Research Article

Sürgünde Bir Ölüm ve İade-i İtibar: İmam Buhârî'nin Şöhretinde İlmî Otoriteye Eşlik Eden Etkenler

Number: 17 October 9, 2026
AR TR EN

Sürgünde Bir Ölüm ve İade-i İtibar: İmam Buhârî'nin Şöhretinde İlmî Otoriteye Eşlik Eden Etkenler

Abstract

İmam Buhârî’nin hadis ilmindeki merkezî konumu çoğunlukla onun ilmî dehası, el-Câmiu’s-Sahîh başta olmak üzere eserlerinin metodolojik üstünlüğü, rivayet titizliği, ricâl bilgisi ve sıhhat şartlarındaki hassasiyeti ile açıklanır. Bu makalenin amacı söz konusu ilmî etkenlerin yerine başka etkenleri ikame etmeksizin Buhârî’nin şöhretinde ihmal edilen bir yöne, onun ölme biçimine ve bu ölümün uyandırdığı toplumsal tepkiye eğilmektir. Çalışmada literatür taraması yöntemi benimsenmiş; Buhârî'nin son yıllarına ve vefatına dair tabakât, târih ve ricâl eserlerindeki rivayetler doküman analiziyle incelenmiştir. Hayatının son yıllarında lafz tartışması sebebiyle önce Nîşâbûr’dan, ardından Buhârâ’dan çıkarılan Buhârî sürgünde vefat etmiştir. Makale, ölüm sosyolojisinin doğal-doğal olmayan ölüm ayrımını dikkate alarak kabir toprağının bereket umuduyla götürülmesi, bunun önüne geçmek için mezara tahta perde çekilmesi, muhaliflerin kabir başındaki nedameti ve vefat sonrası görülen rüyalar gibi nakilleri incelemektedir. Sonuçta, Buhârî’ye yönelik itibarın yalnızca ilmî bir kabulün tezahürü değil, aynı zamanda haksızlığa uğrayarak sürgünde ölen bir âlime yönelik gecikmiş bir toplumsal iade-i itibar olarak da okunabileceği ileri sürülmektedir.

Keywords

Supporting Institution

Özbekistan İmam Buhari Uluslararası Bilimsel Araştırma Merkezi

References

  1. Ahmed b. Hanbel, Ebû Abdillâh Ahmed b. Muhammed b. Hanbel eş-Şeybânî el-Mervezî. es-Sünne. thk.
  2. Muhammed b. Saîd b. Sâlim el-Kahtânî. 2 Cilt. Dammâm: Dâru İbni’l-Kayyim, 1406/1986.
  3. Akgül, Mustafa. Hadis Tarihinde Mihne Dönemi. Ankara: İlahiyat Yayınları, 2023.
  4. Akgün, Hüseyin. İmam Buhârî. Öncülerimiz 4. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2022.
  5. Alkan, Ahmet - Sedef Yıldız, Emine. “Türkiye’de Buhârî Üzerine Yayınlanan Akademik Çalışmaların Bibliyometrik Analizi”. Bozok Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 29 (Haziran 2026): 108-139. https://doi.org/10.51553/bozifder.1891815.
  6. Aktaş, Ahmed el-. Kıssatü hayâti’l-Buhârî. Riyad: Merkezü İhsân li’l-Buhûs ve’d-Dirâsât, 1445.
  7. Ayas, Tahir. Sahîh-i Müslim’in Rivayeti. Bursa: Uludağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2024.
  8. Bauman, Zygmunt. Ölümlülük, Ölümsüzlük ve Diğer Hayat Stratejileri. çev. Nurgül Demirdöven. İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 3. Basım, 2018.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Hadith

Journal Section

Research Article

Publication Date

October 9, 2026

Submission Date

July 19, 2026

Acceptance Date

September 24, 2026

Published in Issue

Year 2026 Number: 17

APA
Bozkurt, Ü. (2026). Sürgünde Bir Ölüm ve İade-i İtibar: İmam Buhârî’nin Şöhretinde İlmî Otoriteye Eşlik Eden Etkenler. HADITH, 17, 133-154. https://doi.org/10.61218/hadith.1998554
AMA
1.Bozkurt Ü. Sürgünde Bir Ölüm ve İade-i İtibar: İmam Buhârî’nin Şöhretinde İlmî Otoriteye Eşlik Eden Etkenler. HADITH. 2026;(17):133-154. doi:10.61218/hadith.1998554
Chicago
Bozkurt, Üsame. 2026. “Sürgünde Bir Ölüm Ve İade-I İtibar: İmam Buhârî’nin Şöhretinde İlmî Otoriteye Eşlik Eden Etkenler”. HADITH, nos. 17: 133-54. https://doi.org/10.61218/hadith.1998554.
EndNote
Bozkurt Ü (October 1, 2026) Sürgünde Bir Ölüm ve İade-i İtibar: İmam Buhârî’nin Şöhretinde İlmî Otoriteye Eşlik Eden Etkenler. HADITH 17 133–154.
IEEE
[1]Ü. Bozkurt, “Sürgünde Bir Ölüm ve İade-i İtibar: İmam Buhârî’nin Şöhretinde İlmî Otoriteye Eşlik Eden Etkenler”, HADITH, no. 17, pp. 133–154, Oct. 2026, doi: 10.61218/hadith.1998554.
ISNAD
Bozkurt, Üsame. “Sürgünde Bir Ölüm Ve İade-I İtibar: İmam Buhârî’nin Şöhretinde İlmî Otoriteye Eşlik Eden Etkenler”. HADITH. 17 (October 1, 2026): 133-154. https://doi.org/10.61218/hadith.1998554.
JAMA
1.Bozkurt Ü. Sürgünde Bir Ölüm ve İade-i İtibar: İmam Buhârî’nin Şöhretinde İlmî Otoriteye Eşlik Eden Etkenler. HADITH. 2026;:133–154.
MLA
Bozkurt, Üsame. “Sürgünde Bir Ölüm Ve İade-I İtibar: İmam Buhârî’nin Şöhretinde İlmî Otoriteye Eşlik Eden Etkenler”. HADITH, no. 17, Oct. 2026, pp. 133-54, doi:10.61218/hadith.1998554.
Vancouver
1.Üsame Bozkurt. Sürgünde Bir Ölüm ve İade-i İtibar: İmam Buhârî’nin Şöhretinde İlmî Otoriteye Eşlik Eden Etkenler. HADITH. 2026 Oct. 1;(17):133-54. doi:10.61218/hadith.1998554