Review Article

BİLİMSEL YAYINLARDA YAZARLIK HAKKI: ETİK İLKELER VE UYGULAMA SORUNLARI

Volume: 6 Number: 2 December 31, 2024
EN TR

BİLİMSEL YAYINLARDA YAZARLIK HAKKI: ETİK İLKELER VE UYGULAMA SORUNLARI

Abstract

Bilimsel makalelerde yazarlık, yapılan çalışmaya önemli katkılar yapan bir araştırmacı için büyük bir onurdur. Ancak, bir makale yazarlığı sadece bilimsel katkıyı temsil etmekle kalmayıp, aynı zamanda akademik dürüstlüğün ve şeffaflığın bir göstergesi olarak da değerlendirilir. Bu bağlamda, haksız yazarlık, akademik dünyada güvenilirlik ve sorumluluk sorunlarını beraberinde getirmekte, akademide haksız rekabet ortamı oluşturmakta ve gerçek katkıda bulunanların haklarını ihlal ederek onurlarını da incitmek-tedir. Akademik kariyer yükseltmeleri için gönderilen dosya incelemeleri sırasında etik kurullara sevk edilen konular arasında yazarlık hakkına yönelik itirazlar önemli bir yer tutmaktadır. Katkı sağlamayan kişilerin çalışmalarda yazar olarak gösterilmesi, akademik etik ihlaller arasında önemli bir konu olduğundan, bu tür başvuruların etik kurullar tarafından özenle incelenmesi gerekmektedir. Bunun tersine durumlar da sıkça yaşanmaktadır. Araştırma sürecine protokolsüz olarak katkıda bulunan bazı araştırmacılar, makaleye yazar olarak eklendiklerinde bazen üçüncü kişiler tarafından haksız yazarlıkla suçlanabilmektedirler. Bu gibi durumlarda, çalışmaya somut katkı veren bireylerin yazarlık hakkı tartışmaya açılmakta ve uzun inceleme süreçlerine maruz kalabilmektedirler. Bu gibi durumlarda yazarlık haklarının doğru şekilde değerlendirilebilmesi için etik kurallar çerçevesinde adil bir sürecin izlenmesi de büyük önem taşımaktadır. Bilimsel yazarlıkta etik açıdan kuşku oluşturan yazarlık durumları, kasıt ya da ihmalden dolayı olabildiği gibi bazı durumlarda, araştırma süreçlerinin karmaşıklığından da kaynaklanabilmektedir. Projelerin büyük çoğunluğunun disiplinler arası olması, araştırma ekiplerinin büyüklüğü ve disiplinler arası sınırların belirsizliği, bazen yazarlık hakkını belirlemeyi zorlaştırabilmektedir. Ayrıca, araştırmanın dinamik yapısı, beklenmedik yeni yönlere kayması ve dilimlenmiş makalelerden kaçınma çabası, bazen yapılacak yayında yazar sayısını artırabilmektedir. Bu süreçlerde araştırmanın dinamik yapısından kaynaklanan protokolsüz iş birlikleri, yazarlık hakkı konusunda bilinç eksikliği ve disiplinler arası farklı uygulamalar da yine yazarlık hakkı üzerinde etik sorunlara veya etik ihlal algısına yol açabilmektedir. Bu makalede, bilimsel makalelerde yazarlık hakkının gerçek katkılar ve etik bağlamda nasıl ele alınması gerektiği tartışılmaktadır. Çalışmada yazarlık kriterleri yanında, onursal/armağan/misafir yazarlık gibi etik dışı yazarlık uygulamalarının sakıncalarına vurgu yapılmakta ve akademik çalışmaların şeffaf bir şekilde değerlendirilmesi için etik kurallar çerçevesinde, yazarlık hakkının adil bir şekilde nasıl uygulanabileceği hususu ele alınmaktadır. Ayrıca, disiplinler arası çalışmalar ve danışman-yazar ilişkileri gibi yazarlık hakkının karmaşıklaştığı durumlarda da etik ilkelerin nasıl korunacağı üzerinde durulmaktadır.

Keywords

References

  1. Bavdekar, S. B. (2012). Authorship issues. Lung India, 29(1), 76-80. https://doi.org/10.4103/0970-2113.92371
  2. Broad, W., & Wade, N. (1982). Betrayers of truth: fraud and deceit in the halls of science. Simon & Schuster. Coates, R. C. and Miner, R. E. (2019). Quota-tions for the public person: Wit and wisdom of the ages. FriesenPress.Committee on Publication Ethics. (t.y.). Au-thorship. Erişim [21.11.2024], from https://publicationethics.org/resources/discussion-documents/authorship
  3. Day, R. A. (2000). Bilimsel bir makale nasıl yazılır ve yayımlanır? (G. A. Altay, Çev.; 4. Basım, s.XV). TÜBİTAK. De Vaus, D. A. (2001). Research design in social research. SAGE.
  4. Eldridge, S. (2024, October 8). Data analysis. In: Encyclopaedia Britannica. Erişim [ 21.11.2024], from https://www.britannica.com/science/data-analysis
  5. Elsevier.(t.y.). Author policies and guidelines. Erişim [21.11.2024], from https://www.elsevier.com/researcher/author/policies-and-guidelines
  6. Erat, V. ve Arap, İ. (2016, Kış). Bilimin devlet için önemi: bilim-devlet ilişkisi üzerine bir çözümleme. Education Science Society Journal, 14 (53), 10–45.
  7. Ghasemi, A., Mirmiran, P., Kashfi, K., and Bahadoran, Z. (2023). Scientific publishing in biomedicine: A brief history of scientific jour-nals. International Journal of Endocrinology and Metabolism, 21(1), e131812. https://doi.org/10.5812/ijem-131812 Gøtzsche, P. C., Hróbjartsson, A., Johansen, H. K., Haahr, M. T., Altman, D. G. and Chan, A.-W. (2007). Ghost authorship in industry-initiated randomised trials. PLoS Medicine, 4(1), e19. https://doi.org/10.1371/jounal.pmed.00400 19.
  8. Harvey, L. A. (2018). Gift, honorary or guest authorship. Spinal Cord, 56, 91. https://www.nature.com/articles/s41393-017-0057-8

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Chemical Engineering (Other)

Journal Section

Review Article

Publication Date

December 31, 2024

Submission Date

November 21, 2024

Acceptance Date

December 27, 2024

Published in Issue

Year 2024 Volume: 6 Number: 2

APA
Seçen, H. (2024). BİLİMSEL YAYINLARDA YAZARLIK HAKKI: ETİK İLKELER VE UYGULAMA SORUNLARI. Helal Ve Etik Araştırmalar Dergisi, 6(2), 71-85. https://doi.org/10.51973/head.1589092
AMA
1.Seçen H. BİLİMSEL YAYINLARDA YAZARLIK HAKKI: ETİK İLKELER VE UYGULAMA SORUNLARI. JHER. 2024;6(2):71-85. doi:10.51973/head.1589092
Chicago
Seçen, Hasan. 2024. “BİLİMSEL YAYINLARDA YAZARLIK HAKKI: ETİK İLKELER VE UYGULAMA SORUNLARI”. Helal Ve Etik Araştırmalar Dergisi 6 (2): 71-85. https://doi.org/10.51973/head.1589092.
EndNote
Seçen H (December 1, 2024) BİLİMSEL YAYINLARDA YAZARLIK HAKKI: ETİK İLKELER VE UYGULAMA SORUNLARI. Helal ve Etik Araştırmalar Dergisi 6 2 71–85.
IEEE
[1]H. Seçen, “BİLİMSEL YAYINLARDA YAZARLIK HAKKI: ETİK İLKELER VE UYGULAMA SORUNLARI”, JHER, vol. 6, no. 2, pp. 71–85, Dec. 2024, doi: 10.51973/head.1589092.
ISNAD
Seçen, Hasan. “BİLİMSEL YAYINLARDA YAZARLIK HAKKI: ETİK İLKELER VE UYGULAMA SORUNLARI”. Helal ve Etik Araştırmalar Dergisi 6/2 (December 1, 2024): 71-85. https://doi.org/10.51973/head.1589092.
JAMA
1.Seçen H. BİLİMSEL YAYINLARDA YAZARLIK HAKKI: ETİK İLKELER VE UYGULAMA SORUNLARI. JHER. 2024;6:71–85.
MLA
Seçen, Hasan. “BİLİMSEL YAYINLARDA YAZARLIK HAKKI: ETİK İLKELER VE UYGULAMA SORUNLARI”. Helal Ve Etik Araştırmalar Dergisi, vol. 6, no. 2, Dec. 2024, pp. 71-85, doi:10.51973/head.1589092.
Vancouver
1.Hasan Seçen. BİLİMSEL YAYINLARDA YAZARLIK HAKKI: ETİK İLKELER VE UYGULAMA SORUNLARI. JHER. 2024 Dec. 1;6(2):71-85. doi:10.51973/head.1589092