Research Article

Sinema Salonlarının Kentsel Dokudaki Yolculuğu: Kamusal Odak Noktasından Tüketim Mekânına Mekânsal ve Sosyokültürel Bir Analiz

Number: 17 July 3, 2026
TR EN

Sinema Salonlarının Kentsel Dokudaki Yolculuğu: Kamusal Odak Noktasından Tüketim Mekânına Mekânsal ve Sosyokültürel Bir Analiz

Abstract

Bu çalışma, sinema salonlarının kentsel mekândaki evrimini, kamusal odak noktası olma niteliğinden alışveriş merkezleri (AVM) içerisindeki kapalı tüketim alanlarına dönüşüm süreci üzerinden incelemektedir. Şehir ve bölge planlama disiplini çerçevesinde, Diyarbakır ve Batman kentleri özelinde sinemanın kentsel doku ile kurduğu simbiyotik ilişki ve bu ilişkinin sosyokültürel yansımaları analiz edilmektedir. Araştırmada, Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) destekli tarihsel-mekânsal katmanlaştırma ve "Space Syntax" (Alan Dizimi) yöntemi kullanılarak sinema mekanlarının kentsel bütünleşme (Integration) ve erişilebilirlik (Step Depth) değerleri matematiksel olarak hesaplanmıştır. Modernleşme döneminde kentin prestij odakları olan Diyarbakır Dilan Sineması ve Batman TPAO Site Sineması’nın kurduğu kamusal kurgu, günümüzün neoliberal kentleşme pratikleri sonucunda ortaya çıkan "multiplex" yapılarla karşılaştırılmıştır. Bulgular, sinemanın kentin ana arterlerinden koparak izole tüketim adacıklarına hapsolduğunu ve sokağa açılan "eşik" karakterini yitirdiğini göstermektedir. Nitekim geleneksel sokak sinemalarında 1-2 olan Adım Derinliği (Step Depth) değerinin güncel AVM sinemalarında 12’ye kadar yükselmesi, mekânsal erişilebilirliğin matematiksel olarak kısıtlandığını ve sokağa açılan 'eşik' karakterinin yitirildiğini belgelemektedir. Sorkin (1992) ve Augé (1995) tarafından kuramsallaştırılan "kamusal alanın sonu" ve "yer-olmayan" kavramları, her iki kentteki mekânsal ayrışmayı tanımlar niteliktedir. Sonuç olarak çalışma, kentsel belleğin korunması ve mekânsal adaletin tesisi için sinemanın sokağa açılan bağımsız bir sosyal altyapı öğesi olarak yeniden planlanması gerektiğini vurgulamaktadır.

Keywords

Ethical Statement

Çalışma, etik kurul onayı gerektirmemektedir. Çalışmanın hazırlık, veri toplama, analiz, literatür taraması ve benzeri tüm aşamalarında bilimsel etik ilke ve kurallarına uygun davranıldığı, Committee on Publication Ethics (COPE)'in tüm şartları kabul edilerek etik görev ve sorumluluklara riayet edildiği taahhüt edilmiştir.

References

  1. Augé, M. (1995). Non-places: Introduction to an anthropology of supermodernity. London, New York: Verso.
  2. Balkan, B. (2011). Consumption of culture: The transformation of cinema spaces in Istanbul (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Ankara, Türkiye.
  3. Güler, C. (2025, Ağustos 18). Salonlar bir dönemin sembolüydü. Batman Çağdaş Gazetesi. 3 Mart 2026 tarihinde https://www.batmancagdas.com/salonlar-bir-donemin-semboluydu adresinden erişilmiştir.
  4. Harvey, D. (2008). The right to the city. New Left Review, 53, 23-40.
  5. Hillier, B. (1996). Space is the machine: A configurational theory of architecture. Cambridge, UK: Cambridge University Press.
  6. Hillier, B., & Hanson, J. (1984). The social logic of space. Cambridge, UK: Cambridge University Press.
  7. Hubbard, P. (2003). A good night out? Multiplex cinemas as sites of embodied leisure. Leisure Studies, 22(3), 255-272. https://doi.org/10.1080/026143603200075461.
  8. Klarqvist, B. (1993). A space syntax glossary. Nordisk Arkitekturforskning, 6(2), 11-12.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

History of The Social Sciences

Journal Section

Research Article

Publication Date

July 3, 2026

Submission Date

March 25, 2026

Acceptance Date

June 16, 2026

Published in Issue

Year 2026 Number: 17

APA
Koçak, E. (2026). Sinema Salonlarının Kentsel Dokudaki Yolculuğu: Kamusal Odak Noktasından Tüketim Mekânına Mekânsal ve Sosyokültürel Bir Analiz. Görünüm, 17, 87-101. https://izlik.org/JA39GR76NT
AMA
1.Koçak E. Sinema Salonlarının Kentsel Dokudaki Yolculuğu: Kamusal Odak Noktasından Tüketim Mekânına Mekânsal ve Sosyokültürel Bir Analiz. Görünüm. 2026;(17):87-101. https://izlik.org/JA39GR76NT
Chicago
Koçak, Eda. 2026. “Sinema Salonlarının Kentsel Dokudaki Yolculuğu: Kamusal Odak Noktasından Tüketim Mekânına Mekânsal Ve Sosyokültürel Bir Analiz”. Görünüm, nos. 17: 87-101. https://izlik.org/JA39GR76NT.
EndNote
Koçak E (July 1, 2026) Sinema Salonlarının Kentsel Dokudaki Yolculuğu: Kamusal Odak Noktasından Tüketim Mekânına Mekânsal ve Sosyokültürel Bir Analiz. Görünüm 17 87–101.
IEEE
[1]E. Koçak, “Sinema Salonlarının Kentsel Dokudaki Yolculuğu: Kamusal Odak Noktasından Tüketim Mekânına Mekânsal ve Sosyokültürel Bir Analiz”, Görünüm, no. 17, pp. 87–101, July 2026, [Online]. Available: https://izlik.org/JA39GR76NT
ISNAD
Koçak, Eda. “Sinema Salonlarının Kentsel Dokudaki Yolculuğu: Kamusal Odak Noktasından Tüketim Mekânına Mekânsal Ve Sosyokültürel Bir Analiz”. Görünüm. 17 (July 1, 2026): 87-101. https://izlik.org/JA39GR76NT.
JAMA
1.Koçak E. Sinema Salonlarının Kentsel Dokudaki Yolculuğu: Kamusal Odak Noktasından Tüketim Mekânına Mekânsal ve Sosyokültürel Bir Analiz. Görünüm. 2026;:87–101.
MLA
Koçak, Eda. “Sinema Salonlarının Kentsel Dokudaki Yolculuğu: Kamusal Odak Noktasından Tüketim Mekânına Mekânsal Ve Sosyokültürel Bir Analiz”. Görünüm, no. 17, July 2026, pp. 87-101, https://izlik.org/JA39GR76NT.
Vancouver
1.Eda Koçak. Sinema Salonlarının Kentsel Dokudaki Yolculuğu: Kamusal Odak Noktasından Tüketim Mekânına Mekânsal ve Sosyokültürel Bir Analiz. Görünüm [Internet]. 2026 Jul. 1;(17):87-101. Available from: https://izlik.org/JA39GR76NT