Research Article

Hilâfiyat Literatüründe Mürsel Hadisin Hücciyeti: Teorik Kabullerden Amelî İstidlal Süreçlerine

Number: 17 August 7, 2026
TR EN

Hilâfiyat Literatüründe Mürsel Hadisin Hücciyeti: Teorik Kabullerden Amelî İstidlal Süreçlerine

Abstract

Hadislerin fıkhî hükümlere temel teşkil etme süreci, yalnızca metnin içeriğiyle değil, aynı zamanda sened yapısına dair usûlî kabullerle de şekillenmektedir. Bu bağlamda “mürsel hadis”, erken dönemden itibaren gerek hadis gerekse fıkıh usûlü literatüründe en çok tartışılan meselelerden biri olmuştur. Bu çalışma, mürsel hadisin delil değerini (hücciyetini) teorik tartışmaların ötesine taşıyarak, fıkhî ihtilafların ele alındığı hilâfiyat literatüründeki amelî yansımalarını incelemektedir. Araştırma kapsamında, usûl alanına ait hilâf eserlerini temsilen Sem‘ânî ve Saymerî gibi müelliflerin eserleri; furû alanına ait hilâf eserlerini temsilen ise İbnü’l-Kassâr, Kudûrî, Beyhakî ve İbnü’l-Cevzî’nin metinleri esas alınmıştır. Çalışma sonucunda mürsel hadisin hilâfiyat literatüründe yalnızca bir rivayet türü olarak değil; muhalifi ilzam etme, usûlî tutarlılığı sınama ve fıkhî tercihleri temellendirme amacıyla kullanılan dinamik bir argüman olduğu tespit edilmiştir. Özellikle mürseli ilkesel olarak reddeden ekollerin, belirli karineler eşliğinde bu tür rivayetleri “şâhid” veya “ceyyid mürsel” statüsünde değerlendirdikleri; buna karşılık mürseli kabul edenlerin ise bu durumu bir cedel stratejisine dönüştürdükleri ortaya konulmuştur.

Keywords

References

  1. Ahmed b. Hanbel, Ebû Abdillah. Müsnedu Ahmed. nşr. Şu’ayb Arnâut. 50 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1420.
  2. Ali el-Kârî, Ebü’l-Hasen Nûrüddîn. Şerhu şerhi Nuhbeti’l-fiker. nşr. Muhammed Nizâr Temîm-Heysem Nizâr Temîm. Beyrut: Dârü’l-Erkam, 1415.
  3. Âmidî, Ebü’l-Hasan Seyfüddin Ali. el-İhkâm fî usûli’l-ahkâm. nşr. Abdürrezzak Afîfî. 4 Cilt. Riyâd: Müessesetü’n-Nûr, 1402.
  4. Baġdâdî, Ebû Bekr Ahmed el-Hatîb. el-Kifâye fî maᶜrifeti usûli ilmi’r-rivâye. nşr. Ebû İshak İbrâhim b. Mustafa Al-i Bahbah Dimyâtî. 2 Cilt. Semennûd: Mektebetü İbn Abbâs, 1423/2002.
  5. Bağdâdî, Ebû Bekr Ahmed el-Hatîb. Şerefü ashâbi’l-hadîs. nşr. Muhammed Said Hatipoğlu. Ankara: Ankara Üniversitesi Basımevi, 1972.
  6. Beyhakî, Ebû Bekir. el-Hilâfiyyât beyne’l-İmâmeyn eş-Şâfiî ve Ebî Hanîfe ve Ashâbihî. nşr. Mahmûd b. Abdülfettâh Ebû Şezâ en-Nehhâl ve Diğerleri. Kahire: er-Ravda li’n-Neşr ve’t-Tevzîʻ, 1. Basım, 2015.
  7. Beyhakî, Ebû Bekr Ahmed b. Hüseyn. es-Sünenü’l-kübrâ. nşr. Muhammed Abdülkadir Atâ. 11 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, ts.
  8. Bilik, Abdurrahim. Fıkhın Bir Alt Disiplini Olarak İlmu’l-Hilâf. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Doktora Tezi, 2018.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Hadith

Journal Section

Research Article

Publication Date

August 7, 2026

Submission Date

February 7, 2026

Acceptance Date

June 1, 2026

Published in Issue

Year 2026 Number: 17

APA
Korkut, L., & Köktaş, Y. (2026). Hilâfiyat Literatüründe Mürsel Hadisin Hücciyeti: Teorik Kabullerden Amelî İstidlal Süreçlerine. HADITH, 17. https://doi.org/10.61218/hadith.1883977
AMA
1.Korkut L, Köktaş Y. Hilâfiyat Literatüründe Mürsel Hadisin Hücciyeti: Teorik Kabullerden Amelî İstidlal Süreçlerine. HADITH. 2026;(17). doi:10.61218/hadith.1883977
Chicago
Korkut, Lokman, and Yavuz Köktaş. 2026. “Hilâfiyat Literatüründe Mürsel Hadisin Hücciyeti: Teorik Kabullerden Amelî İstidlal Süreçlerine”. HADITH, nos. 17. https://doi.org/10.61218/hadith.1883977.
EndNote
Korkut L, Köktaş Y (August 1, 2026) Hilâfiyat Literatüründe Mürsel Hadisin Hücciyeti: Teorik Kabullerden Amelî İstidlal Süreçlerine. HADITH 17
IEEE
[1]L. Korkut and Y. Köktaş, “Hilâfiyat Literatüründe Mürsel Hadisin Hücciyeti: Teorik Kabullerden Amelî İstidlal Süreçlerine”, HADITH, no. 17, Aug. 2026, doi: 10.61218/hadith.1883977.
ISNAD
Korkut, Lokman - Köktaş, Yavuz. “Hilâfiyat Literatüründe Mürsel Hadisin Hücciyeti: Teorik Kabullerden Amelî İstidlal Süreçlerine”. HADITH. 17 (August 1, 2026). https://doi.org/10.61218/hadith.1883977.
JAMA
1.Korkut L, Köktaş Y. Hilâfiyat Literatüründe Mürsel Hadisin Hücciyeti: Teorik Kabullerden Amelî İstidlal Süreçlerine. HADITH. 2026. doi:10.61218/hadith.1883977.
MLA
Korkut, Lokman, and Yavuz Köktaş. “Hilâfiyat Literatüründe Mürsel Hadisin Hücciyeti: Teorik Kabullerden Amelî İstidlal Süreçlerine”. HADITH, no. 17, Aug. 2026, doi:10.61218/hadith.1883977.
Vancouver
1.Lokman Korkut, Yavuz Köktaş. Hilâfiyat Literatüründe Mürsel Hadisin Hücciyeti: Teorik Kabullerden Amelî İstidlal Süreçlerine. HADITH. 2026 Aug. 1;(17). doi:10.61218/hadith.1883977