9. SINIF MATEMATİK DERS KİTABININ GERÇEK HAYATLA İLİŞKİLENDİRME BECERİSİ AÇISINDAN İNCELENMESİ

Öz

Ders kitapları, öğretim programlarının uygulanmasında önemli araçlardan biri olarak değerlendirilebilir. Bu araştırmanın amacı, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli kapsamında hazırlanan ve 2024-2025 eğitim-öğretim yılında okutulmaya başlanan 9. Sınıf Matematik 1. Ders Kitabı’ndaki örnek, etkinlik ve problemlerin gerçek hayatla ilişkilendirme düzeyini incelemektir. Nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi tekniğiyle yürütülen araştırmada, kitaptaki 770 analiz birimi içerik analizine tabi tutulmuştur. Verilerin analizinde gerçek hayatla ilişkilendirme; kavramı bir bağlam içerisinde ele alma, gerçek hayattan sözel örnek verme ve gerçek hayattan nesne kullanımı alt kategorileri kapsamında temaların yapısal bölümlerinde incelenmiştir. Araştırma sonuçları, tüm temalar kapsamında incelenen içeriklerin %41,81’inde (f=322) gerçek hayatla ilişkilendirme kurulduğunu göstermektedir. Temalar bazında en yüksek ilişkilendirme oranına %55,94 ile "Nicelikler ve Değişimler" temasında rastlanırken en düşük orana %31,79 ile "Sayılar" temasında ulaşılmıştır. Gerçek hayatla ilişkilendirmelerin büyük bir çoğunluğunun (%40,12) kavramı bir bağlam içerisinde ele alma kategorisinde olduğu, gerçek hayattan nesne kullanımına ise hiç yer verilmediği belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Matematiksel ilişkilendirme
• gerçek hayatla ilişkilendirme
• ders kitabı inceleme
• 9. sınıf matematik
• Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli.

A Qualitative Analysis of Real-Life Connections in the 9th Grade Mathematics Textbook

Öz

Textbooks serve as pivotal instruments in the operationalization of educational curricula. This study investigates the extent of real-life contextualization within the examples, activities, and problems in the Grade 9 Mathematics Textbook 1, implemented in the 2024–2025 academic year under the "Türkiye Century Education Model." Employing document analysis, a qualitative research design, 770 analysis units were subjected to content analysis. The analytical framework evaluated real-life integration through three specific dimensions: contextualizing concepts, providing verbal real-life examples, and utilizing real-life objects. The findings reveal that real-life associations were established in 41.81% (f=322) of the examined content. Thematic analysis indicates that the highest association rate occurred in the "Quantities and Changes" theme (55.94%), whereas the lowest was recorded in "Numbers" (31.79%). Furthermore, while the majority of associations (40.12%) were categorized as conceptual contextualization, the utilization of real-life objects was entirely absent across the dataset.

Anahtar Kelimeler

• Mathematical connection
• real-life connection
• textbook analysis
• 9th grade mathematics
• Century of Türkiye Education Model.

Kaynakça

1. Alanka, D. (2024). Nitel bir araştırma yöntemi olarak içerik analizi: teorik bir çerçeve. Kronotop İletişim Dergisi, 1(1), 62-82.
2. Altun M. (2016). Liselerde matematik öğretimi. Alfa Aktüel Yayınları.
3. Bingölbali, E. & Bingölbali, F. (2020). Divergent thinking and convergent thinking: Are they promoted in mathematics textbooks? International Journal of Contemporary Educational Research, 7(1), 240-252. DOI: https://doi.org/10.33200/ijcer.689555
4. Bingölbali, E. & Coşkun, M. (2016). A proposed conceptual framework for enhancing the use of making connections skill ın mathematics teaching. Education and Science, 41(183), 233-249. https://doi.org/10.15390/EB.2016.4764
5. Bingölbali, E. ve Özdiner, M. (2022). İlkokul ve ortaokul matematik ders kitabı etkinliklerinin gerçek hayatla ilişkilendirme açısından incelenmesi. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 24(1), 45-65.
6. Bukova Güzel, E. (2008). Yapılandırmacı öğrenme yaklaşımına dayalı matematik öğreniminin bilimi tanıma, yaşam ile ilişki kurma, öğrenmeyi öğrenmeye, sorgulayarak ve iletişim kurarak öğrenme üzerindeki etkisinin belirlenmesi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 8(1), 135-149.
7. Bukova Güzel, E. (Ed.). (2019). Matematik eğitiminde matematiksel modelleme. Pegem Akademi Yayıncılık. Cinkılıç, E. (2010). Ortaöğretim 9. sınıf tarih ders kitapları ile ilköğretim 6. sınıf sosyal bilgiler ders kitaplarında yer alan tarih ünitelerindeki görsel malzeme sunumunun karşılaştırılması. (Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi).
8. Creswell, J. W. & Creswell, J. D. (2021). Araştırma tasarımı nitel, nicel ve karma yöntem yaklaşımları. (Çev. Karadağ E.). Ankara. Nobel Yayıncılık. (Orijinal yayın tarihi, 2018).

9. Dilegelen, Y. (2018). 5. sınıf matematik ders kitaplarının ilişkilendirme becerisi açısından incelenmesi (Yüksek lisans tezi, Gaziantep Üniversitesi).
10. Eli, J.A. (2009). An Exploratory Mixed Methods Study of Prospective Middle Grades Teachers’ Mathematical Connections while Completing Investiagtive Tasks in Geometry. (Yayınlanmamış Doktora Tezi, University of Kentucky).
11. İlgar, L. ve Çağırgan Gülten, D. (2013). Matematik konularının günlük yaşamda kullanımının öğrencilere öğretilmesinin gerekliliği ve önemi. İZÜ Sosyal Bilimler Dergisi, 2(3), 119-128.
12. Kılıç A., Aydın M., Ökmen B., & Şahin Ş. (2021). Kuramdan uygulamaya ihtiyaç belirleme. (2.baskı). Pegem Akademi Yayıncılık.
13. Kir, H. & Aksu, H. H. (2024). Evaluation of 7th grade students’ mathematical literacy skills according to PISA framework. Shanlax International Journal of Education, 13(1), 60-69. Erişim adresi https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ1459514.pdf
14. Miles, M, B. & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded Sourcebook. (2nd ed). Thousand Oaks, CA: Sage
15. Millî Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2024a). Ortaöğretim matematik dersi öğretim programı. Ankara: T.C. Millî Eğitim Bakanlığı, Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı. https://tymm.meb.gov.tr/upload/program/2024programmath9101112Onayli.pdf Erişim Tarihi: 25.12.2025
16. Millî Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2024b). Ortaöğretim matematik 9. Sınıf ders kitabı (1.Kitap) https://tymm.meb.gov.tr/upload/kitap/matematik_9.pdf Erişim Tarihi: 01.01.2026
17. Millî Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2024c). Ortaöğretim matematik 9. Sınıf ders kitabı (2.Kitap) https://tymm.meb.gov.tr/upload/kitap/matematik_9_2.pdf Erişim Tarihi: 01.05.2026
18. Millî Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2024d). Talim ve Terbiye Kurulu 17.07.2024 tarih ve 110460855 sayılı yazısı.
19. Metin, O. ve Ünal, Ş. (2022). İçerik Analizi Tekniği: İletişim Bilimlerinde ve Sosyolojide Doktora Tezlerinde Kullanımı. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(Özel Sayı 2), 273-294. https://doi.org/10.18037/ausbd.1227356
20. Mosvold, R. (2008). Real-Life connections in Japan and the Netherlands: National teaching patterns and cultural beliefs. International Journal for Mathematics Teaching and Learning, July,1-18.
21. Özdemir, E. ve Üzel, D. (2011). Gerçekçi matematik eğitiminin öğrenci başarısına etkisi ve öğretime yönelik öğrenci görüşleri. Hacettepe University Journal of Education, 40, 332-343
22. Özgen, K. (2013). Problem çözme bağlamında matematiksel ilişkilendirme becerisi: öğretmen adayları örneği. Education Sciences, 8(3), 323-345. https://doi.org/10.12739/NWSA.2013.8.3.1C0590
23. Pınar, N. ve Barak, B. (2026). Ortaokul altıncı sınıf matematik ders kitaplarının ilişkilendirme becerisi açısından incelenmesi. Anadolu Journal of Educational Sciences International, 16(1), 169-200. https://doi.org/10.18039/ajesi.1790462
24. Sağlam, R. & Alacacı, C. (2012). A Comparative Analysis Of Quadratics Unit İn Singaporean, Turkish And Ibdp Mathematics Textbooks. Turkish Journal Of Computer And Mathematics Education, 131-147.
25. Semerci, Ç. (2004). İlköğretim Türkçe ve Matematik ders kitaplarını genel değerlendirme ölçeği. Cumhuriyet Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 28(1), 49-54.
26. Tartan, Y. Ş. ve Erşen, Z. B. (2024). Ortaokul Matematik Ders Kitaplarındaki Etkinliklerin Matematiksel İlişkilendirme Becerisi Açısından İncelenmesi. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 34, 2, 677-689.
27. TDK (2025). Sözlükler- Türk dil Kurumu. Erişim adresi: https://sozluk.gov.tr/
28. Ünal, H. K. (2023). Ortaokul matematik ders kitaplarının ilişkilendirme becerisi açısından incelenmesi (Yüksek lisans tezi, Pamukkale Üniversitesi). Ulusal Tez Merkezi.
29. Ünlü, M. (2023). Uygulama örnekleriyle matematik öğretiminde yeni yaklaşımlar. Pegem Akademi Yayıncılık.
30. Ünsal, F. ve Fırat, S. (2024). Türkiye ve Singapur Ortaokul Matematik Ders Kitaplarının Matematiksel İlişkilendirme Becerisi Bağlamında İncelenmesi. Journal of History School, 68, 483-505.
31. Şahin, M. (2011). Sosyal bilgiler ders kitaplarının mesaj tasarımı ilkeleri açısından değerlendirilmesi. (Doktora tezi, Gazi Üniversitesi).
32. Yavuz Mumcu, H. (2018). Matematiksel ilişkilendirme becerisinin kuramsal boyutta incelenmesi: Türev kavramı örneği. Türk Bilgisayar ve Matematik Eğitimi Dergisi, 9(2), 211-248. https://doi.org/10.16949/turkbilmat.379891
33. Yeter, E. (2026). Üçüncü sınıf fen bilimleri ders kitabında çoklu modsal betimlemenin incelenmesi. (Yüksek lisans tezi, Bursa Uludağ Üniversitesi).
34. Yıldırım, C. (2015). Matematiksel düşünme. Remzi Kitapevi.