CONCEPTUAL METAPHORS REGARDING HUMANS IN THE DADALOĞLU TRADITION
Abstract
The traditional understanding of rhetoric, rooted in Aristotle’s definition, views metaphor as a deliberate linguistic choice, a figure of speech, and an ornamental element. Conceptual Metaphor Theory, introduced by contemporary cognitive linguistics, rejects this approach. Conceptual Metaphor Theory which regards metaphor as the act of defining a complex concept through a familiar model posits that metaphor is a natural cognitive process and an integral part of consciousness, employed by the human mind to make sense of, define, or structure concepts without requiring conscious effort. Literary metaphors are not aesthetic inventions entirely independent of the mind's natural functioning; rather, they are poetic and expanded forms of conceptual mapping systems already present in the minds of individuals and society. Metaphors are defined as fundamental schemas that reflect human consciousness and reveal how the external world including events, situations, and various phenomena is structured within the mind. Shaped by the environments, histories, experiences, and cultures of individuals, these cognitive tools gain visibility through language. Reflecting people's perspectives on events, these structures offer rich insights into the culture of the society that speaks the language. In this respect, metaphors serve as a “key to the mind,” shedding light on cognitive processes. Built upon this theoretical foundation, the aim of this study is to identify the conceptual metaphors used to define the concept of “human” in the poems of folk poets belonging to the Dadaloğlu tradition, to explain these metaphors in terms of their cultural underpinnings, and to draw inferences regarding the worldview of the Dadaloğlu tradition. “Conceptual Metaphor Theory” was employed as the methodological framework during the analysis phase of the study, while the work titled Yeni Bilgiler Işığında Dadaloğlu Bütün Şiirleri (Dadaloğlu: Complete Poems in Light of New Information), prepared by İsmail Görkem (2006), served as the primary data source. A total of 194 poems by Âşık Dadalı Veli, Kul Yusuf, and Âşık Dadalıoğlu Musa figures who constitute the Dadaloğlu tradition were examined, and metaphors regarding the concept of “human” within these poems were identified and analyzed. The analysis revealed that the poets were directly influenced by their nomadic Avşar culture when selecting the “source domains” used to conceptualize the “human” (the target domain). Humans were not conceived as separate from nature but were frequently defined through source domains such as mountains, water, animals, plants, and objects; this demonstrated that, in the poets' mental world, the human was conceptualized as a being integrated with nature and characterized by a “combative” spirit. It was determined that animal metaphors played a strategic role as signifiers and coding tools in the construction of tribal identity, serving to devalue the enemy and exalt the sense of social belonging. The conceptualizations identified in the poems were found to reflect a collective system of thought rather than individual preferences. Furthermore, it was revealed that the conceptual schemas employed drew upon Turkish mythology, cosmogony, and culture. Ultimately, the findings demonstrate that the society's collective memory, experiences, and way of life shaped these conceptualization schemas, which in turn were reflected in the metaphorical language of the folk poets. Moreover, the data prove that these conceptualizations rooted in Turkish culture serve as fundamental cognitive tools that reflect the society's memory and worldview.
Keywords
DADALOĞLU ŞİİR GELENEĞİNDE İNSANLA İLGİLİ KAVRAMSAL METAFORLAR
Abstract
Aristoteles’in tanımlamasından temellenen geleneksel retorik anlayışı metaforu bilinçli bir dil tercihi, bir söz sanatı ve süs unsuru olarak değerlendirir. Çağdaş bilişsel dil bilimin ortaya koyduğu Kavramsal Metafor Teorisi bu yaklaşımı reddeder. Tanımlanması güç bir kavramı iyi bilinen bir model üzerinden tanımlama işi olarak gören Kavramsal Metafor Teorisi’ne göre metafor, insan zihninin kavramları anlamlandırmak, tanımlamak ya da yapılandırmak için özel bir çaba harcamadan kullandığı doğal bir işleyiş biçimi ve bilincin ayrılmaz bir parçasıdır. Edebî metaforlar da zihnin doğal işleyişinden tamamen bağımsız estetik icatlar değildir, aksine toplumun ve bireylerin zihninde hâlihazırda bulunan kavramsal eşleme sistemlerinin şiirsel ve genişletilmiş formlarıdır. Metaforlar, insan bilincini yansıtan ve dış dünyanın, olayların, durumların ve pek çok olgunun zihinde nasıl yapılandırıldığını gösteren temel şemalar olarak tanımlanmaktadır. Bireylerin yaşadığı çevre, tarih, deneyim ve kültürlerinden beslenerek şekillenen bu düşünce araçları dille birlikte görünürlük kazanır. İnsanların olaylara bakış açısını yansıtan bu yapılar, o dili kullanan toplumun kültürü hakkında zengin veriler sunar. Bu yönüyle metaforlar, zihnin işleyişine ışık tutan bir “zihin anahtarı” işlevi görmektedir. Bu teorik zemin üzerine inşa edilen çalışmanın amacı, Dadaloğlu geleneğine mensup halk şairlerinin şiirlerinde “insan” kavramının hangi kavramsal metaforlar aracılığıyla tanımlandığını tespit etmek, bunları kültürel temelleriyle açıklamak ve Dadaloğlu geleneğinin dünya görüşü hakkında çıkarımlar yapmaktır. Çalışmanın analiz aşamasında metodolojik çerçeve olarak “Kavramsal Metafor Teorisi” kullanılmış, temel veri kaynağı olarak ise İsmail Görkem’in (2006) hazırladığı Yeni Bilgiler Işığında Dadaloğlu Bütün Şiirleri adlı eser esas alınmıştır. Eserde yer alan ve Dadaloğlu geleneğini oluşturan Âşık Dadalı Veli, Kul Yusuf ve Âşık Dadalıoğlu Musa’ya ait toplam yüz doksan dört şiir taranmış, bu şiirlerdeki insan kavramına dair metaforlar tespit edilerek incelenmiştir. Yapılan incelemeler sonucunda, şairlerin hedef alandaki "insanı" kavramsallaştırmak için başvurdukları “kaynak alanları” seçerken içinde bulundukları göçebe Avşar kültüründen doğrudan etkilendikleri ortaya konmuştur. İnsan doğadan kopuk düşünülmemiş; sıklıkla dağ, su, hayvan, bitki, nesne gibi kaynak alanları üzerinden tanımlanmış, bu da şairlerin zihin dünyasında insanın doğayla bütünleşmiş ve “mücadeleci” bir varlık olarak şemalandığını göstermiştir. Aşiret kimliğinin inşasında hayvan metaforlarının stratejik birer gösterge ve kodlama aracı olarak rol oynadığı, bu metaforların düşmanı değersizleştirmek ve toplumsal aidiyet duygusunu yüceltmek için kullanıldığı tespit edilmiştir. Şiirlerde tespit edilen kavramsallaştırmaların bireysel bir tercihten ziyade kolektif bir düşünce sistemini yansıttığı görülmüştür. Ayrıca başvurulan kavramsal şemaların Türk mitolojisinden, kozmogonisinden ve kültüründen beslendiği ortaya konmuştur. Sonuç olarak elde edilen bulgular, toplumun kolektif belleğinin, deneyimlerinin ve yaşam biçiminin kavramsallaştırma şemalarını şekillendirdiğini ve bu durumun da halk şairlerinin metaforik diline yansıdığını göstermektedir. Ayrıca elde edilen veriler Türk kültüründen beslenen bu kavramsallaştırmaların, toplumun belleğini ve dünya görüşünü yansıtan temel bilişsel araçlar olduğunu kanıtlamaktadır.
Keywords
