak sağlamaktadır. Böylelikle kültür, farklı ortamlarda yeniden üretilerek çift yönlü bir yayılım kazanmaktadır. Bu sayede kültür, sadece mekâna bağlı olarak kalmamakta yazılı, sözlü ve dijital medya aracılığıyla şekillenen ve yayılan bir yapıya bürünmektedir. Bu kültürlerden biri de temelleri eski dönemlere uzansa da günümüzde kent ortamında kendi kültürünü yaratan mezatçılıktır. “Açık artırma ile satış” veya “açık artırma ile satış yapılan yer” anlamına gelen mezat, Türkiye’de müzayede ve açık arttırma gibi terimlerle anılsa da bu terimler arasında ufak da olsa farklılıklar bulunmaktadır. Bu bağlamda çalışmada öncelikle mezatçılığın tanımı, tarihsel kökenleri ve zaman içinde geçirdiği dönüşüm incelenmiştir. Araştırmada birden fazla nitel veri toplama yöntemi kullanılmıştır. İlk olarak kavramsal bir çerçeve oluşturmak için literatür taraması yapılarak mezat kavramının tarihsel gelişimi, folklorik ve sosyolojik bağlamları incelenmiştir. Literatürde yer alan bilgiler doğrultusunda İstanbul’daki mezatçılığın nasıl evrildiği ve bu evrimin toplumsal yansımaları ele alınmıştır. Ardından İstanbul’un Balat semtinde gerçekleştirilen mezat etkinlikleri irdelenmiş, bu ortamlarda yer alan katılımcıların etkileşim biçimleri ve kültürel aktarım pratikleri değerlendirilmiştir. Buna ek olarak, etnografik araştırma geleneğinin çevrimiçi ortamlara uyarlanmış bir biçimi olan netnografi yöntemiyle internet üzerinden yürütülen dijital mezat platformları incelenmiş, bu ortamlarda gerçekleşen iletişim biçimleri ve kültürel yeniden üretim süreçleri analiz edilmiştir. Çalışmanın ilerleyen bölümlerinde Balat’ta düzenlenen mezatların folklorik yönleri, katılımcı profilleri ve iletişim biçimleri incelenerek mezatçılığın yalnızca bir ticaret biçimi değil aynı zamanda sosyal ve kültürel bir pratik olduğu üzerinde durulmuştur. Sonuç olarak Balat semtinde mezat ortamlarının birer sosyal etkileşim alanı olarak işlev gördüğü, katılımcıların hem ekonomik hem de kültürel alışverişte bulunduğu tespit edilmiştir. Ayrıca mezat salonlarının hoş vakit geçirme, eğlenme ve eğlendirme işlevlerini de yerine getiren alanlar olduğu görülmüştür.

Anahtar Kelimeler

• Mezat
• İstanbul
• Balat
• Kent Folkloru
• Kültürel Miras

REVIVING FOLKLORE IN THE URBAN: BALAT AND AUCTION

Öz

With urbanization, unique cultural elements have emerged in cities. As the population has concentrated in cities, traditional practices, stories, and beliefs from rural areas have been adapted to the urban environment, giving rise to new forms of social expression. This emerging cultural system in the city has given rise to the concept of "urban folklore." Urban folklore demonstrates that folk culture does not exist solely in rural areas but is also produced and transmitted within modern urban structures. Studies in this field encompass both material cultural changes and all forms of oral communication produced by social groups. In addition to oral communication, mass media have played a significant role in reconstructing urban folk knowledge and reaching a wider audience. In this respect, mass media not only make rural cultural values more visible but also enable the introduction of new folkloric elements produced in the city to the rural area. Thus, culture is reproduced in different environments, achieving a two-way dissemination. In this way, culture is not confined to a single location but takes on a structure shaped and disseminated through written, oral, and digital media. One of these cultures is auctioneering, which, while its roots date back to ancient times, has today created its own culture in the urban environment. Mezat, meaning "sale by auction" or "place where sales are made by auction," is referred to in Turkey as auction and open auction, although there are slight differences between these terms. In this context, this study primarily examines the definition of auctioneering, its historical roots, and its evolution over time. Multiple qualitative data collection methods were employed. To establish a conceptual framework, a literature review was conducted, examining the historical development, folkloric, and sociological contexts of the concept of auctioneering. Based on information from the literature, the evolution of auctioneering in Istanbul and the social implications of this evolution were discussed. Auctioneering events held in the Balat district of Istanbul were then examined, assessing the interaction styles and cultural transmission practices of participants in these settings. In addition, digital auction platforms conducted online were examined using netnography, a form of the ethnographic research tradition adapted to online environments, and the communication patterns and cultural reproduction processes occurring in these environments were analyzed. The subsequent sections of the study examine the folkloric aspects, participant profiles, and communication styles of the auctions held in Balat, emphasizing that auctioning is not only a form of commerce but also a social and cultural practice. Consequently, it was determined that auction venues in the Balat district functioned as spaces of social interaction, where participants engaged in both economic and cultural exchange. Furthermore, it was observed that auction halls also served the functions of recreation, entertainment, and recreation.

Anahtar Kelimeler

• Auction
• Istanbul
• Balat
• Urban Folklore
• Cultural Heritage

Kaynakça

1. AKALIN, Ş. H. vd. (2011). Türkçe Sözlük. Ankara: TDK Yayınları.
2. AKSAN, D. (1979). Her Yönüyle Dil (Ana Çizgileriyle Dilbilim). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
3. ASLAN, E. (2023). “Kent Folkloru Nedir?”, Kuramsal Yaklaşımlar Işığında Kent Folkloru. (Editör: Erkan Aslan), 49-54, İstanbul: Çizgi Kitabevi Yayınları.
4. ATAY, D. (2020). “Mezat ve Savaş: Yakup Kadri’nin Bir Şehit Mezadı Adlı Hikâyesinde Açık Arttırma ve Şehitlik”, Müzayede Kitabı. (Editör: Emine Gürsoy Naskali), 5-17, İstanbul: Kitabevi Yayınları.
5. AVCI, H. E. (2008). İstanbul Gezi Rehberi. İstanbul: Kaynak Yayınları.
6. AY AK, B. R. (2023). Tarihi Kentsel Alanları Biçimlendiren Kültürel Değerlerin Peyzaj Biyografisi Yaklaşımıyla İncelenmesi: Fener Balat Örneği. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi Peyzaj Mimarlığı Anabilim Dalı.
7. BELGE, M. (2003). İstanbul Gezi Rehberi. İstanbul: Yurt Kitap Yayın.
8. BOLAT, T. (2020). “Sahip Olma Arzusu ile Eşyanın Esiri Olmama Kaygısı Arasında Haldun Taner’in “Artırma” Hikâyesi”, Müzayede Kitabı. (Editör: Emine Gürsoy Naskali), 19-34, İstanbul: Kitabevi Yayınları.

9. BOYUNDURUK, A. (2024). Kahramanmaraş Kapalı Çarşı Geleneksel Meslek Folkloru. İstanbul: Eğitim Yayınevi.
10. BURKE, P. ve PORTER, R. (2010). “‘Jargon’ Kavramı Hakkında”, Halkbiliminde Kuramlar ve Yaklaşımlar 2. (Editör: M. Öcal Oğuz-Selcan Gürçayır), 116-118, Ankara: Geleneksel Yayınları.
11. DAMME, I. V. (2010). “Second-Hand Dealing in Bruges and the Rise of an ‘Antiquarian Culture’, c. 1750-1870”, Modernity and the Second-Hand Trade European Consumption Cultures and Practices, 1700-1900. (Editör: Jon Stobart and Ilja Van Damme), 73-92, New York: Palgrave Macmillan.
12. DENİZ, K. ve ALKOL, N. (2016). “Mesleki Dilin Söz Varlığı ve Terim”. Milli Eğitim Dergisi, C. 45, S. 210, 201-214.
13. DERDİÇOK, N. S. (2024). “Kent Ortamında Folklorun Görünümleri: Gün Olgusu”. Millî Folklor, C.18, S. 142, 27-38.
14. DİNLER, M. ve ŞAHİN GÜÇHAN, N. (2016). “Fener ve Balat’ın Dönüşümü Üzerine: Üç Vizyon / Üç Dönem / Üç Ayrı “Koruma” Anlayışı”. TÜBA-KED, S. 14, 221-245.
15. EMECEN, F. (1992). “Balat”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, C.5, Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı İslâm, 4-7.
16. HERODOTOS. (2012). Herodot Tarihi. (Çev.: Müntekim Ökmen). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
17. KARABUDAK, G. (2023). “Kent Folklorunda Yeniden İşlevlendirme Örneği: Gaziantep’te Hanlar”, Kuramsal Yaklaşımlar Işığında Kent Folkloru. (Editör: Erkan Aslan), 189-204, İstanbul: Çizgi Kitabevi Yayınları.
18. KAVALCI, L. (2010). Balat’ın Mekansal Gelişim Süreci. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi Coğrafya Anabilim Dalı.
19. KOÇU, R. E. (1960). “Balat”. İstanbul Ansiklopedisi, Cilt 4, İstanbul: Nurgök Matbaası, 1961-1965.
20. KOÇU, R. E. (1963). “Cellâd Mezadı”. İstanbul Ansiklopedisi, Cilt 6, İstanbul: Nurgök Matbaası, 3428-3429.
21. MARİA, G. vd. (2018). “Folklor Araştırması ve Yeni Zorlukları: Etnografiden Netnografiye”, İnternet Folkloru: Netlore ve Netnografi. (Çev.: Zeynep Safiye Baki Nalcıoğlu), 15-24, Ankara: Geleneksel Yayıncılık.
22. MUTÇALI, S. (1995). Arapça-Türkçe Sözlük. İstanbul: Dağarcık Yayınları.
23. ÖZ AÇIK, G. (2023). “Türkçede Jargon: Jandarma Dili Örneği”. Avrasya Terim Dergisi, S. 11, C. 3, 95-101.
24. ÖZDEMİR, N. (2012). Kültür Ekonomisi ve Yönetimi (Seçki). Ankara: Hacettepe Yayıncılık.
25. ÖZGEN, M. (2020). “Tokat’ta Tellal ve Mezat”, Müzayede Kitabı. (Editör: Emine Gürsoy Naskali), 121-150, İstanbul: Kitabevi Yayınları.
26. ÖZTÜRKMEN, A. (2024). “İstanbul Kent Folkloru Bağlamında Şehrin Değişen Dans Manzarası”. Türk Folklor Araştırmaları Derneği Dergisi, C.1, S. 367, 18-25.
27. SÖZER ORAN, J. (2015). “Açık Arttırma; Tarihçe, Genel Bilgiler ve Bir Araştırma”. Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, C. 24, S. 1, 125-135.
28. TAN, S. (2023). “Osmanlı Devleti’nde Tellallık Kurumu; Osmanlı Tellal ve Münadileri”. Millî Folklor, C. 18, S. 139, 68-81.
29. THOMPSON, D. (2011). Sanat Mezat 12 Milyon Dolarlık Köpekbalığı: Çağdaş Sanatın ve Müzayede Evlerinin Tuhaf Ekonomisi. (Çev.: Renan Akman). İstanbul: İletişim Yayınları.
30. THOMPSON, J. B. (2004). Medya ve Modernite. (Çev.: Serdar Öztürk). İstanbul: Kırmızı Yayınları.
31. YENEN, Z. ve YÜCETÜRK, E. (2004). “Haliç’in Mekansal Bütünlüğü ve Silüet İrdelemesi”, Dünü ve Bugünü ile Haliç Sempozyumu 22-23 Mayıs 2003. (Haz.: Süleyman Faruk Göncüoğlu), 591-603, İstanbul: Kadir Has Üniversitesi Yayınları.