İktisadi ve Mali Hadiseler Işığında “İttihat ve Terakki”

İttihat and Terakki, which literally means "unification and development" / "unity and rise", was first established as a political society under the name of Ittihad-i Osmanî in 1895. The society's founding purpose can be summarized as an understanding that emerged and matured with the aim of correcting the form of government that violated human rights such as freedom, justice and equality and prevented all Ottomans from progress and development. Its aim can be summarized as making every sacrifice necessary to save the homeland and nation from their dangerous situation. İttihat and Terakki, covers a short period of only 10 years (1908-1918) in the 624-year-long Ottoman Empire. When this short life of İttihat and Terakki is truly examined, it is an indisputable fact that even its most radical wing did not stay in power for more than 5 years. In this state, it is constantly the subject of political debates, it has never been able to become historic, and the thoughts of criticism and even humiliation by both imperial and Republican circles never become obsolete. The aim of the study is to help evaluate rationally all aspects of the financial and economic situation of this period, which was overshadowed by political and social debates.

Lûgat karşılığı “birleşme ve gelişme” / “birlik olma ve yükselme” anlamlarına gelen İttihat ve Terakki ilk olarak bir siyasi cemiyet şeklinde İttihad-i Osmanî adıyla 1895’te teşekkül etmiştir. Kuruluş amacını hürriyet, adalet, müsavat (eşitlik) gibi hukuk-i beşeriyeyi ihlâl ve bütün Osmanlıları terakkiden men eden usul-ü idareyi tashih etmek maksadıyla tecessüm eden bir anlayışa istinat ettiren cemiyet, maksadını vatan ve milleti tehlikeli ahvalinden kurtarma hususunda icap eden her türlü fedakârlığa atılmak şeklinde hülasa etmektedir. 624 yıllık koca Osmanlı İmparatorluğunun ömründe yalnızca 10 yıl gibi (1908-1918) kısa bir dönemi teşmil eden İttihat ve Terakki’nin bu kısa ömrü filhakika mütalâa edildiğinde en radikal kanadının dahi 5 yıldan fazla iktidarda bulunmadığı izahtan varestedir. Bu haliyle mütemadiyen siyasi münakaşalara malzeme yapılan, bir türlü tarihselleşemeyen hem imparatorluk hem de Cumhuriyetçi çevreler tarafından tenkit ve dahi tahkir etme mülahazaları da bir türlü müruru zamana uğramamaktadır. Çalışmanın istihdafı bu noktada siyasi ve içtimai münakaşaların gölgesinde kalan mezkûr döneme münhasır mali ve iktisadi manzaranın tüm veçheleriyle rasyonel bir şekilde değerlendirilmesine muzaheret edebilmektir.