DİNİ PERSPEKTİFİN SANATA YANSIMASI: ÖRNEKLERİYLE HÂRÛT VE MÂRÛT İKONOGRAFİSİ

Ayşe Duran; Muhammed Emin Doğan

doi:10.5281/zenodo.14260565

DİNİ PERSPEKTİFİN SANATA YANSIMASI: ÖRNEKLERİYLE HÂRÛT VE MÂRÛT İKONOGRAFİSİ

Abstract

Hârût ve Mârût, Orta Doğu dinlerinin ortak motiflerinden biridir. Kökeni Zerdüştlüğün kutsal metinlerine dayandırılan öykü, İsrailiyat kaynaklı pek çok metinde “düşmüş melek” ikonografisi ile ele alınmıştır. İnsandan daha itaatkâr olduklarını ispat etmek üzere yeryüzüne gönderilen meleklerin insansı günahlar işlemesi ve lanetlenmesi üzerine kurulu bu öykü, Midraş metinleri vasıtasıyla İslam dünyasına da benzer bir tema ile etki etmiştir. İslam ikonografisinin, Kur’an-ı Kerim’de isimleri geçen Hârût ve Mârût’tan temel aldığı bu öykünün bileşenleri ise Yahudi külliyatına aittir. İslami kaynaklarda, Hârût ve Mârût isimli iki meleğin insana özgü günahlar işlemesi ve kıyamete kadar dünyada azap çekmekle cezalandırılması anlatılmaktadır. Yahudi kaynakları ile benzer olan Hârût ve Mârût anlatısının bir diğer ortak yönü ise bu meleklerin insanlara büyü ilmini öğretmesidir. Çalışmada Hârût ve Mârût’un etimolojik kökeninin yanı sıra farklı inançlardaki yansımaları ve tasvirlerde hangi özelliklerle işlendikleri ele alınmıştır. Tasvirler büyük oranda İslam minyatürlerinden oluşmaktadır. Bunun başlıca sebebi diğer inançlarda bu öykünün az sayıdaki sanat eserine işlenmiş olmasıdır. İslam minyatürlerinden ise farklı dönem ve ekollere ait örnekler seçilmiştir. Bu örnekler arasına birbirini tekrar eden ya da büyük ölçüde benzeyen minyatürler dâhil edilmemiş, çoğunlukla ikonografinin farklı kısımlarına hitap eden örnekler değerlendirilmiştir. Çalışmada, farklı inançların söz konusu bu öyküyü nasıl ele aldıkları ve İslam dünyasına yansımaları sanat yapıtları üzerinden değerlendirilmiş ve bilim dünyasına tanıtılması amaçlanmıştır.

Keywords

References

Amesha Spenta, Brittanica, https://www.britannica.com/topic/amesha-spenta And, Metin. Minyatürlerle Osmanlı-İslam Mitolografyası. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2010.
Ardā Vīrāfnāmah, The John Rylands Library, https://www.digitalcollections.manchester.ac.uk/view/MS-PERSIAN-00041/96
Ardâvîrâfnâme, (Çev.: Nimet Yıldırım), İstanbul: Pinhan Yayıncılık, 2011.
Çığ, Muazzez İlmiye. Kur’an, İncil ve Tevrat’ın Sümer’deki Kökeni, İstanbul: Kaynaklar Yayınları, 2005.
D.J. Irani, The Gathas the Hymns of Zarathushtra, www.zarathushtra.com
Davidson, Gustav. A Dictionary of Angels: Including the Fallen Angels, New York: The Free Press, 1971.
Demirci, Kürşat. “Hârût ve Mârût”, TDV İslam Ansiklopedisi, 16, (1997), 262-264.
Dinç, Mehmet. “Hanifi, Eskiçağ Hindistan’da Siyasal ve Sosyal Yapı”: Doktora Tezi, Pamukkale Üniversitesi, 2022.

Fatiş, Emrullah. “Meleklerin Masumiyeti Bağlamında Harut ve Marut Problemi”, Bilimname, XXIV/1, (2013), 135-152. https://bilimname.erciyes.edu.tr/sayilar/201301/20130106.pdf
Gérard, Colas, “Iconography and Images. Ancient Concepts”, (Ed. K.A. Jacobsen, H. Basu, A. Malinar et V. Narayan). Brill's Encyclopedia of Hinduism, 2, (2010), 528-559.
Geyik, Gül. “Hristiyan ve İslam Tasvir Sanatında Karşılaştırmalı Havva Betimlemeleri”. II. International Symposium on Mythology Bildirileri içinde (s.270-285), Ardahan: 2021.
Ginzberg, Louis. Legends of the Jews, Pensilvanya: The Jewish Publication Society of America, 1969. İbn’i Kesir. Hadislerle Kur’an-I Kerim Tefsiri II, (Çev.: Bekir Karlığa-Bedreddin Çetiner), İstanbul: Çağrı Yayınları, 2009.
Jafarey, Ali Akbar. “Zoroastrian Ethics and Culture”, International Journal of Good Conscience, 1(1), (September 2006), 1-8.
Jeffery, Arthur. The Foreign Vocabulary of The Qur'an, Baroda: Oriental Institute, 1938.
Karataş, Şuayip. “Kur’ân’da Geçen Hârut ve Mârut İsimlerinin Melekliğine Dair”, Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 12/62, (2019), 1782-1789. http://dx.doi.org/10.17719/jisr.2019.3185
Koşik, H. Sercan. “Hârût ve Mârût Hakkinda Tercüme Bir Risale”. Gazi Türkiyat, 12, (2013), 141-153. https://dergipark.org.tr/tr/pub/gaziturkiyat/issue/6725/90412 Müslim, Zühd, 60.
Okuyucu Yılmaz, Demet. “Nuh’un Gemisinde İki Dev: Og ve Reem”, V.Uluslararası Ağrı Dağı ve Nuh’un Gemisi Sempozyumu, (Ağrı: 16-18 Ekim 2019), 135-145.
Parlak, Ali. “Esbâb-ı Nuzûl Bağlamında Hārūt ve Mārūt Kıssasının Mahiyet Analizi”, Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 55/1, (2014), 1-15.
Rabelais, François. Gargantua ile Pantagruel, Ankara: Dorlion Yayınevi, 2022.
Sever, Seçil. “Nîşâbûrî’nin (Sa’lebî) ‘Kisas-ı Enbiyâ’ Adlı Eserindeki Minyatürlerde Melek Figürü ve Özgün Tasarımlar”. Sanatta Yeterlilik Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, 2020.
Tanrıver Celasin, Ayşe. “Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi Örnekleri Bağlamında Osmanlı Yazma Eserlerinde Hârut ve Mârut Tasvirlerinin İncelenmesi”, Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9/122, (2021), 281-300. DOI : 10.29228/ASOS.53939
Turan, Maşallah. “Hârût-Mârût Kıssasının Kritiği”, Akif, 54/1, (2024), 77-94. https://doi.org/10.51121/akif.2024.56
Yıldırım, Nimet. “Fars Edebiyatında Metafizik Yolculuklar”, Doğu Esintileri, 2, (2014), 177-212.
Yıldırım, Nimet. Fars Mitolojisi Sözlüğü, İstanbul: Kabalcı Yayınevi, 2008.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Pre-Islamic Turkish History

Journal Section

Research Article

Authors

Ayşe Duran ^*
0000-0002-5604-4809
Türkiye

Muhammed Emin Doğan
0000-0002-6942-742X
Türkiye

Publication Date

December 15, 2024

Submission Date

October 31, 2024

Acceptance Date

December 2, 2024

Published in Issue

Year 2024 Volume: 3 Number: 2

DOI

https://doi.org/10.5281/zenodo.14260565

IZ

https://izlik.org/JA87CH42ZD

Cite

RIS / Bibtex

APA

Duran, A., & Doğan, M. E. (2024). DİNİ PERSPEKTİFİN SANATA YANSIMASI: ÖRNEKLERİYLE HÂRÛT VE MÂRÛT İKONOGRAFİSİ. Tarih Ve Tarihçi, 3(2), 135-153. https://doi.org/10.5281/zenodo.14260565

AMA

1.Duran A, Doğan ME. DİNİ PERSPEKTİFİN SANATA YANSIMASI: ÖRNEKLERİYLE HÂRÛT VE MÂRÛT İKONOGRAFİSİ. History and Historian. 2024;3(2):135-153. doi:10.5281/zenodo.14260565

Chicago

Duran, Ayşe, and Muhammed Emin Doğan. 2024. “DİNİ PERSPEKTİFİN SANATA YANSIMASI: ÖRNEKLERİYLE HÂRÛT VE MÂRÛT İKONOGRAFİSİ”. Tarih Ve Tarihçi 3 (2): 135-53. https://doi.org/10.5281/zenodo.14260565.

EndNote

Duran A, Doğan ME (December 1, 2024) DİNİ PERSPEKTİFİN SANATA YANSIMASI: ÖRNEKLERİYLE HÂRÛT VE MÂRÛT İKONOGRAFİSİ. Tarih ve Tarihçi 3 2 135–153.

IEEE

[1]A. Duran and M. E. Doğan, “DİNİ PERSPEKTİFİN SANATA YANSIMASI: ÖRNEKLERİYLE HÂRÛT VE MÂRÛT İKONOGRAFİSİ”, History and Historian, vol. 3, no. 2, pp. 135–153, Dec. 2024, doi: 10.5281/zenodo.14260565.

ISNAD

Duran, Ayşe - Doğan, Muhammed Emin. “DİNİ PERSPEKTİFİN SANATA YANSIMASI: ÖRNEKLERİYLE HÂRÛT VE MÂRÛT İKONOGRAFİSİ”. Tarih ve Tarihçi 3/2 (December 1, 2024): 135-153. https://doi.org/10.5281/zenodo.14260565.

JAMA

1.Duran A, Doğan ME. DİNİ PERSPEKTİFİN SANATA YANSIMASI: ÖRNEKLERİYLE HÂRÛT VE MÂRÛT İKONOGRAFİSİ. History and Historian. 2024;3:135–153.

MLA

Duran, Ayşe, and Muhammed Emin Doğan. “DİNİ PERSPEKTİFİN SANATA YANSIMASI: ÖRNEKLERİYLE HÂRÛT VE MÂRÛT İKONOGRAFİSİ”. Tarih Ve Tarihçi, vol. 3, no. 2, Dec. 2024, pp. 135-53, doi:10.5281/zenodo.14260565.

Vancouver

1.Ayşe Duran, Muhammed Emin Doğan. DİNİ PERSPEKTİFİN SANATA YANSIMASI: ÖRNEKLERİYLE HÂRÛT VE MÂRÛT İKONOGRAFİSİ. History and Historian. 2024 Dec. 1;3(2):135-53. doi:10.5281/zenodo.14260565