Âyanların Asker Toplama ve Ordunun İaşesi Konusundaki Faaliyetleri: Şeyh Hüseyinoğulları Ailesi Örneği

Çalışmanın konusu, Hamid Sancağına bağlı Gölhisar-ı Hamid Kazasında âyanlık faaliyetlerini yürüten Şeyh Hüseyinoğulları ailesinin 18. yüzyılın ikinci yarısında meydana gelen 1768-1774 Osmanlı-Rus ve 1787-1792 Osmanlı-Rus ve Avusturya savaşları sırasında orduya yardımlarıdır. Osmanlı Devleti’nde 16. yüzyılın sonları ve 17. yüzyılın başlarında ateşli silahların yaygınlaşmasıyla tımar sistemi önemini kaybetmeye başlamış ve iltizam sistemi yaygınlaşmıştır. 1695’ten itibaren uygulanan malikâne sistemiyle âyanlar gelir kaynaklarının kontrolünü ele geçirerek güçlenmişler ve böylece yerel âyan aileleri ortaya çıkmıştır. Osmanlı Devleti özellikle 18. yüzyılın ikinci yarısında güçlenerek yerel hanedanlıklara dönüşen âyan ailelerinden vergi toplamak, orduya asker sağlamak ve bu askerlerin ihtiyacını görmek gibi çeşitli konularda yardım talebinde bulunmuştur. Devletin yardım talebinde bulunduğu âyan ailelerinden biri de Şeyh Hüseyinoğulları’dır. Dolayısıyla çalışmanın amacı, uzun yıllar âyanlık faaliyetlerini yürütmüş ve Hamid mütesellimliği, Tirkemiş voyvodalığı gibi görevlerde de bulunmuş olan Şeyh Hüseyinoğulları’nın orduya katkılarını incelemektir. Osmanlı Devleti’nin, Şeyh Hüseyinoğlu Hacı Osman ve oğlu Şeyh Hüseyinoğlu Hacı Hüseyin’den sık sık asker talep ettiği anlaşılmaktadır. Bu çerçevede öncelikle Osmanlı Devleti’nde âyanlık ve âyanlığın gelişimi hakkında bilgi verilmiş, daha sonra Gölhisar-ı Hamid Kazasına ve Şeyh Hüseyinoğulları ailesine dair bazı veriler değerlendirilmiştir. Son olarak ise Şeyh Hüseyinoğulları ailesinin 1768-1774 Osmanlı-Rus ve 1787-1792 Osmanlı-Rus ve Avusturya savaşları sırasında ve sonrasında orduya yardımları incelenmiştir. Çalışmada, konuya ilişkin bazı mühimme kayıtlarından ve Osmanlı arşivinin Ali Emiri, Bab-ı Asafî, Cevdet, İbnülemin, Kamil Kepeci ve Sadaret tasniflerinde yer alan bazı belgelerden yararlanılarak birtakım veriler elde edilmiştir.

The subject of this study is the contributions of the Şeyh Hüseyinoğulları family, who carried out the notability activities in the Gölhisar-ı Hamid district, which was part of the Hamid Sanjak, to the Ottoman army during the 1768-1774 Ottoman-Russian and the 1787-1792 Ottoman-Russian and Austrian wars of the second half of the 18th century. In the late 16th and early 17th centuries, the widespread use of firearms led to the decline of the timar system in the Ottoman Empire, and the iltizam system became more common. With the introduction of the malikâne system in 1695, the notables gained control over the sources of income, which strengthened their power and led to the emergence of local notable families. Especially in the second half of the 18th century, the Ottoman Empire requested assistance from notable families, which were gradually becoming more powerful and evolving into local dynasties, in matters such as tax collection, the recruitment of soldiers fort the army, and the provisioning of these soldiers. One of these notable families was the Şeyh Hüseyinoğulları. Therefore, the aim of this research is to examine the contributions of the Şeyh Hüseyinoğulları family, who carried out notability activities for many years and also held positions such as the mütesellim of Hamid and the voivodeship of Tirkemiş, to the Ottoman army. It is understood that the Ottoman Empire frequently requested soldiers from Şeyh Hüseyinoğlu Hacı Osman and his son Şeyh Hüseyinoğlu Hacı Hüseyin. In this context, first, information about the notability and its development in the Ottoman Empire is provided, followed by an evaluation of some data regarding the Gölhisar-ı Hamid district and the Şeyh Hüseyinoğulları family. Finally, the assistance provided by the Şeyh Hüseyinoğulları family to the army during and after the 1768-1774 Ottoman-Russian and the 1787-1792 Ottoman-Russian and Austrian wars was examined. In the study, various data have been obtained by utilizing some mühimme registers related to the subject and documents found in the Ali Emiri, Bab-ı Asafî, Cevdet, İbnülemin, Kamil Kepeci, and Sadaret classifications of the Ottoman archives.