Söz sanatları (muhassinâtü’l-lafzıyye)،belagat ilminin bedii sanatlar türlerinden biridir ve üslubu güzelleştirmek, ifadeyi süslemek amacıyla kullanılır; anlam üzerinde doğrudan bir etkisi bulunmaz. Bu çalışma, belagat âlimlerinin lafızla ilişkilendirdiği söz sanatlarına odaklanmakta; ancak gerçekte bu sanatların yalnızca lafız düzeyine değil, ses, kelime ve cümle gibi birden çok yapısal düzeye bağlı olduğunu ortaya koymaktadır. Bu sanatlar, özellikle mektup metinlerinde belirgin bir şekilde yer bulmuştur. Araştırmada tam ve eksik cinas türleri ile diğer bedii sanat türlerinden olan seci (uyaklı nesir) biçimleri incelenmiş; ayrıca belagat derslerinde yer alan tekrar sanatının, sözün kabul görmesindeki rolü değerlendirilmiştir. Ardından, iktibas (ayet/hadisten alıntı yapma) ve tazmin (başka bir metinden anlam ya da yapı katma) gibi tekniklerin mektuplarda nasıl yer aldığı üzerinde durulmuştur. Çalışma, giriş bölümünün ardından iki ana bölüme ayrılmıştır: Birinci bölüm, “Cümlelerin ve Mektupların Ses Örgüsü” başlığını taşımakta olup cinas، seci ve tekrar gibi tekrar temelli sanatları içermektedir.
İkinci bölüm ise “Mektuplarda Cümlelerin Pragmatik (İletişimsel) Örgüsü” başlığını taşımakta ve iktibas ile tazmin sanatlarına odaklanmaktadır.
المحسنات اللفظية هي أحد أنواع المحسنات البديعية في علم البلاغة، والتي تستخدم لأجل تحسين الأسلوب وتجميل الكلام دون أن تؤثر على المعنى، ويركز البحث على الظواهر التي ربطها البلاغيون باللفظ، وهي في الحقيقة لا ترتبط باللفظ فقط بل بعدة مستويات بنائية وهي الصوت والمفردة والجمل، اذ أن هذه المحسنات لاقت حضورا في نصوص المكاتيب رصد البحث الجناس التام والناقص والنوع البديعي الاخر وهو صور السجع في المكاتيب وماورد في الدرس البلاغي من التكرار ودوره في مقبولية الكلام ثم تطرق الى ظاهرة الاقتباس والتضمين وطرق حضورهما في المكاتيب، واقتضى البحث أن يقسم الى مبحثين تسبقهما مقدمة، المبحث الأول: بعنوان التنظيم الصوتي للجمل والمكاتيب والذي يضم عدة ظواهر تعتمد على التكرار والتي تجلت بموضوع الجناس والسجع والتكرار، وأما المبحث الثاني: التنظيم التداولي للجمل في المكاتيب ويضم الاقتباس والتضمين.
| Primary Language | Arabic |
|---|---|
| Subjects | Islamic Studies (Other) |
| Journal Section | Research Article |
| Authors | |
| Submission Date | January 8, 2025 |
| Acceptance Date | May 29, 2025 |
| Early Pub Date | June 16, 2025 |
| Publication Date | June 21, 2025 |
| Published in Issue | Year 2025 Volume: 6 Issue: 2 |