Research Article

Ahkâm Hadislerinin Mâlikî Perspektiften Şerhi: Fâkihânî’nin (ö.734/1334) Riyâzü’l-Efhâm’ının Metodolojik Tahlili

Number: 16 July 19, 2026
TR EN

Ahkâm Hadislerinin Mâlikî Perspektiften Şerhi: Fâkihânî’nin (ö.734/1334) Riyâzü’l-Efhâm’ının Metodolojik Tahlili

Abstract

Hadisler, İslâm ilim geleneğinde Kur’ân-ı Kerîm’den sonra ikinci temel kaynak olup, özellikle amelî hükümler içeren ahkâm hadisleri fıkhî sistemin teşekkülünde belirleyici bir rol oynamaktadır. Bu sebeple ahkâm hadislerinin doğru anlaşılması ve yorumlanması, erken dönemlerden itibaren âlimlerin yoğun ilgisine mazhar olmuş; bu çerçevede temel metinler etrafında zengin bir şerh literatürü oluşmuştur. Abdülğanî el-Makdisî’nin ‘Umdetü’l-Ahkâm adlı eseri de bu literatürün merkezî metinlerinden biri hâline gelmiştir. Bu eser üzerine yazılan şerhler arasında Tâcüddîn el-Fâkihânî’nin Riyâzü’l-efhâm adlı çalışması, Mâlikî perspektifiyle kaleme alınmış olması bakımından ayrı bir önem arz etmektedir. Bu çerçevede çalışmanın temel amacı, Fâkihânî’nin söz konusu eserinde takip ettiği hadis şerh yöntemini ortaya koymak ve onun ahkâm hadisleri literatürü içerisindeki yerini belirlemektir. Araştırmada nitel yöntemlerden durum çalışması deseni benimsenmiş; veri toplama sürecinde doküman incelemesi, analiz aşamasında ise içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. Yapılan incelemeler neticesinde Fâkihânî’nin şerh metodunun; ricâl ve cerh-ta‘dîl uygulamaları, rivayetler arası mukayese, hadis ıstılahlarının etkin kullanımı, metin ve kaynak tenkidi, ayet-hadis-şiirle istişhâd, filolojik tahliller ve fıkhî hüküm istinbatı gibi temel unsurlardan oluştuğu tespit edilmiştir. Müellifin hadisleri disiplinler arası bir yaklaşımla ele aldığı, sahih rivayetleri merkeze alarak delil temelli bir yöntem benimsediği ve gerektiğinde mezhebî görüşleri eleştirebildiği sonucuna ulaşılmıştır. Netice itibarıyla Fâkihânî’nin şerh yaklaşımı, hadis ilmi ile fıkıh metodolojisini bütünleştiren sistematik bir yapı arz etmekte; ahkâm hadislerinin anlaşılmasına önemli katkılar sunan özgün bir metodoloji olarak değerlendirilmektedir.

Keywords

References

  1. Ahmed b. Hanbel, Ebû Abdullah Ahmed b. Muhammed eş-Şeybânî. Müsnedü’l-İmâm Ahmed b. Hanbel. thk. Şuayb el-Arnaut vd. 50 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 2001.
  2. Ahmed, Safvet Cevdet. “Hz. Peygamber’in (s.a.v) Terk Ettiği Meselelerin Örnekleri ve Bunların Açıklanması”. çev. Hasan Özer. İslâm Hukuku Araştırmaları Dergisi 12 (2008), 221-238.
  3. Berg, Bruce L. - Lune, Howard. Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. çev. Eren Can Aybek. Konya: Eğitim Yayınevi, 4. Baskı., 2019.
  4. Beyhakî, Ebû Bekr Ahmed b. el-Hüseyin b. Ali. Ma’rifetü’s-sünen ve’l-âsâr. thk. Abdülmu’ti Emîn Kal’acî. 15 Cilt. Karaçi: Câmiatü’d-Dirâsâti’l-İslâmiyye, 1991.
  5. Bilin, Abdullah. “Bahrî Memlükler Dönemi Nahiv Âlimleri”. FSMVÜ Uluslararası Arap Dili ve Edebiyatı Araştırmaları Kongresi Bildiriler. İstanbul: Demavend Yayınları, 2021.
  6. Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmâîl. Sahîhu’l-Buhârî. thk. Mustafa Dîb el-Buğâ. Dımaşk; Beyrut: Dâru İbn Kesir, 1993.
  7. Cemmâîlî, Abdülganî el-Makdisî. ’Umdetü’l-Ahkâm. thk. Mahmûd el-Arnâûd. Dımaşk: Dârü's-Sekâfe, 1988.
  8. Creswell, John W. Nitel Araştırma Yöntemleri. çev. Mesut Bütün - Selçuk Beşir Demir. Ankara: Siyasal Kitabevi, 6. Baskı., 2021.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Hadith

Journal Section

Research Article

Publication Date

July 19, 2026

Submission Date

May 5, 2026

Acceptance Date

July 10, 2026

Published in Issue

Year 2026 Number: 16

APA
Kalaç, R., & Esen, M. (2026). Ahkâm Hadislerinin Mâlikî Perspektiften Şerhi: Fâkihânî’nin (ö.734/1334) Riyâzü’l-Efhâm’ının Metodolojik Tahlili. HADITH, 16, 376-408. https://doi.org/10.61218/hadith.1944523
AMA
1.Kalaç R, Esen M. Ahkâm Hadislerinin Mâlikî Perspektiften Şerhi: Fâkihânî’nin (ö.734/1334) Riyâzü’l-Efhâm’ının Metodolojik Tahlili. HADITH. 2026;(16):376-408. doi:10.61218/hadith.1944523
Chicago
Kalaç, Rıdvan, and Mücahit Esen. 2026. “Ahkâm Hadislerinin Mâlikî Perspektiften Şerhi: Fâkihânî’nin (ö.734 1334) Riyâzü’l-Efhâm’ının Metodolojik Tahlili”. HADITH, nos. 16: 376-408. https://doi.org/10.61218/hadith.1944523.
EndNote
Kalaç R, Esen M (July 1, 2026) Ahkâm Hadislerinin Mâlikî Perspektiften Şerhi: Fâkihânî’nin (ö.734/1334) Riyâzü’l-Efhâm’ının Metodolojik Tahlili. HADITH 16 376–408.
IEEE
[1]R. Kalaç and M. Esen, “Ahkâm Hadislerinin Mâlikî Perspektiften Şerhi: Fâkihânî’nin (ö.734/1334) Riyâzü’l-Efhâm’ının Metodolojik Tahlili”, HADITH, no. 16, pp. 376–408, July 2026, doi: 10.61218/hadith.1944523.
ISNAD
Kalaç, Rıdvan - Esen, Mücahit. “Ahkâm Hadislerinin Mâlikî Perspektiften Şerhi: Fâkihânî’nin (ö.734 1334) Riyâzü’l-Efhâm’ının Metodolojik Tahlili”. HADITH. 16 (July 1, 2026): 376-408. https://doi.org/10.61218/hadith.1944523.
JAMA
1.Kalaç R, Esen M. Ahkâm Hadislerinin Mâlikî Perspektiften Şerhi: Fâkihânî’nin (ö.734/1334) Riyâzü’l-Efhâm’ının Metodolojik Tahlili. HADITH. 2026;:376–408.
MLA
Kalaç, Rıdvan, and Mücahit Esen. “Ahkâm Hadislerinin Mâlikî Perspektiften Şerhi: Fâkihânî’nin (ö.734 1334) Riyâzü’l-Efhâm’ının Metodolojik Tahlili”. HADITH, no. 16, July 2026, pp. 376-08, doi:10.61218/hadith.1944523.
Vancouver
1.Rıdvan Kalaç, Mücahit Esen. Ahkâm Hadislerinin Mâlikî Perspektiften Şerhi: Fâkihânî’nin (ö.734/1334) Riyâzü’l-Efhâm’ının Metodolojik Tahlili. HADITH. 2026 Jul. 1;(16):376-408. doi:10.61218/hadith.1944523