Okul Müdürlerinin Kullandıkları Yönetsel Güç Kaynakları ile Öğretmen Motivasyonları Arasındaki İlişkinin Öğretmen Görüşlerine Göre İncelenmesi

Year 2026, Volume: 12 Issue: 1 , 57 - 87 , 30.03.2026

Ahmet Polat , Mehmet Korkmaz

https://izlik.org/JA86NP73ZY

Abstract

Bu çalışma, okul müdürleri tarafından kullanılan örgütsel güç kaynakları ile öğretmen motivasyonu arasındaki ilişkileri incelemek amacıyla yapılmıştır. Özellikle okul müdürlerinin konumsal güç kaynakları olan yasal, ödül ve zorlayıcı güç ile kişisel güç kaynakları olarak değerlendirilen uzmanlık ve karizmatik güç kaynaklarının öğretmenlerin içsel, dışsal ve yönetsel motivasyonları üzerindeki etkilerinin belirlenmesi ve öğretmen motivasyonunun anlaşılması açısından önem taşımaktadır. İlişkisel tarama modeliyle yürütülen bu araştırmanın evrenini, 2023–2024 eğitim-öğretim yılında, Bursa ili Yıldırım ilçesinde MEB’e bağlı görev yapan 6.234 ortaokul öğretmeni oluşturmaktadır. Araştırma örneklemi ise, basit rastgele örnekleme yöntemi ile hedef kitleden seçilen 372 öğretmenden oluşmaktadır. Araştırmada veri toplama araçları olarak ‘’Okullarda Örgütsel Güç Ölçeği’’ ve ‘’Öğretmen Motivasyon Ölçeği’’ kullanılmıştır. Araştırma bulguları, okul müdürlerinin örgütsel güç kaynakları arasında uzmanlık, yasal ve karizmatik gücün en sık kullanıldığını, buna karşılık zorlayıcı gücün ortalama düzeyinin en düşük olduğunu göstermektedir. Aynı zamanda, öğretmenlerin genel motivasyon düzeylerinin yüksek olduğu tespit edilmiştir. Bu çalışma sonuçları, okul müdürlerinin kullandığı güç kaynakları arasında uzmanlık gücünün öğretmenlerin içsel motivasyonunu; yasal gücün öğretmenlerin dışsal motivasyonunu; ödül, karizmatik ve zorlayıcı gücün ise öğretmenlerin yönetsel motivasyonunu istatistiksel olarak anlamlı bir düzeyde yordadığını göstermektedir. Bu bulgulara doğrultusunda, Milli Eğitim Akademisi tarafından yürütülecek okul müdürü eğitim ve mesleki gelişim programlarına, örgütsel güç kaynaklarının öğretmen motivasyonu üzerindeki etkilerini ele alan içeriklerin dahil edilmesi önerilmektedir.

Keywords

Güç kaynakları , Ötgütsel güç , İçsel motivasyon , Dışsal motivasyon

Ethical Statement

Bu makaledeki bütün bilgi ve belgeleri akademik kurallar çerçevesinde elde ettiğimi, görsel, işitsel ve yazılı tüm bilgi ve sonuçları bilimsel etik kurallarına uygun olarak sunduğumu, kullandığım verilerde herhangi bir tahrifat yapmadığımı, yararlandığım kaynaklara bilimsel normlara uygun olarak atıfta bulunduğumu, makalenin kaynak gösterilen durumlar dışında özgün olduğunu, çalışmanın tarafımızdan üretildiğini, beyan eder, onaylarım.

An Examination of the Relationship Between the Administrative Power Sources Used by School Principals and Teacher Motivation Based on Teacher Opinions

https://izlik.org/JA86NP73ZY

Abstract

This study aims to examine the relationships between the organizational power sources used by school principals and teacher motivation. It is particularly important to determine the effects of school principals' positional power resources, such as legal, reward, and coercive power, and their personal power resources, such as expertise and charismatic power, on teachers' intrinsic, extrinsic, and managerial motivation, and to understand teacher motivation. The population of this study, conducted using a relational screening model, consists of 6,234 middle school teachers working under the Ministry of National Education in the Yıldırım district of Bursa province during the 2023–2024 academic year. The study sample consists of 372 teachers selected from the target population through simple random sampling. The Organisational Power Scale in Schools and the Teacher Motivation Scale were used as data collection tools in the study. The research findings show that among school principals’ organisational power sources, expert, legitimate, and charismatic power are used most frequently, whereas coercive power has the lowest mean level. At the same time, it has been determined that teachers’ overall motivation levels are high. The results of this study indicate that, among the power sources used by school principals, expert power predicts teachers’ intrinsic motivation; legitimate power predicts teachers’ extrinsic motivation; and reward, charismatic, and coercive power predict teachers’ managerial motivation at a statistically significant level. In light of these findings, it is recommended that content addressing the impact of organizational power resources on teacher motivation be included in the school principal training and professional development programs to be conducted by the National Academy of Education.

Keywords

Power sources , Organisational power , Intrinsic motivation , Extrinsic motivation

Ethical Statement

I declare and confirm that all information and documents in this article were obtained in accordance with academic rules, that all visual, auditory, and written information and results were presented in accordance with scientific ethical rules, that I did not tamper with any of the data I used, that I cited the sources I used in accordance with scientific norms, that the article is original except for the cited sources, and that the work was produced by us. I hereby declare and confirm this.

Supporting Institution

There is no institution providing financial support for the study.

References

• Akbaş, G. (2018). Yabancı dil dersi öğretmenlerinin motivasyon düzeylerini etkileyen yönetimsel ve örgütsel faktörler (Tez No. 509620) [Yüksek lisans tezi, Uşak Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Akıllı, M. (2019). Spor eğitimi veren yükseköğretim kurumlarındaki yöneticilerin sergiledikleri liderlik tarzları ile kullandıkları güç kaynakları arasındaki ilişki (Tez No. 613882) [Doktora tezi, Gazi Üniversitesi], YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Alga, E. (2017). Örgütlerde algılanan liderlik tarzlarının çalışanların tükenmişliğine etkisi. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (28), 98-124.
• Altınkurt, Y. & Yılmaz, K. (2012). Okul yöneticilerinin kullandığı güç kaynakları ile öğretmenlerin örgütsel vatandaşlık davranışları arasındaki ilişki. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 12(3), 1833-1852
• Altınkurt, Y. & Yılmaz, K. (2013). Okullarda örgütsel güç ölçeği’nin geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. e-International Journal of Educational Research, 4(4), 1-17.
• Amare, M. (2020). School principal power source, leadership style and teacher commitment in government secondary schools of south nations, nationalities and people‘s regional state: Nexus and challenges in focus. [Doctoral dissertation]. Addis Ababa University.
• Armstrong, M., & Taylor, S. (2014). Armstrong’s handbook of human resource management practice. (13th ed.). Kogan Page.
• Ayık, A., & Diş, O., (2023). Okul yöneticilerinin kullandıkları güç kaynakları ile öğretmenlerin motivasyonları ve örgütsel sessizlik düzeyleri arasındaki ilişki. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 13(3), 2741-2766. https://doi.org/10.48146/odusobiad.1192986
• Boswell, W., Colvin, A., & Darnold, T. (2008). Organizational systems and employee motivation. In R. Kanfer, G. Chen & R. Pritchard (Eds), Work motivation, past, present, and future, (pp. 361–400), Taylor & Francis Group.
• Brinia, V., Papantoniou, E., & Roberts, B. (2016). High school principals as leaders: Styles and sources of power. International Journal of Educational Management, 30(4), 520-535 https://doi.org/10.1108/IJEM-03-2015-0035
• Burke, C. S., Stagl, K. C., Klein, C., Goodwin, G. F., Salas, E., & Halpin, S. M. (2006). What type of leadership behaviors are functional in teams? A meta-analysis. The Leadership Quarterly, 17(3), 288–307. https://doi.org/10.1016/j.leaqua.2006.02.007
• Burns, J. M. (1978). Leadership. Harper & Row Publishers.
• Bursalıoğlu, Z. (2013). Okul yönetiminde yeni yapı ve davranış (18.baskı). Pegem Akademi.
• Büyüköztürk, Ş. (2013). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı: İstatistik, araştırma deseni SPSS uygulamaları ve yorum (18. baskı). Pegem Akademi.
• Büyüköztürk, Ş., Kılıç-Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2012). Bilimsel araştırma yöntemleri (13. baskı). Pegem Akademi.
• Cemaloğlu, N., & Duran, A. (2020). Fark yaratan başarılı okul müdürleri. Pegem Akademi. Center on Education Policy [CEB]. (2017). What is motivation and why does it matter? Center Education Polisy.
• Cohen, L., Manion, L., & Morrison, K. (2018). Research methods in education (8rd ed.), Routledge.
• Çatalyürek, S. (2022). Sınıf öğretmenlerinin algılarına göre müdürlerin kullandıkları güç kaynakları ile öğretmenlerin motivasyon ve örgütsel bağlılık düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi (Tez No. 754698) [Yüksek lisans tezi, Çukurova Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Çelik, V., & Atik, S. (2016). Otoriter liderlik ve öğretmen motivasyonu: Bir meta-analiz çalışması. Eğitim Yönetimi Dergisi, 22(3), 289-307
• Çıtar, E., Kılıç, M, Koyuncu, R., Çiğdem, N., & Coşkun Çobam, T. (2023). Öğretmenlerin motivasyon durumları ve karşılaştıkları sorunlara ilişkin görüşlerinin değerlendirilmesi. International Academic Social Resources Journal, 8(52), 3300-3313. http://dx.doi.org/10.29228/ASRJOU RNAL.71121
• Çokluk, Ö., Şekercioğlu, G., & Büyüköztürk, Ş. (2018). Sosyal bilimler için çok değişkenli istatistik: SPSS ve lisrel uygulamaları (5. baskı). Pegem Akademi.
• Demir-Arıcı, İ., & Kocabaş, P. D. İ. (2024). Okul yöneticilerinin liderlik davranışlarının öğretmenlerin motivasyonu ve iş doyumuna etkisi. Turkish Journal of Educational Studies, 11(2), 123-150. https://doi.org/10.33907/turkjes.1452964
• Deviren, İ. (2019). İlkokul müdürlerinin kullandıkları örgütsel güç kaynakları ile öğretmenlerin örgütsel sessizlik ve motivasyon düzeyleri arasındaki ilişkilerin incelenmesi (Tez No. 548772) [Yüksek lisans tezi, Siirt Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Deviren, İ., & Okçu, V. (2020). İlkokul müdürlerinin kullandıkları örgütsel güç kaynakları ile öğretmenlerin örgütsel sessizlik ve motivasyon düzeyleri arasındaki ilişkilerin incelenmesi. Journal of Social and Humanities Sciences Research, 7(52), 915-932.
• Dilbaz, E., & Atış, D. (2021). 2017, 2018 ve 2021 MEB yönetici seçme görevlendirme yönetmeliklerinin yöneticiliğe ilk kez görevlendirme bağlamında karşılaştırılması. Anadolu University Journal of Education Faculty, 5(4), 366-384. https://doi.org/10.34056/aujef.882443
• Dinham, S., & Scott, C. (2000). Moving into the third, outer domain of teacher satisfaction. Journal of Educational Administration, 38(4), 379–396, https:// doi.org/ 10.1108 /09578 2300 103 7 3633
• Dörnyei, Z., & Ushioda, E. (2021). Teaching and researching motivation (3rd ed.). Routledge/Taylor & Francis Group. https://doi.org/10.4324/9781351006743
• Drake, T. L. & Roe, W. H. R. (1999). The principalship (5th ed.). Prentice-Hall.
• Dünya Bankası. (2018). World development report 2018: Learning to realize education’s promise. World Bank Group.
• Emad Mhammad Jamil, A. S. (2014). Teacher motivation: A study of work motivation of the primary stage teachers in jordan. American Journal of Applied Psychology, 3(3), 57-61. https://doi.org/ 10. 11648/j.ajap.20140303.12
• French Jr., J. R. P. & Raven, B. H. (1959). The bases of social power. In D. Cartwright (Ed.), Studies in social power (pp. 150-167). Institute for Social Research.
• Gagne, M., & Deci, E. L. (2005). Self-determination theory and work motivation. Journal of Organizational Behavior, 26(4), 331–362. https://doi.org/10.1002/job.322
• Hersey, P., Blanchard, K. H., & Natemeyer, W. E. (1979). Situational Leadership, Perception, and the Impact of Power. Group & Organization Studies, 4, 418-428. https://doi.org/10.1177%2F105960117900400404
• Herzberg, F. (1959). The motivation to work. John Wiley ve Sons Inc.
• Hoy, W. K., & Miskel, C. G. (2020). Eğitim yönetimi (7. baskı). (Çev. S. Turan). Nobel Yayım Dağıtım.
• Jang, H., Reeve, J., & Deci, E. L. (2010). Engaging students in learning activities: It is not autonomy support or structure but autonomy support and structure. Journal of Educational Psychology, 102(3), 588–600. https://doi.org/10.1037/a0019682
• Jennings, P. A., & Greenberg, M. (2009). The prosocial classroom: Teacher social and emotional competence in relation to child and classroom outcomes. Review of Educational Research, 79, 491–525.
• Karabağ-Köse, E., Taş, A., Küçükçene, M. ve Karataş, E. (2018). Öğretmen motivasyonunu etkileyen faktörlere ilişkin yönetici ve öğretmen görüşleri üzerine karşılaştırmalı bir inceleme. MAKU Eğitim Fakültesi Dergisi, 48, 255-277. https://doi.org/10.21764/maeuefd.424729
• Keser, S., & Kocabaş, İ. (2014). İlköğretim okulu yöneticilerinin otantik liderlik ve psikolojik sermaye özelliklerinin karşılaştırılması. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi Dergisi, 1(1), 1-22.
• Kılıç, Y. (2019). Okul yöneticilerinin kişisel inisiyatif alma ve sergiledikleri liderlik davranışlarının öğretmen motivasyonuna etkisi (Tez No. 606917) [Yüksek lisans tezi, Selçuk Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Kılıç, Y., & Yılmaz, E. (2019). İçsel, dışsal ve yönetsel faktörler bağlamında öğretmen motivasyon ölçeğinin geliştirilmesi. Eğitim Kuram ve Uygulama Araştırmaları Dergisi, 5(1), 77-91.
• Koçel, T. (2011). İşletme yöneticiliği (13. baskı). Beta Basım Yayım Dağıtım.
• Koçyiğit, İ., Buhur, İ., Esen, İ., Buğday, M., & Gürbüz, M. H. (2022). Karizmatik liderlik, sahip olunması gereken beceriler ve bunların okula yansımaları. Journal of Social, Humanities and Administrative Sciences, 8(53), 776-788.
• Kovach, M. (2020). Leader ınfluence: A research review of french ve raven’s (1959) power Dynamics. The Journal of Values-Based Leadership, 13(2), 15. https://doi.org/10.22543/0733.132.1312
• Köroğlu, Ö. (2011). İş doyumu ve motivasyon düzeylerini etkileyen faktörlerin performansla ilişkisi: Turist rehberleri üzerine bir araştırma (Tez No. 279359) [Doktora tezi, Balıkesir Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Le Roux, M. J. (2012). Principals and their possible power to influence quality education, [Master dissertation]. University of Stellenbosch, South Africa.
• Lee, K. L., & Low, G. T. (2009). The exercise of social power and the effect of ethnicity: Evidence from Malaysian‟s industrial companies. International Business Research, 1(2), 53-65. https://doi.org/10.5539/ibr.v1n2p53
• Leithwood, K., & Jantzi, D. (2005). A review of transformational school leadership research 1996-2005. Leadership and Policy in Schools, 4(3), 177-99.
• Lunenburg, F. C. (2012). Power and leadership: An influence process. International Journal of Management, Business, And Administration, 15(1), 1-9
• Lynch, J. M. (2012). Responsibilities of today's principal: Implications for principal preparation programs and principal certification policies. Rural Special Education Quarterly, 31(2), 40-47
• Lyons, C. A., & Murphy, M. J. (1994). Principal self-efficacy and the use of power. Annual Meeting of the American Educational Research Association. ERIC.
• Nahid, S., Muzaffar, N., & Abbas, M. (2023). Impact of teachers' motivation on students' performance. Global Educational Studies Review, 8(2), 444-453. https://doi.org/ 10.31703/ gesr.2023(VIII-II).40
• Nelson, D. L., & Quick, J. C. (2012). Understanding organizational behavior (4th ed.). South-Western & Cengage Learning.
• OECD. (2025), Results from TALIS 2024: The state of teaching. TALIS, OECD Publishing, Paris, https://doi.org/10.1787/90df6235-en
• Ofoegbu, F.I. (2004). Teacher motivation: A factor for classroom effectiveness and school improvement in Nigeria. College Student Journal, 38(1), 81-89.
• Okçu, V., & Anık, S. (2017). Okul yöneticilerinin otantik liderlik davranışları ile öğretmenlerin motivasyon ve mobbing (yıldırma) yaşama düzeyleri arasındaki ilişkilerin incelenmesi. Anadolu Eğitim Liderliği ve Öğretim Dergisi, 5(2), 63-85.
• Oraman, Y., Unakıtan, G., & Selen, U. (2011). Measuring employee expectations in a strategic human resource management research: Job satisfaction. Procedia Social and Behavioral Sciences, 1(24), 413-420.
• Ölçer, F. (2005). Departmanlı mağazalarda motivasyon üzerine bir araştırma. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 1(25), 333-368.
• Özdemir, A. (2013). Öğretim elemanlarının kullandıkları güç kaynakları ile öğretmen adaylarının örgütsel özdeşleşmeleri arasındaki ilişki: İç motivasyonun aracılık rolü. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 33(2), 269-291.
• Özdemir, M. (2018). Eğitim yönetimi: Alanın temelleri ve çağdaş yönelimler. Anı Yayıncılık.
• Pamuk, N. (2018). Ortaöğretim okul yöneticilerinin kullandıkları güç kaynakları: Afyonkarahisar ili örneği (Tez No. 515508) [Yüksek lisans tezi, Anadolu Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Polat, S. (2010). Okul öncesi yöneticilerinin kullandıkları yönetsel güç kaynaklarına ilişkin öğretmen algıları ile öğretmen motivasyonu arasındaki ilişki (Tez No. 279171) [Yüksek Lisans tezi, Yeditepe Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Randolph, W. A., & Kemery, E. R. (2011). Managerial use of power bases in a model of managerial empowerment practices and employee psychological empowerment. Journal of Leadership ve Organizational Studies, 18(1), 95–106. https://doi.org /10.1177/1548051810379798
• Robbins, S. P., & Judge, T.A. (2019). Örgütsel davranış. (14. baskı) (Çev. İ. Erdem). Nobel Akademik Yayıncılık.
• Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2000). Intrinsic and extrinsic motivations: Classic definitions and new directions. Contemporary Educational Psychology, 25(1), 54–67. https://doi.org/10.1006 / CEPS.1999.1020
• Sabuncuoğlu, Z. & Tüz, M. (2008). Örgütsel psikoloji (4. baskı). Furkan Ofset.
• Sezgin, F., & Koşar, S. (2010). İlköğretim okulu müdürlerinin güç stilleri ile öğretmenlerin örgütsel bağlılığı arasındaki ilişki. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 8(2), 273-296.
• Singh, A. (2009). Organizational power in perspective. Leadership and management in Engineering, 9(4), 165-176.
• Steers, R.M., Mowday, R.T., & Shapiro, D.L. (2004). Introduction to special topic forum: The future of work motivation theory. Academy of Management Review, 29(4), 379–387
• Şeker, M., & Kesgin, E. (2023). Okul yöneticilerinin güç kullanma biçimleri ile öğretmenlerin muhalefet etme durumları arasındaki ilişki. Academic Platform Journal of Education and Change, 6(1), 21- 40. https://doi.org/10.55150/apjec.1150131
• Şişman, M., &Turan, S., (2018). Sınıf yönetimi (14. Baskı). Pegem Akademi.
• Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (6rd ed.). Pearson Education.
• Taş, S. (2017). Teknik öğretmenlerin kullandıkları örgütsel güç kaynakları: Süleyman Demirel üniversitesi teknik eğitim fakültesi örneği. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2(27), s. 141-164.
• United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO). (2017). Education for sustainable development goals: Learning objectives. Paris, UNESCO. https://doi.org/10.54675/CGBA9153
• United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO). (2023). Global report on teachers: Addressing teacher shortages. Highlights. https://teachertaskforce.org/sites/default/files/2023-11/2023_TTF UNESCO_Global-report-on-teachers-Addressing-teacher-shortages_EN.pdf
• Uzun, M., & Köse, A. (2021). Örgütsel güç kaynakları ile öğretmenlerin kendini işe vermeleri arasındaki ilişki. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 36(4), 886-898. https://doi.org/10.16986/HUJE.2020060127
• Wang, M.T., & Eccles, J. S. (2012). Social support matters: Longitudinal effects of social support on three dimensions of school engagement from middle to high school. Child Development, 83(3), 877–895. https://doi.org/10.1111/j.1467- 8624. 2012.01745 .x
• Wang, Y. (2017). The effects of teaching satisfaction on teacher motivation in ıslamic private schools in pattani province. International Journal of Secondary Education, 5(3), 37-41. https://doi.org/10.11648/j.ijsedu.20170503.12
• Yeşilbaş, Y. (2018). Okul müdürlerinin kullandıkları güç kaynakları: bir karma yöntem çalışması: Aydın ili efeler ilçesi örneği (Tez No. 515508) [Yüksek lisans tezi, Aydın Adnan Menderes Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Yeşilbaş, Y., & Akyol, B. (2019). Power sources used by school principals: a mixed-method study. Journal of History Culture and Art Research, 8(3), 17-31. http://dx.doi.org/10.7596/taksad.v8i 3.2201
• Yılmaz, K., & Altınkurt, Y. (2012). Okul yöneticilerinin kullandıkları güç kaynakları ile öğretmenlerin iş doyumu arasındaki ilişki. Kastamonu Eğitim Dergisi, 20(2), 372-402.
• Yorulmaz, A. (2014). Ortaöğretim kurumlarındaki okul yöneticilerinin güç kaynakları ve kullanma düzeyleri (Tez No. 366307) [Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.