ALGILANAN ÖRGÜTSEL ADALETİN ÖRGÜTSEL SİNİZM ÜZERİNDEKİ ETKİSİNDE ÖRGÜTSEL BAĞLILIĞIN ARACILIK ROLÜ: AZERBAYCAN’DAKİ BİR ÜNİVERSİTEDE UYGULAMA

Öz

Bu çalışmanın amacı, Azerbaycan Devlet Pedagoji Üniversitesi’nde görev yapan akademik personel arasında algılanan örgütsel adaletin, örgütsel sinizm üzerindeki etkisinde örgütsel bağlılığın aracılık rolünü incelemektir. Araştırmada nicel araştırma deseni benimsenmiş olup, veriler 154 öğretim elemanına uygulanan anket aracılığıyla toplanmıştır. Araştırmada, Niehoff ve Moorman (1993) tarafından geliştirilen Örgütsel Adalet Ölçeği, Meyer ve Allen (1991) tarafından geliştirilen Örgütsel Bağlılık Ölçeği ve Brandes ve ark. (1997) tarafından geliştirilen Örgütsel Sinizm Ölçeği kullanılmıştır. Veriler SPSS 22.0 programı kullanılarak analiz edilmiştir. Bulgular, örgütsel adaletin örgütsel bağlılığı pozitif yönde etkilediğini, örgütsel bağlılığın örgütsel sinizmi negatif yönde etkilediğini ve örgütsel bağlılığın örgütsel adalet ile örgütsel sinizm arasındaki ilişkide kısmi aracılık rolü üstlendiğini göstermiştir. Bu bulgular, çalışanların örgütsel adalet algılarının örgüte yönelik tutumlarını önemli ölçüde etkilediğini ve adalet algısının iyileştirilmesinin, yalnızca bireysel faktörler değil aynı zamanda örgütsel yapı ve koşullar tarafından da şekillenen sinik tutumların azaltılmasına katkı sağlayabileceğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Örgütsel adalet
• örgütsel bağlılık
• örgütsel sinizm
• aracılık etkisi
• Azerbaycan

MEDIATION ROLE OF ORGANIZATIONAL COMMITMENT IN THE EFFECT OF PERCEIVED ORGANIZATIONAL JUSTICE ON ORGANIZATIONAL CYNICISM: AN APPLICATION IN AN AZERBAIJANI UNİVERSITY

Öz

The aim of this study is to examine the mediating role of organizational commitment in the effect of perceived organizational justice on organizational cynicism among academic staff working at Azerbaijan State Pedagogical University. A quantitative research design was adopted, and data were collected through a questionnaire administered to 154 faculty members. The study employed the Organizational Justice Scale developed by Niehoff and Moorman (1993), the Organizational Commitment Scale developed by Meyer and Allen (1991), and the Organizational Cynicism Scale developed by Brandes et al. (1997). The findings revealed that organizational justice positively affects organizational commitment, organizational commitment negatively affects organizational cynicism, and organizational commitment plays a partial mediating role in the relationship between organizational justice and organizational cynicism. These findings suggest that employees’ perceptions of organizational justice influence their organizational attitudes and that improving justice perceptions may help reduce cynical attitudes shaped by both individual and organizational factors.

Anahtar Kelimeler

• Organizational justice
• organizational commitment
• organizational cynicism
• mediation effect
• Azerbaijan.

Kaynakça

1. Abraham, R. (2000). Organizational cynicism: Bases and consequences. Generic, Social and General Psychology Monographs, 126(3), 269–292.
2. Andersson, L. M. (1996). Employee cynicism: An examination using a contract violation framework. Human Relations, 49(11), 1395–1418.
3. Andersson, L. M., & Bateman, T. S. (1997). Cynicism in the workplace: Some causes and effects. Journal of Organizational Behavior, 18, 449–470.
4. Audenaert, M., Van der Heijden, B., Rombaut, T., & Van Thielen, T. (2021). The role of feedback quality and organizational cynicism for affective commitment through leader–member exchange. Review of Public Personnel Administration, 41(3), 593–615. https://doi.org/10.1177/0734371X20923010
5. Babic, A., & Joris, E. (2025). Organizational change: Impact of communication on justice and commitment to change. Open Journal of Social Sciences, 13(10), 250–264. https://doi.org/10.4236/jss.2025.1310014
6. Brandes, P. (1997). Organizational cynicism: Its nature, antecedents, and consequences (Doctoral dissertation). University of Cincinnati.
7. Bedeian, A. (2007). Even if the tower is ‘ivory’, it isn’t white: Understanding the consequences of faculty cynicism. Academy of Management Learning & Education, 6(1), 9–32.
8. Chiaburu, D. S., Peng, A. C., & Oh, I. S. (2013). Antecedents and consequences of employee organizational cynicism: A meta-analysis. Journal of Vocational Behavior, 83(2), 181–197.

9. Cohen-Charash, Y., & Spector, P. E. (2001). The role of justice in organizations: A meta-analysis. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 86(2), 278–321.
10. Colquitt, J. A., Conlon, D. E., Wesson, M. J., Porter, C. O., & Ng, K. Y. (2001). Justice at the millennium: A meta-analytic review of 25 years of organizational justice research. Journal of Applied Psychology, 86(3), 425–445.
11. Cropanzano, R., & Mitchell, M. S. (2005). Social exchange theory: An interdisciplinary review. Journal of Management, 31(6), 874–900.
12. Cropanzano, R., Bowen, D. E., & Gilliland, S. W. (2007). The management of organizational justice. Academy of Management Perspectives, 21(4), 34–48.
13. Dean, J. W., Brandes, P., & Dharwadkar, R. (1998). Organizational cynicism. Academy of Management Review, 23(2), 341–352.
14. Deconinck, J. B. (2010). The effect of organizational justice, perceived organizational support, and perceived supervisor support on marketing employees’ level of trust. Journal of Business Research, 63, 1349–1355.
15. Durrah, O., Chaudhary, M., & Gharib, M. (2019). Organizational cynicism and its impact on organizational pride in industrial organizations. International Journal of Environmental Research and Public Health, 16(7), 1203. https://doi.org/10.3390/ijerph16071203
16. Eğilmezkol, G. (2011). Çalışma yaşamında örgütsel adalet ve örgütsel bağlılık: Bir kamu bankasındaki çalışanların örgütsel adalet ve örgütsel bağlılık algılayışlarının analizine yönelik bir çalışma. Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi, Ankara.
17. Foley, S., Kidder, D. L., & Powell, G. N. (2002). The perceived glass ceiling and justice perceptions: An investigation of Hispanic law associates. Journal of Management, 28(4), 471–496.
18. Geçikli, F., & Atılgan, S. S. (2020). Örgütsel adaletin örgütsel sinizme etkisinde örgütsel bağlılığın aracı rolü. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 24(Özel Sayı), 289–312.
19. Girgin, S. (2018). A study on the correlation between organizational justice and organizational cynicism perceived by vocational high school teachers. European Journal of Education Studies, 4(4), 445–459. https://doi.org/10.5281/zenodo.1220390
20. Gräfe, K., & Kauffeld, S. (2023). The role of procedural, interpersonal, and informational justice. Journal of Organizational Change Management, 36(4), 789–805. https://doi.org/10.1026/0012-1924/a000324
21. Greenberg, J. (1987). Reactions to procedural injustice in payment distributions: Do the means justify the ends? Journal of Applied Psychology, 72(1), 55–61.
22. Greenberg, J., & McCarty, C. L. (1990). The interpersonal aspects of procedural justice: A new perspective on pay fairness. Labor Law Journal, 41(8), 580–586.
23. Ilyasov, A., Imanova, S., Mushtagov, A., & Sadigova, Z. (2023). Modernization of quality assurance system in higher education of Azerbaijan. Quality in Higher Education, 29(1), 23–41. doi.org/10.1080/13538322.2022.2100606
24. İnce, M., & Gül, H. (2005). Yönetimde yeni bir paradigma: Örgütsel bağlılık. Çizgi Kitabevi, Konya.
25. İşbaşı, J. Ö. (2001). Çalışanların yöneticilerine duydukları güvenin ve örgütsel adalete ilişkin algılamalarının vatandaşlık davranışının oluşumundaki rolü. Yönetim Araştırmaları Dergisi, 1(1).
26. Isakhanli, H., & Pashayeva, A. (2018). Higher education transformation, institutional diversity and typology of higher education institutions in Azerbaijan. In J. Huisman, A. Smolentseva, and I. Froumin (Eds.), 25 years of transformations of higher education systems in post-Soviet countries (pp. 97–121).Palgrave Macmillan.
27. İşcan, Ö. F., & Naktiyok, A. (2004). Çalışanların örgütsel bağdaşımlarının belirleyicileri olarak örgütsel bağlılık ve örgütsel adalet algıları. SBF Dergisi, 59(4), 35–52.
28. Izard, C. E. (1977). Human emotions. Plenum Press.
29. Jia, N., & Selamat, M. H. (2022). Managing employee cynicism using organizational justice practices and support – A case of Chinese banking industry. Polish Journal of Management Studies, 25(2), 213–227. https://doi.org/10.17512/pjms.2022.25.2.14
30. Kalağan, G. (2009). Araştırma görevlilerinin örgütsel destek algıları ile örgütsel sinizm tutumları arasındaki ilişki. Yayınlanmamış yüksek lisans tezi, Akdeniz Üniversitesi, Antalya.
31. Kesen, M., & Güler, B. (2016). Örgütsel bağlılığın belirleyicileri ve sonuçları üzerine bir değerlendirme. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 12(29), 245–266.
32. Kline, R. B. (2011). Principles and practice of structural equation modeling (3rd ed.). Guilford Press.
33. Margelytė-Pleskienė, A., & Vveinhardt, J. (2018). The quintessence of organizational commitment and organizational cynicism. Management of Organizations: Systematic Research, 80(1), 67–88. https://doi.org/10.1515/mosr-2018-0014
34. Mammadova, L., & Valiyev, A. (2020). Azerbaijan and European Higher Education Area: Students’ involvement in Bologna reforms. Research in Educational Administration and Leadership, 5(4), 1083-1121. DOI: 10.30828/real/2020.4.4
35. Allen, N. J., & Meyer, J. P. (1990). The measurement and antecedents of affective, continuance and normative commitment to the organization. Journal of Occupational Psychology, 63(1), 1–18. https://doi.org/10.1111/j.2044-8325.1990.tb00506.x
36. Meyer, J. P., & Allen, N. J. (1991). A three-component conceptualization of organizational commitment. Human Resource Management Review, 1(1), 61–89. https://doi.org/10.1016/1053-4822(91)90011-Z
37. Meyer, J. P., & Allen, N. J. (1997). Commitment in the workplace: Theory, research, and application. SAGE Publications.
38. Meyer, J. P., Stanley, D. J., Herscovitch, L., & Topolnytsky, L. (2002). Affective, continuance, and normative commitment to the organization: A meta-analysis of antecedents, correlates, and consequences. Journal of Vocational Behavior, 61(1), 20–52. https://doi.org/10.1006/jvbe.2001.1842
39. Mousa, M. (2017). Organizational cynicism and organizational commitment in Egyptian public primary education: When spring yields black flowers. Arabian Journal of Business and Management Review (Kuwait Chapter), 6(9), 4–19.
40. Mowday, R. T., Steers, R. M., & Porter, L. W. (1979). The measurement of organizational commitment. Journal of Vocational Behavior, 14(2), 224–247. https://doi.org/10.1016/0001-8791(79)90072-1
41. Mowday, R. T., Porter, L. W., & Steers, R. M. (1982). Employee–organization linkages: The psychology of commitment, absenteeism, and turnover. Academic Press.
42. Nartgün, Ş. S., & Kartal, V. (2013). Öğretmenlerin örgütsel sinizm ve örgütsel sessizlik hakkındaki görüşleri. Bartın Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 2(2), 47–67.
43. Naumann, S. E., & Bennett, N. (2000). A case for procedural justice climate: Development and test of a multilevel model. Academy of Management Journal, 43(5), 881–889.
44. Niehoff, B. P., & Moorman, R. H. (1993). Justice as a mediator of the relationship between methods of monitoring and organizational citizenship behavior. Academy of Management Journal, 36(3), 527–556.
45. Özler, D. E., Atalay, C. G., & Şahin, M. D. (2010). Örgütlerde sinizm güvensizlikle mi bulaşır? Organizasyon ve Yönetim Bilimleri Dergisi, 2(2), 47–57.
46. Robbins, S. P., & Judge, T. A. (2010). Essentials of organizational behavior (10th ed.). Pearson Education.
47. Uyguç, N., & Çımrın, D. (2004). DEÜ Araştırma ve Uygulama Hastanesi Merkez Laboratuvar çalışanlarının örgüte bağlılıklarını ve işten ayrılma niyetlerini etkileyen faktörler. Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 19(1), 91–99.
48. Uçar, D., & Kök, S. B. (2018). Örgütsel bağlılık. In H. B. Memduhoğlu & K. Yılmaz (Eds.), Yönetim ve organizasyon (pp. 229–252). Pegem Akademi.
49. Uslu, A., & Baydaş, A. (2021). Algılanan örgütsel adaletin örgütsel bağlılık, örgütsel sinizm ve iş tatmini üzerine etkisi: TRB1 Bölgesi örneği. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 20(79), 1556–1573. https://doi.org/10.17755/esosder.861027
50. Vveinhardt, J., & Sedziuviene, N. (2022). Acceptance of change by reducing employee resistance and strengthening organizational commitment. Polish Journal of Management Studies, 26(1), 356–372. https://doi.org/10.17512/pjms.2022.26.1.22
51. Wasti, S. A. (2015). Örgütsel bağlılık. In H. C. Sözen & H. N. Basım (Eds.), Örgütlerde davranış (pp. 17–38). Beta Yayıncılık.
52. Wnuk, M. (2025). The relationship between ethical climate and organizational cynicism: Mediating role of person–organization fit, organizational pride, and affective commitment. Scientific Reports, 15(1), 1-12. https://doi.org/10.1038/s41598-025-97415-3
53. World Bank. (2024). Institutional development and technology integration for increased research and quality higher education in Azerbaijan. World Bank Group.
54. Yalçın, S., & Özbaş, M. (2021). Akademisyenlerin örgütsel adalet, algılanan örgütsel destek ve örgütsel sinizm algılarının incelenmesi. European Journal of Education Studies, 8(12), 66–83. https://doi.org/10.46827/ejes.v8i12.4012