Research Article

Kalkınma Göstergelerinde Toplumsal Cinsiyet Eşitsizliği Ölçütü Olarak Toplumsal Cinsiyet Endeksleri: Bu Endeksler Eşitsizliği Ölçebilir mi?

Volume: 9 Number: Toplumsal Cinsiyet Özel Sayısı September 27, 2025
TR EN

Kalkınma Göstergelerinde Toplumsal Cinsiyet Eşitsizliği Ölçütü Olarak Toplumsal Cinsiyet Endeksleri: Bu Endeksler Eşitsizliği Ölçebilir mi?

Öz

Günümüzde giderek kullanımı genişleyen toplumsal cinsiyet endekslerinin, toplumsal cinsiyet eşitsizliğine yönelik bilgi ve politika üretimini uluslararası ölçekte şekillendirmeleri, bunların nasıl bir bilgi ve politika ürettiğini, nasıl ölçümler yaptığını sorgulamayı önemli hale getirmektedir. Bu doğrultuda çalışmada şu sorulara cevap aranmaktadır: Toplumsal cinsiyet endeksleri, kavramsal ve kuramsal açıdan eşitsizliği ölçmek için yeterli ölçütler midir? Bu endekslerdeki gösterge ve değişkenler cinsiyet eşitsizliğini yansıtmaya uygun mudur? Çalışma bu sorgulamalara dayalı olarak, toplumsal cinsiyet endekslerinin uluslararası gündeme oturması ve yaygınlaşmasına öncülük eden Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı’nın geliştirdiği endekslerin eleştirel bir incelemesinin ardından, bu endekslerinin yol açtığı tartışmalar sonucu geliştirilen toplumsal cinsiyet endekslerini ele almakta ve tüm bu endekslerin nasıl bir bilgi üretim sürecine dayandığının genel bir değerlendirmesini yapmaktadır. Bu incelemelere dayalı olarak çalışmanın argümanı ise, toplumsal cinsiyet endekslerinin, gösterge seçimi itibariyle toplumsal cinsiyet eşitsizliklerini kavramsal açıdan dar bir şekilde ele alan, anlamı daraltması itibariyle toplumsal cinsiyet politikaları üretimini olumsuz etkileyen, politika üretimini uzmanların ampirik ölçümlerine bağlı hale getirerek teknikleştiren ve dolayısıyla eşitsizliği yansıtmak açısından sorunlu ve yetersiz ölçütler olduğudur. Bu açıdan çalışmanın önemi, birbirleriyle diyalog halinde gelişen toplumsal cinsiyet endekslerinin eleştirel bir gözle değerlendirmesini yaparak, bunların cinsiyet eşitsizliklerini ölçme ve yansıtmaya yönelik yeterliliklerini sorgulamaktır.

Anahtar Kelimeler

References

  1. Adjei, S. B. (2015). Assessing woman empowerment in Africa: A citical review of the challenges of the gender empowerment measure of the UNDP. Psychology and Developing Societies, 27(1), 58-80.
  2. Bardhan, K., & Klasen, S. (1999). UNDP’s gender-related indices: A critical review. World Development, 27(6), 985-1010.
  3. Bardhan, K., & Klasen, S. (2000). On UNDP’s revisions to the gender-related development index. Journal of Human Development, 1(2), 191-195.
  4. Beneria, L., & Permanyer, I. (2010). The measurement of socio-economic gender inequality revisited. Development and Change, 41(3), 375-399.
  5. Bericat, E. (2012). The European gender equality index: Conceptual and analytical issues. Social Indicators Research, 108, 1-28.
  6. Berik, G. (2022). Towards improved measures of gender inequality: An evaluation of the UNDP gender inequality index and a proposal. Discussion Papers, No.42, The UN Woman Discussion Papers Series.
  7. Beteta, H. C. (2006). What is missing in measures of women's empowerment?. Journal of Human Development, 7(2), 221-241.
  8. Beetham, G., & Demetriades, J. (2007). Feminist research methodologies and development: Overview and practical application. Gender & Development, 15(2), 199-216.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Gender, Policy and Administration

Journal Section

Research Article

Publication Date

September 27, 2025

Submission Date

June 15, 2025

Acceptance Date

July 24, 2025

Published in Issue

Year 2025 Volume: 9 Number: Toplumsal Cinsiyet Özel Sayısı

APA
Uzunyayla, F. (2025). Kalkınma Göstergelerinde Toplumsal Cinsiyet Eşitsizliği Ölçütü Olarak Toplumsal Cinsiyet Endeksleri: Bu Endeksler Eşitsizliği Ölçebilir mi? Fiscaoeconomia, 9(Toplumsal Cinsiyet Özel Sayısı), 231-252. https://doi.org/10.25295/fsecon.1720124
download?token=eyJ1aWQiOjEwMTE3NywiYXV0aF9yb2xlcyI6WyJST0xFX1VTRVIiXSwiZW5kcG9pbnQiOiJqb3VybmFsIiwib3JpZ2luYWxuYW1lIjoiMjAyNi0wMy0xNF8wMC0xOC01OC5wbmciLCJwYXRoIjoiNTVjMC82NjE0LzA5NGEvNjliNDdmNjNjMjdiMDUuMDA4NTE4OTUucG5nIiwiZXhwIjoxNzczNDQwMzcxLCJub25jZSI6IjMzYzNhMDczOTJhZDBiOWUxMjA4MTJlMzAwOTdlMDhjIn0.uxgvoBOu5rdPPckMLotZ4eBnzOQVB_StL3DcxMXqMSU


Fiscaoeconomia is licensed under a Creative Commons Attribution License (CC BY).