“İttihat and Terakki” In Light of Economic and Financial Events

Year 2025, Volume: 20 Issue: 2, 810 - 838, 27.12.2025

Selçuk Bayramoğlu

https://doi.org/10.48145/gopsbad.1750468

Abstract

İttihat and Terakki, which literally means "unification and development" / "unity and rise", was first established as a political society under the name of Ittihad-i Osmanî in 1895. The society's founding purpose can be summarized as an understanding that emerged and matured with the aim of correcting the form of government that violated human rights such as freedom, justice and equality and prevented all Ottomans from progress and development. Its aim can be summarized as making every sacrifice necessary to save the homeland and nation from their dangerous situation.
İttihat and Terakki, covers a short period of only 10 years (1908-1918) in the 624-year-long Ottoman Empire. When this short life of İttihat and Terakki is truly examined, it is an indisputable fact that even its most radical wing did not stay in power for more than 5 years. In this state, it is constantly the subject of political debates, it has never been able to become historic, and the thoughts of criticism and even humiliation by both imperial and Republican circles never become obsolete. The aim of the study is to help evaluate rationally all aspects of the financial and economic situation of this period, which was overshadowed by political and social debates.

Keywords

Financial Policies , Tax , Finance

İktisadi ve Mali Hadiseler Işığında “İttihat ve Terakki”

Abstract

Lûgat karşılığı “birleşme ve gelişme” / “birlik olma ve yükselme” anlamlarına gelen İttihat ve Terakki ilk olarak bir siyasi cemiyet şeklinde İttihad-i Osmanî adıyla 1895’te teşekkül etmiştir. Kuruluş amacını hürriyet, adalet, müsavat (eşitlik) gibi hukuk-i beşeriyeyi ihlâl ve bütün Osmanlıları terakkiden men eden usul-ü idareyi tashih etmek maksadıyla tecessüm eden bir anlayışa istinat ettiren cemiyet, maksadını vatan ve milleti tehlikeli ahvalinden kurtarma hususunda icap eden her türlü fedakârlığa atılmak şeklinde hülasa etmektedir.
624 yıllık koca Osmanlı İmparatorluğunun ömründe yalnızca 10 yıl gibi (1908-1918) kısa bir dönemi teşmil eden İttihat ve Terakki’nin bu kısa ömrü filhakika mütalâa edildiğinde en radikal kanadının dahi 5 yıldan fazla iktidarda bulunmadığı izahtan varestedir. Bu haliyle mütemadiyen siyasi münakaşalara malzeme yapılan, bir türlü tarihselleşemeyen hem imparatorluk hem de Cumhuriyetçi çevreler tarafından tenkit ve dahi tahkir etme mülahazaları da bir türlü müruru zamana uğramamaktadır. Çalışmanın istihdafı bu noktada siyasi ve içtimai münakaşaların gölgesinde kalan mezkûr döneme münhasır mali ve iktisadi manzaranın tüm veçheleriyle rasyonel bir şekilde değerlendirilmesine muzaheret edebilmektir.

Keywords

Mali Politikalar , Vergi , Maliye

References

• Ahmad, F. (1996). İttihatçılıktan Kemalizme (3. Basım b.). (F. B. (Baltalı), Çev.) İstanbul: Kaynak Yayınları.
• Akkurt, H. (2014). Anadolu’da İttihat ve Terakki Cemiyeti (1906- 1912): Genel Bir Çerçeve. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 14(2), 279-304.
• Akşin, S. (2007). Kısa Türkiye Tarihi. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Aslan, T. (2008). İttihâd-ı Osmanî’den Osmanlı İttihat ve Terakki Cemiyeti’ne. Türk Dünyası Sosyal Bilimler Dergisi(47), 79-120.
• Aydın, N. Z. (2015). Maliye Nazırı Mehmed Cavid Bey. KSÜ Sosyal Bilimler Dergisi, 12(2), 1-14.
• Çalık, E. (2016). İttihat ve Terakki’nin Feshinden Sonra İttihatçılık: 1918-1926. Yayımlanmamış Yükseklisans Tezi. Kırıkkale: Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Demir, Z. (2003). İttihat ve Terakki Dönemi İktisat Politikaları Tartışmaları. Yayımlanmamış Doktora tezi. İstanbul: Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi İktisat Anabilim Dalı.
• Demir, Z. (2021). İttihat ve Terakki Dönemi İktisat Politikası Tartışmaları. Tarih ve Gelecek Dergisi, 7(1), 180-220.
• Duş, M. (2000). İktisadi Düşünce Tarihimizde İktisadiyat Mecmuasının Önemi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: Marmara Üniversitesi Ortadoğu ve İslam Ülkeleri Enstitüsü.
• Erdoğan, S. (2018). İttihat ve Terakki’nin Milli Tüccar Oluşturma Çabalarında İktisadi, Siyasi ve Kültürel Zihniyet. The Journal of Academic Social Science, 6(65), 1-11.
• Ergin, K. (2017). İttihat ve Terakki Döneminde Milli İktisat Anlayışı (1913-1918). Akdeniz Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 1(1), 114-127.
• Ergüder, B. (tarih yok). Maliye Tarihi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi AUZEF.
• Erkek, M. S. (2017). II. Meşrutiyet Sonrası İktisad-ı Milli Fikrinin Edebiyata Yansıması: Kazım Nami Bey'in İş Ordusu Adlı Eseri Üzerinden Bir Değerlendirme. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(4), 709-733.
• Eroğlu, N. (2002). Mehmed Cavid Bey'in İktisadi Görüşleri. Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları Dergisi, 2, 163-183.
• Eroğlu, O. (2010). Osmanlı Devleti’nin Son Dönemlerinden Cumhuriyet’in İlk Yıllarına Kamu Maliyesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 12(Özel Sayı), s. 57-89.
• Gökbayır, S. (2012). Gizli Bir Cemiyetten İktidara: Osmanlı İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin 1908 Seçimleri Siyasi Programı. Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 3(1), 61-96.
• Gülbahar, A. N. (1986). İttihat ve Terakki Dönemi ve İktisadi Politika. Yayımlanmamış YüksekLisans Tezi. Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Gümüş, M. (2008, Güz). Anayasal Meşrûtî Yönetime Medhal: 1856 Islahat Fermanı’nın Tam Metin İncelemesi. Bilig Dergisi(47), s. 215-240.
• İnceoğlu, E. (2015). Osmanlıda Milli İktisat Uygulamaları ve Harp Zenginleri. Yayımlanmamış Yükseklisans Tezi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Karaman, D. (2004, Mayıs). Ulûm-I İktisadiye ve İçtimaiye Mecmuası. Cumhuriyet Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 28(1), s. 65-87.
• Karaoğlu, Ö. (2013). İktisadi Düşünce Tarihimizde Bir Sayfa: Mecmua-i Fünun. Akademik İncelemeler Dergisi, 8(1), s. 277-304.
• Kızıltan, Y. (2006). I. Meşrutiyetin İlânı ve İlk Osmanlı Meclis-i Mebusan’ı. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 26(1), s. 251-272.
• Kurt, İ. (2012). İttihat ve Terakki Döneminde Osmanlı Ekonomisi. Yayımlanmamış YüksekLisans Tezi. Ankara: Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yakınçağ Tarihi Anabilim Dalı.
• Kutay, C. (1978). Üç Paşalar Kavgası. İstanbul: Cemal Kutay Kitapliği -7-.
• M. Cavid Bey, M. (2001). İktisat İlmi. Ankara: Liberte Yayınları.
• Oktar & Varlı, S. -A. (2009). İttihat ve Terakki Dönemi’nin Ulusal Bankası: Osmanlı İtibar-ı Milli Bankası. Marmara Üniversitesi İ.İ.B.F. Dergisi, XXVII(II), 1-20.
• Önen, N. (1996). Osmanlı İttihat ve Terakki Cemiyeti ile Cumhuriyet Halk Fırkası'nın Karşılaştırmal İncelenmesi. Yayımlanmamış Yükseklisans Tezi. Ankara: Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Kamu Yönetimi ve Siyaset Bilimi Anabilim Dalı.
• Örmeci, O. (2010). Jön Türkler ve İttihat ve Terakki. Tarih Okulu Dergisi(VIII), 95-109.
• Örs, O. (2013). Kuruluşundan Birinci Dünya Savaşına Kadar İttihat ve Terakki Cemiyeti. Ankara Üniversitesi Türk Đnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi(51), 679-716.
• Özsoylu, A. F. (2019). Türkiye Ekonomisi (4. Baskı b.). Adana: Karahan Kitabevi.
• Semiz, Y. (2014). İttihat ve Terakki Cemiyeti ve Türkçülük Politikası. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi(35), 217-244.
• Şahin, H. (2023, 10 10). Maliye Bakanı Mehmet Cavit Bey’in İktisadi-Mali Politikalarının Osmanlı Ekonomi-Politik Geleneği Açısından Değerlendirilmesi. 06 14, 2022 tarihinde https://drhakansahin.com/ : https://www.academia.edu/31254449/Maliye_Bakan%C4%B1_Mehmet_Cavit_Beyin_%C4%B0ktisadi_Mali_Politikalar%C4%B1n%C4%B1n_Osmanl%C4%B1_Ekonomi_Politik_Gelene%C4%9Fi_A%C3%A7%C4%B1s%C4%B1ndan_De%C4%9Ferlendirilmesi adresinden alındı
• Şahin, H. (tarih yok). Maliye Bakanı Mehmet Cavit Bey’in İktisadi-Mali Politikalarının Osmanlı Ekonomi-Politik Geleneği Açısından Değerlendirilmesi. 12 12, 2023 tarihinde Dr. Hakan Şahin: https://drhakansahin.com/yayinlar/ adresinden alındı
• Şener, A. (1990). İttihat ve Terakki Cemiyetinin İktisadi ve Mali Politikaları. Hacettepe Üniversitesi İ.İ.B.F. Dergisi, 8(2), 203-232.
• Temizgül, Ö. F. (2021). İttihat ve Terakki Hükümeti Döneminde Liberal İktisat Ve Milli İktisat Politikaları (1908-1918). Toplum, Ekonomi ve Yönetim Dergisi, 2(2), 38-46.
• Toprak, Z. (1995). İttihat-Terakki ve Devletçilik. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
• Toprak, Z. (1995). Milli İktisat Milli Burjuvazi Türkiyede Ekonomi ve Toplum "1908-1950". İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
• Tunaya, T. Z. (1959). Hürriyetin İlanı "İkinci Meşrutiyetin Siyasi Hayatına Bakışlar". Arbay Yayınları.
• Tunaya, T. Z. (1988). Türkiye'de Siyasal Partiler "İkinci Meşrutiyet Dönemi" (2. b., Cilt I.). İstanbul: Hürriyet Vakfı Yayınları.
• Tuncer, P. (2006). İttihatçı Cavid Bey (Liberal Mazlum). Liberal Düşünce Dergisi(34), 5-22.
• Turgaz, M. (2020). Anılarda İttihat ve Terakki. Yayımlanmamış Yükseklisans Tezi. Kırşehir: Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Türkmenoğlu, M., & Türkmenoğlu, S. (2021). İttihat ve Terakki’nin Milli İktisat Politikalarının Neticesi Oluşan Bir Zümre: Harp Zenginleri ve Bu Zümrenin Türk Romanına Yansıması. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi(70), 140-151.
• Uzun, H. (2005). Türk Demokrasi Tarihinde I. Meşrutiyet. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 6(2), s. 145-162.
• Yolaçan, S. (2015). İttihât ve Terakkî Cemiyeti. Aksaray Üniversitesi Genç Kalemler Tarih, Düşünce ve Kültür Dergisi(II), 65-72.
• Yücel, H. (2017). Cumhuriyet Ekonomisinin Kuruluşu ve Gelişimi. Ankara: Türkiye Barolar Birliği.