ZAVALLILAR : KADININ DÜŞÜLKESİ Mİ YOKSA NORMLARIN KARŞIT-DÜŞÜLKESİ Mİ

Öz

Makale, Alasdair Gray’in romanından (1992) uyarlanmış Zavallılar (2023) filminden yola çıkarak cinsiyet kavramını ve kadın bağımsızlığını incelemeyi amaçlar. Yorumsamacı bakış açısının katkılarından faydalanıldığı bu makale, kadın temsilinin çağdaş sinema tarafından nasıl yeniden yazıldığını keşfetmeyi amaçlar. Araştırmamız, filmdeki görüntüleri ve söylemleri yorumlayarak bunların taşıdığı örtük anlamları açığa çıkarmayı amaçlayan yorumsamacı yaklaşımı temel almaktadır. Nitekim bu yaklaşım, imgeleri ve diyalogları çözümleyerek estetik tercihleri anlamlandırmamıza ve bu unsurların kadın bedenine ve denetim mekanizmalarına dair nasıl bir söylem ürettiğini kavramamıza olanak tanır. Çalışmada benimsenen yöntem ise, filmdeki anlatısal ve görsel unsurların düşülke ve karşıt-düşülke kavramlarıyla ilişkilendirilmesine dayanan nitel analizdir. Düşülke ve karşıt-düşülke kavramları, filmin alt katmanlarını anlamamıza ve Bella’nın maruz kaldığı gerilimleri keşfetmemize olanak tanımaktadır. Bu araştırmanın sonucunda, filmin, cehaletten özgürlüğün keşfine uzanan Bella karakterinin aracılığıyla basit bir toplum eleştiri olmanın da ötesine geçtiğini ve kadınların bedenlerini ve kimliklerini özgürce geri kazanabilecekleri bir evren görüşü sunduğu sonucuna varılmıştır. Sonuç kısmı, Zavallılar filminin, izleyicilerini toplumsal cinsiyet kodları üzerine düşünmeye sevk eden, doğal olarak yıkıcı bir karşıt-düşülke bir eser olduğunu ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Sinema
• Toplumsal eleştiri
• Karşıt-düşülke
• Düşülke
• Zavallılar.

PAUVRES CRÉATURES : UTOPIE FÉMININE OU DYSTOPIE DES NORMES ?

Öz

Le présent article tente d’aborder les notions de genre et d’émancipation féminine à travers le film Pauvres créatures (2023), inspiré du livre d’Alasdair Gray (1992). En se servant des apports de la perspective herméneutique, l’article se donne à explorer comment le cinéma contemporain tente de réécrire les représentations du féminin. Notre recherche s’appuie sur l’approche herméneutique afin d’interpréter les images ainsi que les discours qui jalonnent le film afin de faire ressortir les significations latentes. En effet, l’herméneutique nous permet de lire les images et les dialogues afin d’interpréter les choix esthétiques et de saisir la manière dont ces éléments construisent un discours relatif au corps féminin ainsi qu’aux mécanismes de contrôle. La méthodologie adoptée repose sur l’analyse qualitative dans une visée de mise en relation des éléments narratifs et visuels du film avec les notions d’utopie et de dystopie. Les cadres théoriques de l’utopie ainsi que la dystopie nous permettront d’explorer les tensions auxquelles la protagoniste Bella est sujette. Au terme de cette recherche, l’étude a révélé qu’à travers Bella, qui passe de l’ignorance à la découverte de la liberté, le film va au-delà de la simple critique sociale et propose une vision d’un univers où la femme est libre de se réapproprier son corps et son identité. Ainsi la conclusion met en évidence que le film Pauvres créatures apparaît comme une œuvre dystopique naturellement subversive qui tente d’amener à une réflexion sur les codes de genre dans l’imaginaire collectif.

Anahtar Kelimeler

• Cinéma
• Critique sociale
• Dystopie
• Utopie
• Pauvres créatures.

POOR THINGS: A FEMININE UTOPIA OR A DYSTOPIA OF NORMS?

Abstract

This article examines the notions of gender and female emancipation through the film Poor Things (2023), inspired by Alasdair Gray’s 1992 novel. Drawing on the contributions of hermeneutic inquiry, the article explores how contemporary cinema attempts to rewrite representations of the feminine. Our research relies on a hermeneutic approach to interpret both the images and the discourses that structure the film, bringing to light the latent meanings they convey. Hermeneutics allows us to read the visuals and dialogues in order to interpret aesthetic choices and understand how these elements construct a discourse on the female body and on mechanisms of control. The adopted methodology is qualitative, aiming to connect the film’s narrative and visual components with the notions of utopia and dystopia. The theoretical lenses of utopia and dystopia help us explore the tensions experienced by the protagonist, Bella. The study ultimately shows that through Bella’s journey—one that leads her from ignorance to the discovery of freedom—the film goes beyond social criticism and offers a vision of a world in which a woman may reclaim her body and identity. The conclusion underlines that Poor Things emerges as a dystopian and inherently subversive work, prompting reflection on gender codes within the collective imagination.

Keywords

• Cinema
• Social critique
• Dystopia
• Utopia
• Poor Things.

Kaynakça

1. Atallah, M. (2011). Utopie et dystopie : Les deux sœurs siamoises. Bulletin de l’Association F. Gonseth. Institut de la méthode, 148, 17‑27.
2. Atasoy, E. (2020). Distopik kurgu ve ümitvar distopya bağlamında ütopyacılık geleneği. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19(3), 1135-1147. https://doi.org/10.21547/jss.715654
3. Avcı, M. (2021). Ütopya içinde distopya: Herbert George Wells’in Zaman Makinesi. Temaşa Erciyes Üniversitesi Felsefe Bölümü Dergisi, 16, 192-202.
4. Bazin, L. (2019). La dystopie. Clermont-Ferrand: Presses universitaires Blaise Pascal.
5. De Beauvoir, S. (1949). Le deuxième sexe (Vol. 2). Gallimard.
6. Bektaş, Y. (2021). Amin Maalouf’un Béatrice’ten Sonra Birinci Yüzyıl adlı romanında feminist toplumsal önceleme okuması [Yüksek lisans tezi]. Namık Kemal Üniversitesi.
7. Booker, M. K. (2012). Ütopya, distopya, toplumsal eleştiri. Notos Öykü Dergisi, 36, 35-46.
8. Butler, J. (2007). Trouble dans le genre. Le féminisme et la subversion de l’identité. La découverte.

9. Çelik, E. (2015). Distopik romanlarda toplumsal kurgu. Sosyoloji Araştırmaları Dergisi, 18(1), 57-79.
10. Dahman, S., & Boumaajoune, J. (2021). Illusions, désillusions et aspects de la dystopie dans Les Soleils des Indépendances d’Ahmadou Kourouma. DJIBOUL, 2(3), 276-285.
11. Debeaux, G. (2024). Peut-on faire confiance aux utopies de l’effondrement ? Fabula / Les colloques, Fiducia (II). Matter of Trust / Question de confiance. https://www.fabula.org/colloques/document12692.php
12. Duchet, C. (1971). Pour une socio-critique, ou variations sur un incipit. Littérature, 1(1), 5-14.
13. Dündar, S. & Tilbe, A. (2019). Une étude de l'écriture minimaliste: Palafox et La Nébuleuse du Crabe d’Eric Chevillard. Frankofoni Journal, 35(2), 117-129.
14. Freud, S. (1923). Das Ich und das Es. Leipzig, Wien, Zürich: Internationaler Psychoanalytischer Verlag.
15. Genç, H. N. & Tilbe, A. (2015). Tahsin Yücel’in Gökdelen’i: Yapısal ve izleksel öğeler. N. Tanyolaç Öztokat (Ed.), Söylem söylen yazın: Tahsin Yücel’e armağan içinde (s. 137-168). Can Yayınları.
16. Gray, A. (1992). Poor things. Bloomsbury.
17. Guertin, M. (1999). La contestation dystopique (étude sur les rapports entre l’utopie, l’idéologie et la dystopie) [Thèse de doctorat]. Université du Québec à Trois-Rivières.
18. Jingand, A. (2024). Dystopie et personnages féminins. Scriptum, 6, 1-21.
19. Lanthimos, Y. (Réalisateur). (2023). Poor Things [Film]. Searchlight Pictures.
20. Molino, J. (1985). Pour une histoire de l’interprétation : Les étapes de l’herméneutique. Philosophiques, 12(1), 73-103.
21. More, T. (1516). L’Utopie. Thierry Martens.
22. Neydim, N. & Polatel, A. (2020). Distopya romanlarının oluşumu ve tarihsel gelişimi: Çevirilerinin incelenmesinde öne çıkan kuramsal yaklaşımlar. İstanbul Üniversitesi Çeviribilim Dergisi, 12, 53-75. https://doi.org/10.26650/iujts.2020.12.0004
23. Rousseau, J.-J. (1964). Du contrat social: Précédé de discours sur l'économie politique. Gallimard.
24. Tilbe, A. (2017). Siyasal roman kuramı: Türk yazını örneği. Kafkas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 19, 77-96. https://doi.org/10.9775/kausbed.2017.006
25. Tüysüz, D. (2021). Feminist distopyalarda tahakküm ve direnişin temsili: Damızlık Kızın Öyküsü dizi film örneği. Yedi, 25, 37-50. https://doi.org/10.17484/yedi.793786