Research Article

Mantık İlminin Mustalahu’l-Hadîs Literatürüne Yansıması: Yusuf Şükrü el-Harpûtî’nin Dâvûd-i Karsî Şerhi Üzerine Bir İnceleme

Number: 16 July 19, 2026
AR EN TR

Mantık İlminin Mustalahu’l-Hadîs Literatürüne Yansıması: Yusuf Şükrü el-Harpûtî’nin Dâvûd-i Karsî Şerhi Üzerine Bir İnceleme

Abstract

Bu çalışma, Yûsuf Şükrü el-Harpûtî’nin (ö. 1292/1875) hadis usûlü alanında kaleme aldığı şerh üzerinden mantık ilminin mustalahu’l-hadîs literatürüne yansımasını incelemeyi amaçlamaktadır. Osmanlı ilim geleneğinde hadis usûlü ile mantık ilmi arasındaki ilişkinin mahiyeti çoğu zaman yeterince ele alınıp değerlendirilmemiştir. Oysa el-külliyâtu’l-hams, had, takaddüm ve taksim gibi mantık bahisleri, usûl ilimlerinde kavramların tanımlanması ve tasnifi açısından önemli bir konuma sahiptir. Bu nedenle hadis, haber, eser ve sünnet gibi temel ıstılahlarla merfû‘, mevkûf, maktû’ ile sahîh, hasen ve zayıf gibi hadis çeşitlerinin kavramsal yapı açısından da mantıkla irtibatlı bir şekilde ele alındığı görülmektedir. el-Harpûtî, Dâvûd-i Karsî’nin Birgivî’nin risalesine yazdığı şerhi esas alarak söz konusu ıstılahları mantıkî bir çerçevede yeniden yorumlamaktadır. Özellikle sahîh, hasen ve zayıf ayrımını zabt vasfının müşekkek yapısı üzerinden değerlendirmesi dikkat çekicidir. Ayrıca merfû‘, mevkûf ve maktû’ rivayetlerle makbûl ile merdûd ayrımını takaddüm ve taksim bağlamında ele alması, disiplinler arası yaklaşımını açıkça göstermektedir. Çalışma, doküman incelemesi yöntemiyle el-Harpûtî’nin hadis usûlüne katkısını mantık merkezli bir okuma üzerinden değerlendirmektedir.

Keywords

Supporting Institution

Bu araştırma için herhangi bir kurumdan destek alınmamıştır.

References

  1. Abdülhamîd, Muhammed Muhyiddîn. Risâletü’l-adâb. İstanbul: Mektebetü Yâsîn, 1. Basım, 1430/2009.
  2. Arslan, Ali. “Hadis Usûlü–Mantık İlişkisi (Nüzhetü’n-Nazar Özelinde)”, Amasya İlahiyat Dergisi 13 (2019), 115–141.
  3. Askalânî, Ebü’l-Fazl Şihâbüddîn Ahmed b. Alî b. Muhammed. Nüzhetü’n-nazar fî tavzihi Nuhbeti’l-fiker. thk. Muhammed Murâbî. Beyrut: Dâru İbn Kesîr, 1. Basım, 1434/2013.
  4. Bağdâdî, İsmail Paşa. Hediyyetü’l-‘ârifîn. 2 Cilt. Tahran: Mektebetü’l-İslâmiyye ve’c-Ca‘feriyye, 3. Basım, 1387/1967.
  5. Cezâirî, Tâhir b. Muhammed Sâlih b. Ahmed es-Sem‘ûnî el-Hasenî. Tevcîhü’n-nazar ilâ usûli’l-eser. thk. Abdulfettâh Ebû Gudde. 2 Cilt. Kahire: Dâru’s-Selâm, 2. Basım, 1430/2009.
  6. Cürcânî, Ebû’l-Hasen Alî b. Muhammed es-Seyyîd eş-Şerîf. et-Ta‘rîfât. thk. Muhammed Abdurrahman el-Mar‘aşlî. Beyrut: Dârü’n-Nefâis, 3. Basım, 1433/2012.
  7. Çapak, İbrahim. Ana Hatlarıyla Mantık. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2015.
  8. Çelebi, Kâtib. Keşfü’z-zunûn ‘an esâmi’l-kütüb ve’l-fünûn. thk. Ekmeleddîn İhsanoğlu-Beşşâr Avvâd Ma‘rûf. 10 Cilt. Londra: Müessetu’l-Furkân, 1. Basım, 1443/2021.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Hadith

Journal Section

Research Article

Publication Date

July 19, 2026

Submission Date

March 4, 2026

Acceptance Date

July 8, 2026

Published in Issue

Year 2026 Number: 16

APA
Ayhan, İ. (2026). Mantık İlminin Mustalahu’l-Hadîs Literatürüne Yansıması: Yusuf Şükrü el-Harpûtî’nin Dâvûd-i Karsî Şerhi Üzerine Bir İnceleme. HADITH, 16, 313-343. https://doi.org/10.61218/hadith.1902667
AMA
1.Ayhan İ. Mantık İlminin Mustalahu’l-Hadîs Literatürüne Yansıması: Yusuf Şükrü el-Harpûtî’nin Dâvûd-i Karsî Şerhi Üzerine Bir İnceleme. HADITH. 2026;(16):313-343. doi:10.61218/hadith.1902667
Chicago
Ayhan, İbrahim. 2026. “Mantık İlminin Mustalahu’l-Hadîs Literatürüne Yansıması: Yusuf Şükrü El-Harpûtî’nin Dâvûd-I Karsî Şerhi Üzerine Bir İnceleme”. HADITH, nos. 16: 313-43. https://doi.org/10.61218/hadith.1902667.
EndNote
Ayhan İ (July 1, 2026) Mantık İlminin Mustalahu’l-Hadîs Literatürüne Yansıması: Yusuf Şükrü el-Harpûtî’nin Dâvûd-i Karsî Şerhi Üzerine Bir İnceleme. HADITH 16 313–343.
IEEE
[1]İ. Ayhan, “Mantık İlminin Mustalahu’l-Hadîs Literatürüne Yansıması: Yusuf Şükrü el-Harpûtî’nin Dâvûd-i Karsî Şerhi Üzerine Bir İnceleme”, HADITH, no. 16, pp. 313–343, July 2026, doi: 10.61218/hadith.1902667.
ISNAD
Ayhan, İbrahim. “Mantık İlminin Mustalahu’l-Hadîs Literatürüne Yansıması: Yusuf Şükrü El-Harpûtî’nin Dâvûd-I Karsî Şerhi Üzerine Bir İnceleme”. HADITH. 16 (July 1, 2026): 313-343. https://doi.org/10.61218/hadith.1902667.
JAMA
1.Ayhan İ. Mantık İlminin Mustalahu’l-Hadîs Literatürüne Yansıması: Yusuf Şükrü el-Harpûtî’nin Dâvûd-i Karsî Şerhi Üzerine Bir İnceleme. HADITH. 2026;:313–343.
MLA
Ayhan, İbrahim. “Mantık İlminin Mustalahu’l-Hadîs Literatürüne Yansıması: Yusuf Şükrü El-Harpûtî’nin Dâvûd-I Karsî Şerhi Üzerine Bir İnceleme”. HADITH, no. 16, July 2026, pp. 313-4, doi:10.61218/hadith.1902667.
Vancouver
1.İbrahim Ayhan. Mantık İlminin Mustalahu’l-Hadîs Literatürüne Yansıması: Yusuf Şükrü el-Harpûtî’nin Dâvûd-i Karsî Şerhi Üzerine Bir İnceleme. HADITH. 2026 Jul. 1;(16):313-4. doi:10.61218/hadith.1902667