Türkiye’de 21. Yüzyıl Becerilerine Yönelik Doktora Tezlerinin Akademik Eğilimler Açısından İncelenmesi (2017–2023)

Year 2026, Volume: 46 Issue: 1 , 125 - 144 , 27.04.2026

İlknur Tanrıkulu , Prof. Dr. Salih Şahin

https://doi.org/10.17152/gefad.1730987

https://izlik.org/JA34YF76TB

Abstract

Bu çalışma, Türkiye’de 21. yüzyıl becerileri temelli hazırlanan doktora tezlerini inceleyerek bu alandaki akademik yönelimleri, eğilimleri ve araştırma odaklarını görünür kılmayı amaçlamaktadır. 21. yüzyıl becerileri; bireylerin hızla değişen toplumsal, teknolojik ve ekonomik koşullara uyum sağlayabilmesi, üretken ve yaratıcı bireyler olarak topluma katkı sunabilmesi için gerekli olan eleştirel düşünme, problem çözme, iletişim, iş birliği, yaratıcılık, dijital okuryazarlık, yaşam boyu öğrenme ve yenilikçilik gibi çok boyutlu becerileri kapsamaktadır. Bu beceriler, çağdaş eğitim anlayışının temel unsurlarından biri hâline gelmiş ve birçok ülkede olduğu gibi Türkiye’de de öğretim programlarında merkezi hedefler arasında yerini almıştır. Bu bağlamda, çalışmada 2017-2023 yılları arasında YÖK Ulusal Tez Merkezinde yayımlanmış olan ve 21. yüzyıl becerileri konusunu ele alan 32 doktora tezi betimsel analiz ile incelenmiştir. İnceleme sürecinde tezler; yayın yılı, üniversite türü, ana bilim dalı, araştırma konusu, yöntem, model, örneklem türü, veri toplama araçları ve analiz teknikleri gibi çeşitli ölçütlere göre sınıflandırılmıştır. Elde edilen bulgular, bu alandaki akademik ilginin son yıllarda belirgin biçimde arttığını; özellikle öğrenci merkezli konulara ve eğitim bilimleri temelli çalışmalara yoğunlaşıldığını ortaya koymaktadır. Bununla birlikte, öğretmen yeterlikleri, öğretim programı geliştirme ve ölçme-değerlendirme gibi alanlarda sınırlı sayıda çalışmanın yer aldığı görülmüştür. Araştırma sonuçları, disiplinler arası bakış açısının güçlendirilmesi ve uygulamaya dönük araştırmaların teşvik edilmesi gerektiğine işaret etmektedir.

Keywords

21. yüzyıl becerileri , akademik eğilimler , betimsel analiz , doktora tezleri

Academic Trends in Doctoral Dissertations on 21st Century Skills in Türkiye (2017–2023)

https://izlik.org/JA34YF76TB

Abstract

This study aims to reveal the academic orientations, trends, and research foci in the field by examining doctoral dissertations written on 21st-century skills in Türkiye. The concept of 21st-century skills encompasses a broad set of competencies—such as critical thinking, problem solving, communication, collaboration, creativity, digital literacy, lifelong learning, and innovation—that are essential for individuals to adapt to rapidly changing social, technological, and economic conditions and to become productive and engaged members of society. These skills have become central components of contemporary educational paradigms and are increasingly prioritized in national curricula, including in Türkiye. A total of 32 doctoral dissertations published between 2017 and 2023 in the National Thesis Center of the Council of Higher Education (YÖK), focusing on 21st-century skills, were analyzed through descriptive analysis. The dissertations were classified according to various criteria, including year of publication, university type, academic discipline, research topic, methodology, model, sample group, data collection tools, and analysis techniques. The findings indicate a notable increase in academic interest in 21st-century skills in recent years, with a particular concentration on student-centered themes and studies rooted in educational sciences. However, the results also reveal a relative scarcity of research focusing on teacher competencies, curriculum development, and assessment and evaluation. Overall, the study underscores the need to promote interdisciplinary approaches and to support practice-oriented research in order to enrich the field and strengthen the integration of 21st-century competencies into educational practices.

Keywords

21st century skills , academic trends , descriptive analysis , doctoral dissertations

References

• Akcan, C., Doğan, M., & Ablak, S. (2023). Eğitim alanında 21. yüzyıl becerileri ile ilgili yapılan araştırmaların bibliyometrik analizi. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 43(1), 331–362. https://doi.org/10.17152/gefad.1111443
• Altınpulluk, H., & Yıldırım, Y. (2021). 2010–2019 yılları arasında yayınlanan 21. yüzyıl becerileri araştırmalarının incelenmesi. Anadolu Journal of Educational Sciences International, 11(1), 438–461. https://doi.org/10.18039/ajesi.734426
• Anagün, Ş. S., Atalay, N., Kılıç, Z., & Yaşar, S. (2016). Öğretmen adaylarına yönelik 21. yüzyıl becerileri yeterlilik algıları ölçeğinin geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 40(40), 160–175. https://doi.org/10.9779/puje.2016.768
• Ananiadou, K., & Claro, M. (2009). 21st century skills and competences for new millennium learners in OECD countries. OECD Education Working Papers, No. 41. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/218525261154
• Anılan, H., Anagün, Ş. S., Anılan, B., Atalay, N., & Kılıç, Z. (2018). Current trends in primary school education: Studies published in the journals of faculties of educational sciences carried out in the field of primary school teacher. Pegem Eğitim ve Öğretim Dergisi, 8(3), 503–530. https://doi.org/10.14527/pegegog.2018.020
• Asia Society. (2011). Teaching and learning for the 21st century. https://asiasociety.org
• Association of American Colleges and Universities. (2007). College learning for the new global century. https://www.aacu.org
• Balcı, A., & Apaydın, Ç. (2009). Türkiye’de eğitim yönetimi araştırmalarının durumu: Kuram ve uygulamada eğitim yönetimi dergisi örneği. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 15(59), 325–343.
• Başaran, M., Bilir, E., Arslan, O., Çetin, M., Avcı, P., Bilici, B., Doruk, O., Arslan, B., & Gökçearslan, S. (2021). Eğitim bilimleri alanı doktora tezlerinde araştırma eğilimleri: Tematik ve yöntemsel bir inceleme. Akdeniz Eğitim Araştırmaları Dergisi, 15(35), 54–73. https://doi.org/10.29329/mjer.2021.340.3
• Bıkmaz, F. H., Aksoy, E., Tatar, Ö., & Altınyüzük, C. A. (2013). Eğitim programları ve öğretim alanında yapılan doktora tezlerine ait içerik çözümlemesi (1974-2009). Eğitim ve Bilim, 38(168), 288–303. https://doi.org/10.15390/ES.2013.1143
• Büyüköztürk, Ş., Kılıç-Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2024). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri (32. baskı). Pegem Akademi.
• Cansoy, R. (2018). Uluslararası çerçevelere göre 21. yüzyıl becerileri ve eğitim sisteminde kazandırılması. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 7(4), 3112–3134. https://doi.org/10.15869/itobiad.494286
• Chai, C. S., Koh, J. H. L., & Tsai, C. C. (2013). A review of technological pedagogical content knowledge. Educational Technology & Society, 16(2), 31–51.
• Creswell, J. W. (2017). Araştırma deseni: Nitel, nicel ve karma yöntem yaklaşımları. (S. B. Demir, Çev. Ed.). Eğiten Kitap.
• Creswell, J. W., & Plano Clark, V. L. (2018). Designing and conducting mixed methods research (3rd ed.). SAGE Publications.
• Çayır, M. Y., & Sarıtaş, M. T. (2017). Computer assisted qualitative data analysis: A descriptive content analysis (2011-2016). Necatibey Eğitim Fakültesi Elektronik Fen ve Matematik Eğitimi Dergisi (EFMED), 11(2), 518–544.
• Dede, C. (2010). Comparing frameworks for 21st century skills. In J. Bellanca & R. Brandt (Eds.), 21st century skills: Rethinking how students learn (pp. 51–76). Solution Tree Press.
• Dellgran, P., & Höjer, S. (2012). Social work research in Sweden: Patterns of doctoral dissertations 1980–2009. European Journal of Social Work, 15(4), 581–597. https://doi.org/10.1080/13691457.2012.710875
• Drysdale, J. S., Graham, C. R., Spring, K. J., & Halverson, L. R. (2013). An analysis of research trends in dissertations and theses studying blended learning. The Internet and Higher Education, 17, 90–100. https://doi.org/10.1016/j.iheduc.2012.11.003
• Eryaşar, S. A. (2021). Sosyobilimsel konular ve öğretmenler: Türkiye’deki tezlere yönelik bir sistematik literatür incelemesi. Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 22(3), 1604–1640. https://doi.org/10.29299/kefad.855194
• European Commission. (2022). The European Digital Competence Framework for Citizens (DigComp 2.2): With new examples of knowledge, skills and attitudes. Publications Office of the European Union. https://doi.org/10.2760/115376
• Fazlıoğulları, O., & Kurul, N. (2012). Türkiye’deki eğitim bilimleri doktora tezlerinin özellikleri. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1(24), 43–75.
• Friedman, T. L. (2005). The world is flat: A brief history of the twenty-first century. Farrar, Straus and Giroux.
• Grant, C., & Osanloo, A. (2014). Understanding, selecting, and integrating a theoretical framework in dissertation research: Creating the blueprint for your “house.” Administrative Issues Journal: Education, Practice, and Research, 4(2), 12–26. https://doi.org/10.5929/2014.4.2.9
• International Society for Technology in Education. (2022). ISTE standards for educators and students. https://iste.org/standards
• Kalemkuş, F., & Bulut-Özek, M. (2021). 21. yüzyıl becerileri konusunda araştırma eğilimleri: 2000–2020 (Ocak ayı). Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10(2), 878–900. https://doi.org/10.33206/mjss.774848
• Karabağ, S., & Şahin, S. (2007). Kuram ve uygulamada coğrafya eğitimi. S. Karabağ & S. Şahin (Edlr.), Coğrafya dersi öğretim programı (2005) içinde (ss. 54–74). Gazi Kitabevi.
• Karabağ, S., & Şahin, S. (2021). 2005 coğrafya dersi öğretim programı. S. Karabağ & S. Şahin (Edlr.), Coğrafya dersi öğretim programları içinde (ss. 95–110). Pegem Akademi.
• Karasar, N. (2020). Bilimsel araştırma yöntemi (35. baskı). Nobel Yayıncılık.
• Kay, K., & Greenhill, V. (2011). Twenty-first century students need 21st century skills. In G. Wan & D. M. Gut (Eds.), Bringing schools into the 21st century (pp. 41–65). Springer. https://doi.org/10.1007/978-94-007-0268-4_3
• Kaya, S. (2017). Lise öğrencilerinin 21. yüzyıl becerilerinin öğrenci tükenmişliği ve okul bağlılığı ile ilişkisi (Yayın No. 484105) [Doktora tezi, Hacettepe Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Kozikoğlu, İ., & Senemoğlu, N. (2015). Eğitim programları ve öğretim alanında yapılan doktora tezlerinin içerik analizi (2009–2014). Eğitim ve Bilim, 40(182), 29–41. https://doi.org/10.15390/EB.2015.4784
• Küçükoğlu, A., & Ozan, C. (2013). Sınıf öğretmenliği alanındaki lisansüstü tezlere yönelik bir içerik analizi. Uluslararası Avrasya Sosyal Bilimler Dergisi, 4(12), 27–47.
• Maynard, B. R., Vaughn, M. G., & Sarteschi, C. M. (2014). Assessing the academic publishing productivity of social work doctoral graduates. British Journal of Social Work, 44(2), 267–289. https://doi.org/10.1093/bjsw/bcs123
• Merriam, S. B., & Tisdell, E. J. (2015). Qualitative research: A guide to design and implementation (4th ed.). Jossey-Bass.
• Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2nd ed.). SAGE Publications.
• Millî Eğitim Bakanlığı. (2018). Coğrafya dersi öğretim programı (Ortaöğretim 9–12. sınıflar). https://tymm.meb.gov.tr/upload/program/2024programcog9101112Onayli.pdf
• Millî Eğitim Bakanlığı. (2018). Coğrafya 9, 10, 11 ve 12. sınıf ders kitapları. https://tymm.meb.gov.tr/upload/program/2024programcog9101112Onayli.pdf
• National Research Council. (2011). Assessing 21st century skills: Summary of a workshop. National Academies Press. https://doi.org/10.17226/13215
• National Assessment Governing Board. (2010). Technology and engineering literacy framework. https://www.nagb.gov
• Okenwa-Emegwa, L. (2019). Doctoral dissertations and research productivity: A case study of public health PhD at a Swedish university. The Open Public Health Journal, 12(1), 145–154. https://doi.org/10.2174/1874944501912010145
• Organisation for Economic Co-operation and Development. (2019). OECD learning compass 2030: A series of concept notes. https://www.oecd.org/education/2030-project/teaching-and-learning/learning/learning-compass-2030/OECD_Learning_Compass_2030_Concept_Note_Series.pdf
• Organisation for Economic Co-operation and Development. (2020). Teaching in focus: Developing and assessing 21st century skills (Issue 35). OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/4e8c4a82-en
• Öztürk, M., & Mutlu, N. (2017). Sosyal bilgiler ve tarih derslerinde beceri ve değerleri ne kadar öğretiyoruz? Sakarya University Journal of Education, 7(3), 552–563. https://doi.org/10.19126/suje.328256
• Partnership for 21st Century Learning. (2019). Framework for 21st century learning: Definitions. Battelle for Kids. https://www.battelleforkids.org/insights/p21-resources/
• Prensky, M. (2010). Teaching digital natives: Partnering for real learning. Corwin. Ross, S., & Morrison, J. R. (2021). Achieving better educational practices through research evidence: A critical analysis and case illustration of benefits and challenges. ECNU Review of Education, 4(1), 108–127. https://doi.org/10.1177/2096531120916742
• Saavedra, A. R., & Opfer, V. D. (2012). Teaching and learning 21st century skills: Lessons from the learning sciences (Global Cities Education Network report). Asia Society. https://www.aare.edu.au/data/publications/2012/saavedra12.pdf
• Silva, E. (2009). Measuring skills for 21st-century learning. Phi Delta Kappan, 90(9), 630–634. https://doi.org/10.1177/00317217090900090
• Sözbilir, M., Kutu, H., & Yaşar, M. D. (2012). Science education research in Turkey: A content analysis of selected features of papers published. In J. Dillon & D. Jorde (Eds.), The world of science education: Handbook of research in Europe (pp. 341–374). Sense Publishers. https://doi.org/10.1007/978-94-6091-900-8_14
• Staton-Spicer, A. Q., & Wulff, D. H. (1984). Research in communication and instruction: Categorization and synthesis. Communication Education, 33(4), 377–391. https://doi.org/10.1080/03634528409384767
• Stoltman, J. P. (Ed.). (2011). 21st century geography: A reference handbook (Vols. 1–2). SAGE Publications.
• Sugiyanto, S., Maryani, E., & Ruhimat, M. (2018). A preliminary study on developing geography literacy based on social studies learning model to improve teachers’ 21st century skills. IOP Conference Series: Earth and Environmental Science, 145(1), 012062. https://doi.org/10.1088/1755-1315/145/1/012062
• Trilling, B., & Fadel, C. (2009). 21st century skills: Learning for life in our times. Wiley/Jossey-Bass.
• Tüfekçi Aslım, S., Tanrıkulu, İ., Dağ, Ö. F., & Ataş, L. O. (2024). 21. yüzyıl becerileri ışığında 2018 coğrafya dersi öğretim programının incelenmesi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 22(2), 1314–1348. https://doi.org/10.37217/tebd.1500718
• United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization. (2015). Global citizenship education: Topics and learning objectives. https://doi.org/10.54675/DRHC3544
• Vijayakumar, J. K., & Vijayakumar, M. (2007). Importance of doctoral theses and its access: A literature analysis. The Grey Journal, 3(2), 67–75. http://hdl.handle.net/10760/14018
• Voogt, J., & Pareja Roblin, N. (2010). 21st century skills: Discussion paper. University of Twente. http://opite.pbworks.com/w/file/fetch/61995295/White%20Paper%2021stCS_Final_ENG_def2.pdf
• Voogt, J., & Roblin, N. P. (2012). A comparative analysis of international frameworks for 21st century competences: Implications for national curriculum policies. Journal of Curriculum Studies, 44(3), 299–321. https://doi.org/10.1080/00220272.2012.668938
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (9. baskı). Seçkin Yayıncılık.