Ekolojik Mimarlıkta Endüstriyel Kenevir (Cannabis sativa L.) Kullanımının Değerlendirilmesi: Can Monges Restorasyon Projesi Örneği

Öz

Sürdürülebilir ve çevre dostu yapı malzemelerine olan ilgi, iklim değişikliği, doğal kaynakların tükenmesi ve yapı sektörünün neden olduğu yüksek karbon salımı ile artmaktadır. Bunun sonucunda ekolojik mimarlık; enerji verimliliği, sürdürülebilir malzeme kullanımı ve çevresel etkilerin azaltılmasına yönelik tasarım yaklaşımlarını içeren önemli bir çalışma alanı olarak öne çıkmaktadır. Endüstriyel kenevir düşük karbon ayak izi, yenilenebilir yapısı ve higrotermal performansı sayesinde, güncel biyobazlı yapı malzemeleri arasında yerini almıştır. Özellikle kenevir sapı ve liflerinden elde edilen yapı malzemeleri; yalıtım, levha ve kompozit üretiminde kullanılabilmektedir. Bu çalışmada, endüstriyel kenevirin (Cannabis sativa L.) ekolojik mimarlık kapsamında yapı malzemesi olarak kullanım potansiyeli, İspanya’nın Mallorca Balear Adaları’nda gerçekleştirilen “Can Monges Restorasyon Projesi” üzerinden değerlendirilmiştir. Çalışma kapsamında Can Monges restorasyon projesinde kullanılan kenevir bazlı yapı malzemeleri, geri dönüşüm uygulamaları ve ekolojik tasarım yaklaşımları incelenmiş; kenevirin kullanım alanları ve ekolojik malzeme olma kriterleri SWOT analizi yöntemiyle değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular doğrultusunda, kenevir temelli yapı malzemelerinin düşük karbon emisyonu, ısı yalıtımı, nem dengeleme kapasitesi ve sürdürülebilir üretim özellikleri sayesinde ekolojik mimarlık uygulamalarında uygulanabilir ve çevre dostu bir alternatif olma potansiyeli taşıdığı sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Endüstriyel Kenevir
• kenevir temelli yapı malzemeleri
• ekolojik mimarlık
• Can Monges
• SWOT analizi

Evaluation of Industrial Hemp Use in Ecological Architecture: The Case of the Can Monges Restoration Project

Öz

The construction sector, a significant part of the architectural discipline and a major contributor to carbon emissions, is closely intertwined with the human environment. Therefore, the concept of "Ecological Architecture" is being explored. Ecological architecture aims to meet the aesthetic and comfort needs of people while conserving natural resources. Among these goals, the use of ecological materials in designs is paramount. Industrial hemp (Cannabis Sativa L.) is currently being tested as an ecological material. Industrial hemp is being used in concrete, wool, and wood production in various parts of the world within the construction sector. This study aims to examine industrial hemp as an ecological material through the example of "Can Monges." Can Monges is a restoration project in Mallorca, Spain, where a house was constructed using building materials made from hemp and incorporating recycling designs. The study outlines the uses of hemp, determines its ecological potential, and evaluates it using a SWOT analysis. Based on the data obtained from the Can Monges project, the aim was to demonstrate that industrial hemp is an ecological material with effective heat and moisture insulation, high ventilation, natural pest control, and low carbon emissions, and that its applicability in architecture is possible.

Anahtar Kelimeler

• Industrial hemp
• hemp-based building materials
• ecological architecture
• Can Monges
• SWOT analysis

Kaynakça

1. Raihan A., Bijoy TR. A review of the industrial use and global sustainability of Cannabis sativa. Global Sustainability Research 2023; 2(4): 1-29.
2. Gedik G., Avinç O.O., Yavaş A. Kenevir lifinin özellikleri ve tekstil endüstrisinde kullanımıyla sağladığı avantajlar. Tekstil Teknolojileri Elektronik Dergisi 2010; 4(3): 39-48.
3. Şahin M. Endüstriyel kenevir sapı atığının farklı bağlayıcılar ile kenevir betonu üretiminde değerlendirilmesi. Düzce Üniversitesi Bilim ve Teknoloji Dergisi 2022; 10(1): 233-243.
4. Yılmaz G., Yazıcı L. Dünya'da yükselen değer: Endüstriyel kenevir (Cannabis sativa L.). Bozok Tarım ve Doğa Bilimleri Dergisi 2022; 1(1): 54-61.
5. Steyn K., De Villiers W., Babafemi A.J. A comprehensive review of hempcrete as a sustainable building material. Innovative Infrastructure Solutions 2025; 10(3): Article 97.
6. Özdamar E.G. Hemp as a potential material in architecture: Is it possible in Turkey? ICONARP International Journal of Architecture and Planning 2021; 9(1): 131-154.
7. Alıcı N., Dalkılıç B. Usage of bio-based materials in indoor members. GRID Architecture, Planning and Design Journal 2022; 5(2): 325-346.
8. Devrim B., Ozturk R.B., Ozturk A. Biomaterials and sustainability in future architecture. International Journal of Advances in Science Engineering and Technology 2024; 12(2): 151-155.

9. Intergovernmental Panel on Climate Change. Climate change 2022: Mitigation of climate change. Cambridge: Cambridge University Press, 2022.
10. Gürel J., Irklı Eryıldız D. Ekolojik yapıların temel tasarım ölçütleri açısından değerlendirilmesi. PEYZAJ: Eğitim, Bilim, Kültür ve Sanat Dergisi 2021; 3(1): 1-27.
11. Ibrahim I. Urban planning and architecture design for sustainable development, livable eco-architecture Masdar City, Arabian sustainable city. Procedia - Social and Behavioral Sciences 2016; 216: 46-55.
12. Lan M. Create a harmonious environment together of ecological architecture design method. Procedia Environmental Sciences 2011; 10: 1774-1780.
13. Kibert C.J. Sustainable construction: Green building design and delivery. 4. baskı. Hoboken, NJ: John Wiley & Sons, 2016.
14. Yeang K., Powell R. Designing the ecoskyscraper: Premises for tall building design. The Structural Design of Tall and Special Buildings 2007; 16(4): 411-427.
15. United Nations Environment Programme. Not just another brick in the wall: The solutions exist—Scaling them will build on progress and cut emissions fast. Global status report for buildings and construction 2024/2025. Nairobi: UNEP, 2025.
16. Khan H., Niazi A. An in-depth study on material selection for sustainable residential architectural projects. Smart Construction and Sustainable Cities 2025; 3(1): 25.
17. Ankara Üniversitesi. Ekolojik tasarım [Ders notu]. Ankara: Ankara Üniversitesi, t.y.
18. Seçkin P. Ekolojik değerlere göre ahşap kompozit malzemenin seçim kriterleri. Yüksek lisans tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, İstanbul, 2006.
19. Burkut E.B., Dal M. Systematic literature review and scientific maps on ecological architecture and eco-architecture. International Journal of Pure and Applied Sciences 2023; 9(2): 369-380.
20. Koç Z.G., Ekşi Akbulut D. Ekolojik tasarım kapsamında dünyada ve Türkiye'de toprak yapı standart ve yönetmeliklerinin değerlendirilmesi. Megaron 2017; 12(4): 647-657.
21. Carus M, Sarmento L. The European hemp industry: Cultivation, processing and applications for fibres, shivs, seeds and flowers (EIHA 2016-05). Brüksel: European Industrial Hemp Association, 2016.
22. Sefaoğlu F. Kenevir yetiştiriciliği el kitabı. Kastamonu: Kastamonu Üniversitesi, 2022.
23. Laloğlu S., Atik C. Kompozit takviye malzemesi olarak kenevir lifi işlenmesine genel bir bakış. Bartın Orman Fakültesi Dergisi 2025; 27(2): 347-363.
24. Şahin Y.S. Geleneksel beton yerine kenevir betonu kullanılmasının duvardan ısı kaybına etkisinin sayısal olarak incelenmesi. International Journal of Advanced Natural Sciences and Engineering Researches 2023; 7(11): 49-53.
25. De Bruijn P.B., Jeppsson K.H., Sandin K., Nilsson C. Mechanical properties of lime–hemp concrete containing shives and fibres. Biosystems Engineering 2009; 103(4): 474-479.
26. Collet F., Pretot S. Thermal conductivity of hemp concretes: Variation with formulation, density and water content. Construction and Building Materials 2014; 65: 612-619.
27. Walker R., Pavía S. Moisture transfer and thermal properties of hemp–lime concretes. Construction and Building Materials 2014; 64: 270-276.
28. Jami T., Karade S.R., Singh L.P. Hemp concrete—A traditional and novel green building material. International Conference on Advances in Construction Materials and Structures (ACMS-2018); 7-8 Mart 2018; Roorkee, Hindistan. 1-8.
29. Kore D., Sudarsan J.S. Hemp concrete: A sustainable green material for conventional concrete. Journal of Building Material Science 2021; 3(2): 1-7.
30. Narayanan V., Hashemi A., Elsharkawy H., Newport D., Basaly L. Comparative assessment of insulation materials for improving indoor air quality in building retrofit. Environmental Science & Sustainable Development 2024; 9(2): 34-47.
31. Gaujena B., Agapovs V., Borodinecs A., Strelets K. Analysis of thermal parameters of hemp fiber insulation. Energies 2020; 13(23): 6385.
32. Alao P., Tobias M., Kallakas H., Poltimäe T., Kers J., Goljandin D. Development of hemp hurd particleboards from formaldehyde-free resins. Agronomy Research 2020; 18(Özel Sayı 1): 679-688.
33. TAO Climate. Hempcrete: A sustainable revolution in the construction industry. t.y.
34. Yaşar M., Çağlar L., Sakçılar U., Karademir A., İmamoğlu S., Kılıç İ. Endüstriyel kenevirin ekonomik ve ekolojik sürdürülebilirliği ile kâğıt sektöründeki kullanım olanakları. Bozok Tarım ve Doğa Bilimleri Dergisi 2025; 4(2): 112-126.
35. Duru M.O., Dinçer S.G. Yapı üretiminde kenevir bitkisinin endüstriyel yapı malzemesi olarak kullanımı. XIV. Uluslararası Sinan Sempozyumu: Mimarlık ve Gelecek; 2025; Edirne. 671-684.
36. Başer U., Bozoğlu M. Türkiye'nin kenevir politikası ve piyasasına bir bakış. Tarım Ekonomisi Araştırmaları Dergisi (TEAD) 2020; 6(2): 127-135.
37. Sathre R., O'Connor J. A synthesis of research on wood products and greenhouse gas impacts. 2. baskı, Technical Report TR-19R. Pointe-Claire, Quebec: FPInnovations, 2010.
38. Mahmood O. Towards sustainable construction: Innovations in hemp-lime composite production for carbon-negative building materials. Doktora tezi, University of Ottawa, Ottawa, 2026.
39. López Mayol T., Homar V., Ramis C., Guijarro J.A. PREGRIDBAL 1.0: Towards a high-resolution rainfall atlas for the Balearic Islands (1950–2009). Natural Hazards and Earth System Sciences 2017; 17(7): 1061-1074.
40. Matos A.M., Brás A., Gomes V., Faustino P. Energy-efficiency passive strategies for Mediterranean climate: An overview. Energies 2022; 15(7): 2572.
41. Moret Rodrigues A., Santos M., Gomes M.G., Duarte R. Impact of natural ventilation on the thermal and energy performance of buildings in a Mediterranean climate. Buildings 2019; 9(5): 123.
42. Oliver P. Built to meet needs: Cultural issues in vernacular architecture. Oxford: Architectural Press, 2006.
43. Mas G. La piedra de marès de Mallorca, patrimonio natural y cultural. Patrimonio geológico: Gestionando la parte abiótica del patrimonio natural içinde. Carcavilla L, Duque-Macías J, Giménez J, Hilario A, Monge-Ganuzas M, Vegas J, Rodríguez A (Ed.). Madrid: Instituto Geológico y Minero de España, 2017. 413-419
44. Gómez Mateo J., Bernabeu Larena A., Sáez Alonso I., Oliver Barceló C. 6 social housing units in Mallorca: A contemporary and sustainable stone structure. Structures and architecture içinde. Rinke M, Hvejsel MF (Ed.). Boca Raton, FL: CRC Press, 2025; 927-934.
45. Ideo Arquitectura. Can Monges. t.y.
46. Ideo Arquitectura. Kişisel iletişim, 2024.
47. Mahuta R.H., Kocagil İ.E. Climate-responsive design strategies: Utilizing vernacular architecture to design energy-efficient residential buildings in Nigeria. XIV. International Sinan Symposium: Architecture and Future; 2025; Edirne. 325-335.
48. Amirov N., Küçüktüvek M. Ahşap yapıların biyofilik tasarımla entegrasyonu: Doğaya dönüş ve sürdürülebilirlik. Kent Akademisi 2025; 18(1): 520-539.
49. Shanbhag S.S., Dixit M.K., Sideris P. Examining the global warming potential of hempcrete in the United States: A cradle-to-gate life cycle assessment. Developments in the Built Environment 2024; 20: 100572.
50. Bošković I., Radivojević A. Life cycle assessment of hemp-lime concrete wall constructions: The impact of wall finish type and renewal regimes. Journal of Building Engineering 2024; 86: 108940.
51. Dams B., Maskell D., Shea A., Allen S., Cascione V., Walker P. Upscaling bio-based construction: Challenges and opportunities. Building Research & Information 2023; 51(7): 764-782.
52. Yazdanseta A., Mi Y. Knowledge mapping for advancement of hemp-lime composite in the construction industry: A systematic literature review (from 2004 to 2024). Journal of Materials Science: Materials in Engineering 2025; 20: 115.
53. Amziane S., Arnaud L., Challamel N. (Ed.). Bio-aggregate-based building materials: Applications to hemp concretes. Hoboken, NJ: John Wiley & Sons, 2013.
54. Han B. Sürdürülebilir mimari ve enerji verimliliği konusunda yapılmış çalışmalar ve öneriler. Hars Akademi 2023; 6(1): 57-72.
55. Beşiroğlu Ş., Özmen E. Sürdürülebilir mimarlık kapsamında ekolojik bina ve enerji etkin binanın basit toplamlı ağırlıklandırma yöntemi ile karşılaştırılması. Tasarım Kuram 2022; 18(35): 194-205.
56. Demirarslan D. İç mimarlıkta sürdürülebilir yaklaşımlar ve çevre ilişkisi. Adıyaman: İksad Yayınevi, 2023.
57. Yin RK. Case study research and applications: Design and methods. 6. baskı. Thousand Oaks, CA: SAGE Publications, 2018.
58. Lawrence M., Fodde E., Paine K., Walker P. Hygrothermal performance of an experimental hemp-lime building. Key Engineering Materials 2012; 517: 413-421.