Research Article

Mecdüddîn İbnü’l-Esîr’in Câmi‘u’l-Usûl Kitabında Kaynağı Tespit Edilemeyen Hadisler Üzerine Bir İnceleme

Number: 16 July 19, 2026
EN AR TR

Mecdüddîn İbnü’l-Esîr’in Câmi‘u’l-Usûl Kitabında Kaynağı Tespit Edilemeyen Hadisler Üzerine Bir İnceleme

Abstract

Mecdüddîn İbnü’l-Esîr’in (ö. 606/1210) tanınmış eseri Câmi‘u’l-usûl li-ahâdîsi’r-Resûl, Endülüslü muhaddis Rezîn b. Muâviye es-Sarakustî’nin (ö. 535/1140), İbn Mâce’nin es-Sünen’i yerine İmam Mâlik’in el-Muvatta’ını alarak Kütüb-i Sitte’deki hadisleri bir araya getirdiği, el-Cem’ beyne’l-usûli’s-sitte adlı eseri üzerine yapılmış bir çalışmadır. İbnü’l-Esîr, bu kitabında, Rezîn’in eserinde mükerrer olan hadisleri çıkarmış, eserde yer almayan bazı hadisleri ilave etmiş, belirli rumuzlarla hadislerin kaynaklarını göstermiş, hadislerdeki garîb kelimelerin anlamlarını açıklamış ve ana başlıklarını alfabetik olarak düzenlemiştir. Câmi‘u’l-usûl kitabı üzerine talik çalışması yapan Eymen Salih Şaban, kırk iki hadis hakkında “lem akif aleyhi” ifadesiyle hadisin kaynağını bulamadığını belirten not düşmüştür. Bu çalışmada, zaman ve yer sınırlılığı nedeniyle kaynağı bulunamayan hadislerden ilk on hadis üzerinde durulacak, onların metin yapıları incelenecek, ortak yönleri bulunmaya çalışılacaktır. Üzerinde durulan hadislerin incelenmesinde, Rivayetlerin Yapısal Analizi metodu kullanılacak, metin benzerlikleri üzerinden sonuçlar çıkarılmaya çalışılacaktır. Ayrıca söz konusu hadislerin Câmi‘u’l-usûl kitabından sonra yazılan eserlere yayılıp yayılmadığı, yayılmışsa metinlerde herhangi bir değişim olup olmadığı incelenecektir. İncelemede elden sonuçlar doğrultusunda, incelenen hadislerin kaynakları hakkında değerlendirmeler yapılacaktır. Bu çalışmada amaç, üzerinde durulan hadis metinlerinin yapısal yönden onlara benzeyen metinleri araştırmak ve onların hadis kaynaklarındaki durumunu tespit etmektir. Daha önce aynı veya benzer bir amaçla Câmi‘u’l-usûl kitabı üzerine akademik bir çalışma yapıldığı tespit edilememiştir.Mecdüddîn İbnü’l-Esîr’in (ö. 606/1210) tanınmış eseri Câmi‘u’l-usûl li-ahâdîsi’r-Resûl, Endülüslü muhaddis Rezîn b. Muâviye es-Sarakustî’nin (ö. 535/1140), İbn Mâce’nin es-Sünen’i yerine İmam Mâlik’in el-Muvatta’ını alarak Kütüb-i Sitte’deki hadisleri bir araya getirdiği, el-Cem’ beyne’l-usûli’s-sitte adlı eseri üzerine yapılmış bir çalışmadır. İbnü’l-Esîr, bu kitabında, Rezîn’in eserinde mükerrer olan hadisleri çıkarmış, eserde yer almayan bazı hadisleri ilave etmiş, belirli rumuzlarla hadislerin kaynaklarını göstermiş, hadislerdeki garîb kelimelerin anlamlarını açıklamış ve ana başlıklarını alfabetik olarak düzenlemiştir. Câmi‘u’l-usûl kitabı üzerine talik çalışması yapan Eymen Salih Şaban, kırk iki hadis hakkında “lem akif aleyhi” ifadesiyle hadisin kaynağını bulamadığını belirten not düşmüştür. Bu çalışmada, zaman ve yer sınırlılığı nedeniyle kaynağı bulunamayan hadislerden ilk on hadis üzerinde durulacak, onların metin yapıları incelenecek, ortak yönleri bulunmaya çalışılacaktır. Üzerinde durulan hadislerin incelenmesinde, Rivayetlerin Yapısal Analizi metodu kullanılacak, metin benzerlikleri üzerinden sonuçlar çıkarılmaya çalışılacaktır. Ayrıca söz konusu hadislerin Câmi‘u’l-usûl kitabından sonra yazılan eserlere yayılıp yayılmadığı, yayılmışsa metinlerde herhangi bir değişim olup olmadığı incelenecektir. İncelemede elden sonuçlar doğrultusunda, incelenen hadislerin kaynakları hakkında değerlendirmeler yapılacaktır. Bu çalışmada amaç, üzerinde durulan hadis metinlerinin yapısal yönden onlara benzeyen metinleri araştırmak ve onların hadis kaynaklarındaki durumunu tespit etmektir. Daha önce aynı veya benzer bir amaçla Câmi‘u’l-usûl kitabı üzerine akademik bir çalışma yapıldığı tespit edilememiştir.

Keywords

References

  1. Abdullah b. el-Mübârek. Kitâbü’z-Zühd ve’r-rekâik. thk. Habiburrahman el-A’zamî. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2. Basım, 2004.
  2. Abdullah b. el-Mübârek. Müsned. thk. Subhi el-Bedrî es-Semarrâî. Riyad: Mektebetü’l-Maarif, 1987
  3. Abdullah b. Ömer b. Ahmed el-Amar. “Rezîn b. Muâviye el-Abderî ve Kitâbuhu Muhtasaru Tefsiri’t-Taberî”. Mecelletü’l-Ulûmi’ş-Şeriyye 18/4 (2025), 2220-2269.
  4. Abdürrezzâk b. Hemmâm es-San’ânî. Musannef. thk. Merkezü’l-Buhûs. Dârü’t-Te’sîl, 2. Basım, 2013.
  5. Abdürrezzâk b. Hemmâm es-San’ânî. Tefsîru Abdürrezzâk. thk. Mahmûd Muhammed Abduh. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1999.
  6. Akyürek, Yakup (ed.). Uluslararası İbnü’l-Esîr el-Cezerî Kardeşler Sempozyumu Bildiri Özetleri Kitabı. Şırnak: Şırnak Üniversitesi Yayınları, 2025.
  7. Ali b. Hucr, Ebü’l-Hasen Ali b. Hucr b. İyâs es-Sa’dî el-Mervezî. Hadîsu Ali b. Hucr an İsmail b. Cafer. thk. Ömer b. Refûd b. Refîd es-Süfyânî. Riyad: Mektebetü’r-Rüşd, 1998.
  8. Avcı, Casim. “Medâin”. TDV İslâm Ansiklopedisi. Ankara: Diyanet Vakfı Yayınları. 2003. Erişim 02 Temmuz 2026. https://islamansiklopedisi.org.tr/medain

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Hadith

Journal Section

Research Article

Publication Date

July 19, 2026

Submission Date

April 26, 2026

Acceptance Date

July 9, 2026

Published in Issue

Year 2026 Number: 16

APA
Kuzudişli, A. (2026). Mecdüddîn İbnü’l-Esîr’in Câmi‘u’l-Usûl Kitabında Kaynağı Tespit Edilemeyen Hadisler Üzerine Bir İnceleme. HADITH, 16, 344-375. https://doi.org/10.61218/hadith.1938287
AMA
1.Kuzudişli A. Mecdüddîn İbnü’l-Esîr’in Câmi‘u’l-Usûl Kitabında Kaynağı Tespit Edilemeyen Hadisler Üzerine Bir İnceleme. HADITH. 2026;(16):344-375. doi:10.61218/hadith.1938287
Chicago
Kuzudişli, Ali. 2026. “Mecdüddîn İbnü’l-Esîr’in Câmi‘u’l-Usûl Kitabında Kaynağı Tespit Edilemeyen Hadisler Üzerine Bir İnceleme”. HADITH, nos. 16: 344-75. https://doi.org/10.61218/hadith.1938287.
EndNote
Kuzudişli A (July 1, 2026) Mecdüddîn İbnü’l-Esîr’in Câmi‘u’l-Usûl Kitabında Kaynağı Tespit Edilemeyen Hadisler Üzerine Bir İnceleme. HADITH 16 344–375.
IEEE
[1]A. Kuzudişli, “Mecdüddîn İbnü’l-Esîr’in Câmi‘u’l-Usûl Kitabında Kaynağı Tespit Edilemeyen Hadisler Üzerine Bir İnceleme”, HADITH, no. 16, pp. 344–375, July 2026, doi: 10.61218/hadith.1938287.
ISNAD
Kuzudişli, Ali. “Mecdüddîn İbnü’l-Esîr’in Câmi‘u’l-Usûl Kitabında Kaynağı Tespit Edilemeyen Hadisler Üzerine Bir İnceleme”. HADITH. 16 (July 1, 2026): 344-375. https://doi.org/10.61218/hadith.1938287.
JAMA
1.Kuzudişli A. Mecdüddîn İbnü’l-Esîr’in Câmi‘u’l-Usûl Kitabında Kaynağı Tespit Edilemeyen Hadisler Üzerine Bir İnceleme. HADITH. 2026;:344–375.
MLA
Kuzudişli, Ali. “Mecdüddîn İbnü’l-Esîr’in Câmi‘u’l-Usûl Kitabında Kaynağı Tespit Edilemeyen Hadisler Üzerine Bir İnceleme”. HADITH, no. 16, July 2026, pp. 344-75, doi:10.61218/hadith.1938287.
Vancouver
1.Ali Kuzudişli. Mecdüddîn İbnü’l-Esîr’in Câmi‘u’l-Usûl Kitabında Kaynağı Tespit Edilemeyen Hadisler Üzerine Bir İnceleme. HADITH. 2026 Jul. 1;(16):344-75. doi:10.61218/hadith.1938287