Türkçede hareket olgusu bileşenleri ve jestlerle dilselanlatım
Öz
Bu çalışma, sözlü Türkçede hareket olgusu içeren eylemlerlebirlikte kullanılan jestleri incelemektedir.Sözsüz işaretler olan jestlerin konuşmayla birlikte bilişsel düzenlemeyi temsil ettiği ve dillerin tipolojisiyle bu bilişsel düzenlemenin uyumlu olduğu varsayılmaktadır. Çalışmanın amacı eylem çerçeveli bir dil olan Türkçede konuşucuların hareket olgusu içeren olayları ifade ederken kullandıkları sözcüksel örüntüleri bulgulamak ve hareket olgusu bildiren sözcük örüntüleriyle, bilişsel düzenlemeyi gösterdiği varsayılan jestleri nasıl birleştirdiklerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Buradan hareketle deTalmy(1985)’nin dil gruplamasına dayanarak, dilbilimsel tipoloji ve jestler arasındailişki Türkçe üzerinden açıklanmaya çalışılmıştır. Çalışmanın belirtilen amaçlarını gerçekleştirmek için Türkçe konuşucuları olan katılımcılardan resim kitabındaki çizimlere bakarak hikaye anlatmaları istenmiş ve bu anlatılar sırasında kullandıkları jestler incelenmiştir. Jestler, EXMARaLDA kullanılarak işaretlenmiş ve türleri belirlenmiştir. Çalışmanın sonucunda hareket olgusu bileşeni içeren eylemlerin alan yazında varsayılanın aksine Türkçe’nin tipolojisiyle katı bir şekilde uyumlu olmadığı ortaya konulmuştur. Bu çalışmanın önemli sonuçlarından biri de Türkçede hareket yönü gösteren jestlerin hareket şekli gösteren jestlerden daha sık kullanıldığıdır. Ayrıca tekrar eden hareket eylemlerinin her seferinde jestlendirilmediği saptanmıştır bu da eylemlerin ortaya çıkma sıklıkları arasındaki zaman aralığının jestlendirmede önemli rol oynadığını göstermektedir.
Anahtar Kelimeler
Bilişsel dilbilim,hareket olgusu bileşenleri,jestlendirme,E(ylem)-çerçeveli ve uydu çerçeveli diller
References
- Berman, R. A., &Slobin, D. I. (1994). Narrative structure. Relating events in narrative: A crosslinguistic developmental study, 39-84. Chui, K. (2009). Linguistics and imagistic representations of motion events.Journal of Pragmatics, 41, 1767-1777. Hadar, U., & Butterworth, B. (1997). Iconic gesture, imagery and word retrieval in speech. Semiotica, 115, 147-172. Haviland, B. (2005). Gesture as cultural and linguistic practice. In A. Sujoldzic (Ed.), Encyclopedia of Life Support Systems (EOLSS). Oxford, UK: Eolss Publishers Krauss, R.M. (1998). Why do we gesture when we speak?Current Directions in Psychological Science, 7, 54-59. McNeill, D. (2000). Language and gesture. Cambridge: Cambridge University Press. Nicoladis, E. and Brisard, F. (2002). Encoding motion in gestures and speech: Are there differences in bilingual children’s French and English? University of Alberta. Ozcaliskan, S. (2004) Typological variation in encoding the manner, path, and ground components of a metaphorical motion event. In I. Ruiz de Mendoza & J. Francisco (Eds.) Annual Review of Cognitive Linguistics, 2, 1(pp. 73–102). Ozyurek, A., & Kita, S. (1999). Expressing manner and path in English and Turkish: differences in speech, gesture, and conceptualization. In M. Hahn, & S. C. Stoness (Eds.), Proceedings of the Twenty-first Annual Conference of the Cognitive Science Society.(pp. 507-512). London: Erlbaum. Ozyurek, A., Kita, S., Allen, S., Brown, A., Furman, R., & Ishizuka, T. (2008). Development of cross-linguistic variation in speech and gesture: motion events in English and Turkish. Developmental Psychology, 44, 4, 1040-1054. Ozyurek, A., Kita, S., Allen, S., Furman, R., & Brown, A. (2005). How does linguistic framing of events influence co-speech gestures? Insights from cross-linguistic variations and similarities.Gesture, 5, 215–237. Perkell, Slobin, D. (1987). Thinking for speaking. In J. Aske, N. Beery, L. Michaelis, H. Filip (Eds.), Proceedings of the 13th Annual Meeting of the Berkeley Linguistics Society, (pp. 435–445). Slobin, D.I. (1996). Two ways to travel: Verbs of motion in English and Spanish. In M. Shibatani & S.A. Thompson (Eds.), Essays in Semantics, 195–217. Oxford: Oxford University Press. 88. Slobin, D. I. (1997). Mind, code, and text. In J. Bybee, J. Haiman, & S.A. Thompson (Eds.), Essays on Language Function and Language Type: Dedicated to T. Givón, (pp. 437–467). Philadelphia: John Benjamins. Slobin, D. I. (2004). The many ways to search for a frog: linguistic typology and the expression of motion events. In S. Strömqvist& L. Verhoeven (Eds.), Relating Events in Narrative: Typological and Contextual Perspectives, (pp. 219–257). Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum Associates. Slobin, D. I. (2005). Linguistic representations of motion events: what is signifier and what is signified? In C. Maeder, O. Fischer, & W. Herlofsky (Eds.), Iconicity Inside Out: Iconicity in Language and Literature 4, (pp. 307-322). Amsterdam/Philadelphia: John Benjamins. Talmy, L. (1985). Lexicalization patterns: semantic structure in lexical forms. In T. Shopen (Ed.), Language Type and Syntactic Description, Grammatical Categories and the Lexicon, 3, (pp. 57-149). Cambridge: Cambridge University Press. Treis, Y. and Mietzner, A. (2007). Introduction to encoding motion: Case studies from Africa. Annual Publication in African Linguistics, 5, 11 – 18.