Manzarayı Seslendirmek: Erzurum Türkülerinde Mekân Temsiline Yönelik Bir Müzik Coğrafyası Analizi

Year 2026, Volume: 46 Issue: 1 , 203 - 224 , 27.04.2026

Adem Karaca

https://doi.org/10.17152/gefad.1786583

https://izlik.org/JA96BB79RC

Abstract

Bu araştırmanın temel amacı, Erzurum yöresine ait türkülerin coğrafi unsurlar açısından içeriğini kapsamlı biçimde analiz etmek ve söz konusu unsurların yöre coğrafyasının ayırt edici özelliklerini ne ölçüde yansıttığını ortaya koymaktır. Nitel araştırma modeli ve betimsel desene uygun olarak yürütülen çalışmada TRT Türk Halk Müziği Sözlü Eserler Antolojisi'nde yer alan 288 Erzurum türküsü, doküman incelemesi ve içerik analizi yöntemleriyle incelenmiştir. Türkülerde tespit edilen coğrafi unsurlar; fiziki coğrafya, coğrafi astronomi, beşerî ve ekonomik coğrafya ile bölgesel coğrafya alt temalarına göre sınıflandırılmış ve frekansları betimsel olarak analiz edilmiştir. Bulgular, Erzurum türkülerinin dağlar, iklim koşulları, bitki örtüsü, hayvanlar, göç, yerleşim birimleri ve ekonomik faaliyetler gibi coğrafyanın çeşitli boyutlarına ilişkin zengin bilgiler içerdiğini göstermektedir. Fiziki coğrafya temalarının yüksek frekansı, Erzurum'un engebeli yapısı, sert karasal iklimi ve step/çayır ağırlıklı doğal ortamıyla belirgin bir paralellik sergilemektedir. Beşerî ve ekonomik coğrafya açısından gelenek-görenek, yemek ve giyim kültürü, nüfus, geçim kaynağı ve mimari yapıya dair temsillerin; bölgesel coğrafya açısından ise Erzurum'un tarihi rolü ve geçiş coğrafyasına ilişkin atıfların türkülere yansıdığı tespit edilmiştir. Araştırma, Erzurum türkülerinin yöre coğrafyasını ve insan yaşamını yansıtan değerli bir sözlü kültürel arşiv olduğunu sistematik verilerle ortaya koymaktadır. Bulgular, müzik coğrafyası, halk bilimi, coğrafya eğitimi ve sosyal bilgiler eğitimi alanları için önemli çıkarımlar sunmakta; türkülerin zengin coğrafi ve sosyo-kültürel içeriği sayesinde bu alanlarda otantik ve etkili bir öğretim materyali olarak değerlendirilebileceğine işaret etmektedir.

Keywords

Türkü , müzik , coğrafya , müzik coğrafyası , Erzurum

Ethical Statement

Bu araştırmada katılımcılara dolaylı/doğrudan müdahale ve kişisel veri toplama ya da katılımcılara yönelik herhangi bir uygulama süreci içermemektedir. Bu bağlamda, araştırmacı tarafından 10.09.2024 Alanya Alaaddin Keykubat Üniversitesi Sosyal ve Beşerî Bilimler Alanı Bilimsel Araştırma Etik Kurul’una yapılan başvuruda 19.09.2024 tarihli, 08 sayılı toplantıda verilen 22 no’lu karar neticesinde (Evrak tarih ve sayısı: 27.09.2024-206347) araştırmanın etik kurul onayı gerektiren bir araştırma kapsamında değerlendirilmediği oy birliğiyle karara bağlanmıştır.

Singing the Landscape: A Music Geography Analysis of Place Representation in Erzurum Folk Songs

https://izlik.org/JA96BB79RC

Abstract

This study systematically analyzes the geographical content embedded in folk songs from the Erzurum region of Türkiye, examining the extent to which these elements reflect the area's distinctive geographical characteristics. Employing a qualitative design within a descriptive framework, 288 Erzurum folk songs from the TRT Turkish Folk Music Vocal Works Anthology were examined through document and content analysis. Identified geographical elements were classified under four thematic categories physical geography, astronomical geography, human and economic geography, and regional geography and analyzed descriptively by frequency. The findings reveal rich and multidimensional geographical knowledge encompassing mountains, climatic conditions, vegetation, fauna, migration, settlements, and economic activities. The high frequency of physical geography themes closely mirrors Erzurum's rugged terrain, harsh continental climate, and steppe- and meadow-dominated landscape. Human and economic geography themes reflect local customs, culinary and clothing culture, demographic patterns, livelihoods, and architectural features, while regional geography references highlight Erzurum's historical significance and its role as a transitional corridor. The study demonstrates, through systematic empirical evidence, that Erzurum folk songs constitute a valuable oral cultural archive encoding both the physical landscape and the lived human experience of the region. The findings carry significant implications for music geography, folklore studies, and geography education, suggesting that folk songs may serve as authentic and pedagogically effective instructional materials by virtue of their rich geographical and sociocultural content.

Keywords

Turkish folk song , music , geography , music geography , Erzurum

Ethical Statement

his study does not involve any direct or indirect intervention with participants, the collection of personal data, or any procedure targeting participants. In this context, following the application submitted by the researcher to the Ethics Committee for Scientific Research in the Field of Social and Human Sciences at Alanya Alaaddin Keykubat University on 10 September 2024, it was unanimously decided at the meeting dated 19 September 2024 (Decision No: 22, Meeting No: 08; Document Date and Number: 27 September 2024-206347) that the study does not fall within the scope of research requiring ethics committee approval.

References

• Aliağaoğlu, A. (2018). Türkülerde Erzurum: Bir şehir kimliği çalışması. SDÜ Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 44, 14-25.
• Artun, E. (2004). Türk halk edebiyatına giriş. Kitabevi.
• Askew, K. M. (2002). Performing the Nation: Swahili Music and cultural Politics in Tanzania. University of Chicago Press.
• Baily, J., & Collyer, M. (2006). Introduction: Music and migration. Journal of Ethnic and Migration Studies, 32(2), 167–182. https://doi.org/10.1080/13691830500487266
• Baker, A. (2019). The great music city: Exploring music, space and identity. Palgrave Macmillan. https://doi.org/10.1007/978-3-319-96352-5
• Batur, S. (1998). Açıklamalı-örnekli Türk halk edebiyatı. Altın Kitaplar.
• Beksaç, Ş. N. (2011). İslam öncesi Türk kültür ve sanatı. Bellek.
• Bennett, A. (2017). Music, space and place: Popular music and cultural identity. Routledge. https://doi.org/10.4324/9781351217828
• Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative research journal, 9(2), 27-40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
• Byklum, D. (1994). Geography and music: Making the connection. Journal of Geography, 93(6), 274–278. https://doi.org/10.1080/00221349408979833
• Canbay, A. (2021). Türkiye'deki müzik türleri ve gelişimleri. Z. Nacakcı & A. Canbay (Ed.), Müzik kültürü içinde (4.baskı, ss.199-227). Pegem Akademi. https://doi.org/10.14527/9786053645139
• Capanna, A. (2009). Music and architecture: A cross between ınspiration and method. Nexus Network Journal, 11(2), 257-271. https://doi.org/10.1007/978-3-7643-8976-5_8
• Carney, G. O. (2001) Rockin' and rappin' in American music: Themes and resources, Journal of Geography, 100(6), 261-270. https://doi.org/110.1080/00221340108978453
• Clayton, M. (2012). Comparing music, comparing musicology. In M. Clayton, T. Herbert, & R. Middleton (Eds.), The cultural study of music: A critical introduction (2nd ed., pp. 51–62). Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203149454
• Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2016). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches. Sage.
• Cohen, S. (1991). Rock culture in Liverpool: Popular music in the making. Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/oso/9780198161783.001.0001
• Connell, J., & Gibson, C. (2003). Sound tracks : Popular music, identity and place (Critical geographies). Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203448397
• Davis, J. A. (2017). “Our War-Songs” (1864): Popular song and music criticism during the American Civil war. Popular Music and Society, 41(5), 489–505. https://doi.org/10.1080/03007766.2017.1359468
• DeNora, T. (2000). Music in everyday life. Cambridge University. https://doi.org/10.1017/CBO9780511489433
• Elo, S., & Kyngäs, H. (2008). The qualitative content analysis process. Journal of advanced nursing, 62(1), 107-115. https://doi.org/10.1111/j.1365-2648.2007.04569
• Feld, S. (1996). Waterfalls of song: An acoustemology of place resounding in Bosavi, Papua New Guinea. In S. Feld & K. Basso (Ed.), Senses of place (ss. 91–135). School of American Research.
• Fraenkel, J. R., Wallen, N. E., & Hyun, H. H. (2012). How to design and evaluate research in education. McGraw-hill.
• Gao, T., O’Callaghan, C., Magill, L., Lin, S., Zhang, J., Zhang, J., Yu, J., & Shi, X. (2013). A music therapy educator and undergraduate students’ perceptions of their music project’s relevance for Sichuan earthquake survivors. Nordic Journal of Music Therapy, 22(2), 107–130. https://doi.org/10.1080/08098131.2012.691106
• Gioia, T. (2018). Music: A subversive history. Basic Books.
• Gökşen, C., & Gökşen, R. (2016). “Dağ”ın türkülere mitik bir öge olarak yansıması. Journal of Turkish Research Institute, (57), 1599-1618. https://doi.org/10.14222/Turkiyat1542
• Guy, N. (2009). Flowing down Taiwan's Tamsui river: Towards an ecomusicology of the environmental imagination. Ethnomusicology, 53(2), 218-248. https://doi.org/10.2307/25653067
• Güngör, Ş. (2015). Karacaoğlan şiirlerinde coğrafi unsurlar. A. Meydan & T. Çetin (Ed.), Türk kültüründe coğrafya-1 içinde (ss. 197–220). Pegem Akademi.
• Gürbüz, M., & Şahin, M. (2012). Türk halk müziği söz varlığında coğrafi motifler ve benzerlik analizi. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, 9(2), 1633-1656.
• Ha, K. M. (2022). Integrating music into natural disaster recovery. The Journal of Arts Management Law, and Society, 52(4), 217–230. https://doi.org/10.1080/10632921.2022.2068714
• Hudson, R. (2006). Regions and place: Music, identity and place. Progress in Human Geography, 30(5), 626-634. https://doi.org/10.1177/0309132506070177
• İlyasoğlu, E. (2008). Zaman içinde müzik. Remzi
• Kaçmaz, M. (2021). Coğrafi bir araştırma konusu olarak müzik coğrafyası. Coğrafi Bilimler Dergisi, 19(2), 490511. https://doi.org/10.33688/aucbd.875989
• Karademir, N. (2021). Abdurrahim Karakoç’un şiirlerinde coğrafi ögeler. Jass Studies-The Journal of Academic Social Science Studies, 14(88): 285-300. https://doi.org/10.29228/JASSS.53869
• Karasar, N. (2014). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar, ilkeler, teknikler (27. basım). Nobel Akademik.
• Kayserili, A. (2014). Erzurum Şehri'nin kültürel coğrafyası:(maddi kültür öğelerine göre). Atatürk Üniversitesi.
• Kearney, D. (2010). Listening for geography: The relationship between music and geography. Chimera, 25,47-46.
• Kopuzlu, S. (2023). Erzurum ili'nde küçükbaş ve büyükbaş hayvancılığın mevcut durumu ve meralar açısından potansiyeli. Uluslararası Gıda, Tarım ve Hayvan Bilimleri Dergisi (IJFAA), 3(2), 41-51.
• Korgavuş, B. (2017). Erzurum Palandöken’in kış turizmi açısından değerlendirilmesi. ATA Planlama ve Tasarım Dergisi, 1(1), 13-23.
• Kovačič, M., & Hofman, A. (2019). Music, migration and minorities: Perspectives and reflections. Musicological Annual, 55(2), 5–17. https://doi.org/10.4312/mz.55.2.5-17
• Köşker, N. (2018). Mekân ve yer. N. Özgen (Ed.), Sosyal coğrafya içinde (s.77-108). Pegem Akademi.
• Krippendorff, K. (2018). Content analysis: An introduction to its methodology. Sage. https://doi.org/10.4135/9781071878781
• Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Sage. http://dx.doi.org/10.1016/0147-1767(85)90062-8
• Merriam, A. P. (1964). The anthropology of music. Northwestern University.
• Meyers, O., & Zandberg, E. (2002). The sound-track of memory: Ashes and Dust and the commemoration of the Holocaust in Israeli popular culture. Media, Culture & Society, 24(3), 389-408. https://doi.org/10.1177/00222194070400020701
• Mirzaoğlu, G. (2015). Halk türküleri konu-icrayapı-anlam-işlev. Akçağ.
• Nacakcı, Z. (2021). İnsan-kültür-müzik. Z. Nacakcı & A. Canbay, (Ed.), Müzik kültürü içinde (4.baskı, ss. 1-31). Pegem Akademi. https://doi.org/10.14527/9786053645139
• Nash, P. H., & Carney, G. O. (1996). The seven themes of music geography. Canadian Geographer/Le Géographe canadien, 40(1), 69-74. https://doi.org/10.1111/j.1541-0064.1996.tb00433.x
• Ok, M. (2020). Metal müziğin giyim modasına etkisi. Kesit Akademi Dergisi, 6(25), 211-224. http://dx.doi.org/10.29228/kesit.47392
• Ögel, B. (2000). Türk kültür tarihine giriş Türklerde devlet ve ordu mehteri (Hunlardan Osmanlılara) Resimler ve Sözlükler (4. b., Cilt VIII). T.C. Kültür Bakanlığı.
• Öger, A. (2013). Uygur Türklerinde törenler ve bayramlar. Grafiker.
• Öncel, M. (2022). Türk halk müziği formlar-çalgılar ve yedi bölgeden hikâyeli türküler. Evrensel Değerler Derneği.
• Revill, G. (2013). Landscape, music and the cartography of sound. In Howard, P., Thompson, I., Waterton, E. & Atha M. (Eds.), The routledge companion to landscape studies (pp. 249-258). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315195063
• Schmelz, P. J. (2009). Such freedom, if only musical: Unofficial Soviet music during the Thaw. Oxford University. https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780195341935.002.0003
• Seeger, A. (2004). Why Suyá sing: A musical anthropology of an Amazonian people. University of Illinois.
• Slobin, M. (2012). The destiny of “diaspora” in ethnomusicology. In Clayton, M., Herbert, T. & Middleton, R. (Eds.), The cultural study of music (pp. 96-106). Routledge.
• Stokes, M. (1997). Ethnicity, identity and music: The musical construction of place. Berg Oxford Providence.
• Şahinalp, M. S. (2012). Müzik coğrafyası açısından bir araştırma: Doğal ortam özelliklerinin türkü sözleri üzerindeki etkisi. International Journal of Social Science, 5(7), 633-661. https://doi.org/10.9761/JASSS260
• Tanrıkulu, M. (2022). Coğrafya ve kültür. (4.baskı). Pegem Akademi.
• Tarkovski, A. (2008). Mühürlenmiş zaman (F. Ant, Çev.). Agora Kitaplığı.
• Tisdell, E. J., Merriam, S. B., & Stuckey-Peyrot, H. L. (2025). Qualitative research: A guide to design and implementation. John Wiley & Sons.
• Titon, J. T. (2013). The nature of ecomusicology. Música e Cultura, 8(1), 8-18. https://doi.org/10.2307/j.ctv14npk5q.16
• Türkiye Radyo Televizyon Kurumu (2002). Türk halk müziği sözlü eserler antolojisi: Uzun havalar. (Cilt 3). TRT Müzik Dairesi.
• Türkiye Radyo Televizyon Kurumu (2006). Türk halk müziği sözlü eserler antolojisi. (Cilt 1). TRT Müzik Dairesi.
• Türkiye Radyo Televizyon Kurumu (2006b). Türk halk müziği sözlü eserler antolojisi. (Cilt 2). TRT Müzik Dairesi.
• Tylor, E. B. (2012). Primitive culture: Researches into the development of mythology, philosophy, religion, art, and custom (Cilt 2). Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511705960
• Uğur, A. (2015). Müzik coğrafyası: Türkülerdeki coğrafya. Bilig, 74, 239–260.
• Ünal, Ç. (2003). Erzurum’un tarım potansiyeli. Doğu Coğrafya Dergisi, 8(10).
• Vural, F. G. (2011). Türk kültürünün aynası: Türküler. E-Journal of New World Sciences Academy, 6(3), 397–411. https://doi.org/10.12739/10.12739
• Vural, F. G. (2016). İslamiyet'ten önce Türklerde kültür ve müzik Hun, Kök Türk ve Uygur devletleri. Ötüken.
• Wilbur, B. (2010). Towards a general theory of mind: An inspired exploration of music and architecture. Metaphorms. http://www.metaphorms.com/uploads/
• Yano, C. R. (2002). Tears of longing: Nostalgia and the nation in Japanese popular song. Harvard University.
• Zeybek, Ş. (2015). Ege türkülerinde giyim-kuşam ve tesettür. Pamukkale Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, (3), 119-138. https://doi.org/10.17859/pauifd.04121