Research Article

Ebû Nuaym el-İsfahânî’nin Hilyetü’l-Evliyâ’sının Zühd Edebiyatı ile İrtibatı: Ahmed b. Hanbel’in Kitâbü’z-Zühd’ü Özelinde

Number: 16 June 26, 2026
TR AR EN

Ebû Nuaym el-İsfahânî’nin Hilyetü’l-Evliyâ’sının Zühd Edebiyatı ile İrtibatı: Ahmed b. Hanbel’in Kitâbü’z-Zühd’ü Özelinde

Abstract

Herhangi bir ilim dalının doğuş ve gelişim aşamaları kadar bu süreçte oluşturduğu literatür de önemli bir inceleme alanıdır. Öyle ki; literatür tarihi, ait olduğu ilim sahasının genel tarihinden bağımsız düşünülemez. Dahası literatür ve eser incelemeleri, o ilmin tarihinin yazılmasında değerli katkılar sunar. Belirtilen çerçevede bu makale; hadis ve tasavvuf sahalarının ortak konularından biri olan zühd edebiyatı üzerine kurgulanmış interdisipliner bir incelemedir. Çalışmada muhaddislerce yazılmış erken dönem zühd kitaplarından birine ait muhtevanın yine tasavvuf edebiyatının erken örneklerinden birine intikal düzeyi yoklanacaktır. Böylelikle hicrî ilk asırların zühd birikiminin tasavvuf kitaplarının ana kaynakları arasına girişi gözlemlenecektir. Araştırmanın örneklem eserleri, Ahmed b. Hanbel’in Kitâbü’z-Zühd’ü ile Ebû Nuaym el-İsfahânî’nin Hilyetü’l-Evliyâ’sıdır. Bu maksatla öncelikle anahtar sözcükler etrafındaki literatür araştırması ile araştırma eserlerinin detaylı tanıtımı sayesinde teorik bir zemin elde edilecektir. Akabinde eserler arası mukayese aşamasına geçilecektir. Makalenin uygulamalı yönünü oluşturan bu aşamada mukayese ölçütleri şöylece belirlenmiştir: isnad ağları, alt başlıklar (bâblar), rivayet metinleri. İlk bulgulardan anlaşıldığı kadarıyla Hilyetü’l-Evliyâ, attığı başlıklar ve tahriç ettiği rivayetlerle İbn Hanbel’in Kitâbü’z-Zühd’ünden oldukça istifade etmiştir. Eserler arası sıkı irtibat, isnad ağlarıyla rahatlıkla takip edilebilmektedir. Hilyetü’l-Evliyâ’nın Kitâbü’z-Zühd ile ilmî alışverişi, sıralanan her üç ölçütte muasır zühd kitaplarıyla da doğrulanmaktadır. Dolayısıyla inceleme neticesinde erken biyografik tasavvuf kaynaklarının en önemlilerinden biri olan Hilyetü’l-Evliyâ’nın kaynakçasında sadece İbn Hanbel’in değil; mukaddem zühd edebiyatı eserlerinin bulunduğu görülmektedir. Hadis edebiyatının tasavvuf kaynaklarına geçiş yollarından biri sayabileceğimiz bu bulgu, bugüne kadar yoğunluk kazanmış tahriç araştırmalarına alternatif olarak mukayeseli eser incelemelerini öne çıkarmaktadır.

Keywords

Ethical Statement

Bu çalışmanın hazırlanma sürecinde bilimsel ve etik ilkelere uyulduğu ve yararlanılan tüm çalışmaların kaynakçada belirtildiği beyan olunur.

References

  1. Abdullah b. el-Mübârek. ez-Zühd ve’r-rekâik. thk. Habîbü’r-Rahmân el-A‘zamî. 2 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, ts.
  2. Ahmed b. Hanbel. el-Müsned. nşr. Abdullah Abdulmuhsin et-Türkî. thk. Şuayb el-Arnaûd. 45 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1. Basım, 1421/2001.
  3. Ahmed b. Hanbel. Kitâbü’l-Vera‘. thk. Semîr b. Emîn ez-Züheyrî. Riyad: Dâru’s-Sumey‘î, 1. Basım, 1418/1997.
  4. Ahmed b. Hanbel. Kitâbü’z-Zühd. nşr. Muhammed Abdüsselâm Şâhîn. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1. Basım, 1420/1999.
  5. Akdoğan, Muhammed. İsfahan’da Hadisçilik. Ankara: Gece Kitaplığı, 1. Basım, 2018.
  6. Aktürk, İsmet. Hadis Edebiyatında Kitâbü’z-Zühd’ler (Hicri İlk Beş Asır). ed. Fikret Karapınar. Konya: Palet Yayınları, 2024.
  7. Alkame b. Mersed. Zühdü’s-semâniye mine’t-tâbi‘în. thk. Abdurrahmân Abdülcebbâr el-Ferîvâî. Medine: Mektebetü’d-Dâr, 2. Basım, 1408.
  8. Ayas, Tahir. “İstihrâc, İntihal, İkmal Arasında Bir Ön Söz: Ebû Nuaym’ın Müstahrec Mukaddimesinde Hâkim’in Belirsiz Tesiri”. Hadis ve Siyer Araştırmaları 9/1 (2023), 7-43.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Hadith

Journal Section

Research Article

Publication Date

June 26, 2026

Submission Date

September 26, 2025

Acceptance Date

May 14, 2026

Published in Issue

Year 2026 Number: 16

APA
Demir, M., & Aktürk, İ. (2026). Ebû Nuaym el-İsfahânî’nin Hilyetü’l-Evliyâ’sının Zühd Edebiyatı ile İrtibatı: Ahmed b. Hanbel’in Kitâbü’z-Zühd’ü Özelinde. HADITH, 16, 260-312. https://doi.org/10.61218/hadith.1792006
AMA
1.Demir M, Aktürk İ. Ebû Nuaym el-İsfahânî’nin Hilyetü’l-Evliyâ’sının Zühd Edebiyatı ile İrtibatı: Ahmed b. Hanbel’in Kitâbü’z-Zühd’ü Özelinde. HADITH. 2026;(16):260-312. doi:10.61218/hadith.1792006
Chicago
Demir, Mustafa, and İsmet Aktürk. 2026. “Ebû Nuaym El-İsfahânî’nin Hilyetü’l-Evliyâ’sının Zühd Edebiyatı Ile İrtibatı: Ahmed B. Hanbel’in Kitâbü’z-Zühd’ü Özelinde”. HADITH, nos. 16: 260-312. https://doi.org/10.61218/hadith.1792006.
EndNote
Demir M, Aktürk İ (June 1, 2026) Ebû Nuaym el-İsfahânî’nin Hilyetü’l-Evliyâ’sının Zühd Edebiyatı ile İrtibatı: Ahmed b. Hanbel’in Kitâbü’z-Zühd’ü Özelinde. HADITH 16 260–312.
IEEE
[1]M. Demir and İ. Aktürk, “Ebû Nuaym el-İsfahânî’nin Hilyetü’l-Evliyâ’sının Zühd Edebiyatı ile İrtibatı: Ahmed b. Hanbel’in Kitâbü’z-Zühd’ü Özelinde”, HADITH, no. 16, pp. 260–312, June 2026, doi: 10.61218/hadith.1792006.
ISNAD
Demir, Mustafa - Aktürk, İsmet. “Ebû Nuaym El-İsfahânî’nin Hilyetü’l-Evliyâ’sının Zühd Edebiyatı Ile İrtibatı: Ahmed B. Hanbel’in Kitâbü’z-Zühd’ü Özelinde”. HADITH. 16 (June 1, 2026): 260-312. https://doi.org/10.61218/hadith.1792006.
JAMA
1.Demir M, Aktürk İ. Ebû Nuaym el-İsfahânî’nin Hilyetü’l-Evliyâ’sının Zühd Edebiyatı ile İrtibatı: Ahmed b. Hanbel’in Kitâbü’z-Zühd’ü Özelinde. HADITH. 2026;:260–312.
MLA
Demir, Mustafa, and İsmet Aktürk. “Ebû Nuaym El-İsfahânî’nin Hilyetü’l-Evliyâ’sının Zühd Edebiyatı Ile İrtibatı: Ahmed B. Hanbel’in Kitâbü’z-Zühd’ü Özelinde”. HADITH, no. 16, June 2026, pp. 260-12, doi:10.61218/hadith.1792006.
Vancouver
1.Mustafa Demir, İsmet Aktürk. Ebû Nuaym el-İsfahânî’nin Hilyetü’l-Evliyâ’sının Zühd Edebiyatı ile İrtibatı: Ahmed b. Hanbel’in Kitâbü’z-Zühd’ü Özelinde. HADITH. 2026 Jun. 1;(16):260-312. doi:10.61218/hadith.1792006