ASYA’NIN EŞİĞİNDE BİR İMPARATORLUK: ANTİK MISIR’IN 18. HANEDAN DÖNEMİNDE SURİYE-FİLİSTİN ARASINDAKİ İLİŞKİLER

Öz

Uygarlığın doğuş sürecinde insanlığın deneyimlediği uzun ve zorlu tarihsel serüvenin önemli merkezlerinden biri olan Mısır, geçmiş ile bugünü iç içe geçiren süreklilik gösteren yapısıyla, toplumsal bilinç ve insan zihninin gelişimine kayda değer katkılar sunmuştur. En erken dönemlerden itibaren gözlemlenen bu birikim, Mısır’ın hem medeniyet anlayışında hem de devlet teşkilatlanmasında yenilikçi ve kurumsal bir karakter kazanmasını sağlamıştır. Kadim siyasal geleneğe sahip bu yapıda devlet düzenini korumak, idari ve askeri tedbirleri zorunlu kılmıştır. Güvenlik ve yayılmacılık ekseninde Mısır; Suriye-Filistin, Levant, Anadolu ve Mezopotamya’da siyasi üstünlük hedeflemiştir. Özellikle 18. Hanedanlık’ta belirginleşen bu dış politika; askeri seferler, diplomasi ve ekonomik çıkarlar üzerinden şekillenen bölgesel bir hâkimiyet mücadelesidir. Bu çalışma; Mısır’ın Suriye-Filistin seferlerini, ittifaklarını ve siyasi kazanımlarını tarihsel bir bütünlükle ele almaktadır. Süreci netleştirmek adına Anadolu, Mezopotamya ve Asya’daki bölgesel dinamikler de kapsama dâhil edilmiştir. Ayrıca bölgenin tarihsel arka planı ile Mısır’ın dış politikasındaki değişimlerin sonraki dönemlere etkileri analiz edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Antik Mısır
• 18. Hanedan
• Suriye
• Filistin
• Anadolu

AN EMPIRE ON THE THRESHOLD OF ASIA: RELATIONS BETWEEN SYRIA- AND PALESTINE IN THE 18TH DYNASTY OF ANCIENT EGYPT

Abstract

Egypt, one of the important centers of the long and arduous historical journey experienced by humanity during the birth of civilization, has made significant contributions to the development of social consciousness and the human mind with its structure that shows continuity, intertwining the past with the present. This accumulation, observed from the earliest periods, has enabled Egypt to acquire an innovative and institutional character in both its understanding of civilization and its state organization. In this structure with an ancient political tradition, maintaining state order necessitated administrative and military measures. Focusing on security and expansionism, Egypt aimed for political supremacy in Syria-Palestine, the Levant, Anatolia, and Mesopotamia. This foreign policy, which became particularly evident during the 18th Dynasty, was a struggle for regional dominance shaped by military campaigns, diplomacy, and economic interests. This study examines Egypt's Syrian-Palestinian campaigns, alliances, and political gains within a historical context. To clarify the process, regional dynamics in Anatolia, Mesopotamia, and Asia have also been included. Furthermore, the historical background of the region and the effects of changes in Egypt's foreign policy on subsequent periods have been analyzed.

Keywords

• Ancient Egypt
• 18th Dynasty
• Syria
• Palestine
• Anatolia

Kaynakça

1. Abulafai, D. (2012). Büyük Deniz-Akdeniz’de insanlık tarihi- (Çev. G. Ç. Güven, 1. Baskı). ALFA Yayıncılık. (Orijinal çalışma 2011 yılında yayımlandı.)
2. Arslan, Y. (2021). Medeniyetler beşiği Ortadoğu coğrafyası: Antik çağdan modern döneme, A. İşler (Ed.), Modernleşme kıskacında Ortadoğu tarih-kültür-siyaset içinde (s. 8-30). Fenomen Yayıncılık.
3. Assmann, J. (2016). Mısırlı Musa -Batı tek tanrıcılığında Mısır’ın izi (Çev. B. Leblebicioğlu, 1. Baskı). İthaki Yayınları. (Orijinal çalışma 1997 yılında yayımlandı.)
4. Aubet, M. E. (1993). The Phoenicians and the west politics, colonies and trade. Cambridge University Press.
5. Bahar, H. (2014). Eskiçağ uygarlıkları (4. Baskı). Kömen Yayınları.
6. Ball, W. (2017). Arabistan’dan öteye Fenikeliler, Araplar ve Avrupa’nın keşfi (Çev. A. A. Çağlayan, 2. Baskı). Ayrıntı Yayınları. (Orijinal çalışma 2009 yılında yayımlandı.)
7. Braidwood, R. J. (2008). Tarih öncesi insanları (Çev. B. Altınok, 1. Baskı). Arkeoloji ve Sanat Yayınları. (Orijinal çalışma 1948 yılında yayımlandı.)
8. Breasted, J. H. (1906). Ancient records of Egypt (Vol. II). The University of Chicago Press.

9. Bryce, T. (2014). Ancient Syria -A three thousand year history-. Oxford University Press.
10. Bryan, B. M. (2002). The 18th Dynasty before the Amarna period (0.1550-1352 BC), I. Shaw (Ed), The Oxford history of ancient Egypt. Oxford University Press.
11. Brugsch-Bey, H. (1996). Egypt under the pharaohs. Bracken Books.
12. Bülbül, C. (2010). Amurru Göçleri ve Amurruların Eski Önasya Tarihindeki Rolleri. Tarih Araştırmaları Dergisi, 29(48), 29-49.
13. Christensen, W. (2005). Great empires of the past: Empires of ancient Egypt. Facts on File.
14. David, R. (2003). Handbook to life in ancient Egypt. Facts on File.
15. Diakov, V.- Kovalev, S. (2008). İlkçağ tarihi (Çev. Ö. İnce, 1. Baskı). Yordam Kitap (Orijinal çalışma 1987 yılında yayımlandı.)
16. Dijk, J. V. (2003). The Amarna period and the later new kingdom (C.1352-1069 BC)”, (Ed. I. Shaw). The Oxford History of Ancient Egypt. Oxford University Press. (Orijinal çalışma 1987 yılında yayımlandı.)
17. Fletcher, J. (2023). Antik Mısır tarihi -Dünyayı şekillendiren uygarlık- (Çev. S. Genç, 1. Baskı), Yeditepe Yayınları. (Orijinal çalışma 2015 yılında yayımlandı.)
18. Freud, S. (2022). Musa ve tek tanrıcılık, (Çev. M. Solmaz, 1. Baskı). Olimpos Yayınları. (Orijinal çalışma 1939 yılında yayımlandı.)
19. Frye, Richard N. (2012). Asur ve Suriye: Eş anlamlı kelimeler (Çev. M. Alican), Tarih Okulu, (XIII), 195-201.
20. Gonen, R. (1984). Urban Canaan in the Late Bronze Period. Bulletin of the American Schools of Oriental Research, 253, 61-73.
21. Hendricks, S. - Vermeersch, P. (2003). Prehistory: From the Paleolithic to the Badarian culture (C. 700.000-400.000 BC.), (ed. I. Shaw), The Oxford History of Ancient Egypt. Oxford University Press.
22. Hornung, E. (2004). Mısır tarihi (Çev. Z. Aksu Yılmazer, 1. Baskı). Kabalcı Yayınevi. (Orijinal çalışma 1978 yılında yayımlandı.)
23. İplikçioğlu, B. (2013). Eski çağ tarihinin ana hatları 3. Baskı. Bilim ve Teknik Yayınevi.
24. Jigoulov V.S. (2021). The Phoenicians lost civilizations. Reaktion Books Ltd.
25. Karaaslan, T. (2006). Ortadoğu’nun coğrafyası (4. Baskı). Nobel Yayın Dağıtım.
26. Karaman, M. L. (1996). Filistin, TDV İslam Ansiklopedisi, 13, 89-103.
27. Kenyon, K. M. (2008). Palestine in the time of the eighteenth dynasty (online publication), Cambridge University Press.
28. Kuhrt, A. (2013). Eski Çağ’da Yakındoğu C I (Çev. D. Şendil, 3. Baskı) Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları. (Orijinal çalışma 1978 yılında yayımlandı.)
29. Kuhrt, A. (2019). Eski Çağ’da Yakındoğu C I (Çev. D. Şendil 5. Baskı.), Türkiye İş Bankası Yayınları. (Orijinal çalışma 1978 yılında yayımlandı.)
30. Liverani, M. (2014). The ancient Near East. Taylor & Francis Group.
31. Lopez-Ruiz, C. (2021). Phoenicians and the making of the Mediterranean. Harvard University Press
32. Mansfield, P. (2012). Ortadoğu tarihi (Çev. Ü. H. Yolsal, 1. Baskı), Say Yayınları. (Orijinal çalışma 1991 yılında yayımlandı.)
33. Memiş, E. (2007). Eskiçağ’da Mezopotamya -En eski çağlardan Asur İmparatorluğu’nun yıkılışına kadar- (6. Baskı). Ekin Kitabevi.
34. Memiş, E.& Bülbül, C. (2014). Eskiçağ’da göçler (1. Baskı). Ekin Kitapevi.
35. Mieroop, M. V. D. (2006). Antik Yakındoğu’nun tarihi İÖ 3000-323 (Çev. S. Gül), Dost Kitabevi. (Orijinal çalışma 2004 yılında yayımlandı.)
36. Mieroop, M. V. D. (2018). Eski Yakındoğu tarihi MÖ 3000-323 (Çev. S. Gül, 1. Baskı), Homer Kitapevi. (Orijinal çalışma 2004 yılında yayımlandı.)
37. Mieroop, M. V. D (2019). Eski Mısır tarihi (Çev. A. O. Bozkurt, 1. Baskı), Homer Kitapevi. (Orijinal çalışma 2011 yılında yayımlandı.)
38. Moscati, S. (1973). The World of the Phoenicians (transl. A Hamilton). Cardinal Edition.
39. Mumford, G. (2001). Syria-Palestine. The Oxford encyclopedia of Ancient Egypt (vol. 3). (Ed. D. B. Redford). Oxford University Press.
40. Özey, R. (2012). Dünya denkleminde Ortadoğu coğrafyası (5. Baskı). Aktif Yayınevi.
41. Pfoh, E. (2016). Syria-Palestine in the Late Bronze Age. Routledge Taylor & Francis Group.
42. Redford, D. B. (1992). Egypt, Canaan, and Israel in ancient times. Princeton University Press.
43. Reyhan, E. & Cengiz T. (2015). Eskiçağ tarihi ve uygarlığı el kitabı (1. Baskı). Grafiker Yayınları.
44. Reynes, B. M. (2003). The Naqada Period C. 4000-3200 B.C., (Ed. I. Shaw). The Oxford History of Ancient Egypt, Oxford University Press.
45. Reece, K. (2004). The Phoenicians mysterious sea people. Rourke Pub Group.
46. Ridley, R. T. (2019). Akhenaten- A historian’s view-. The American University in Cairo Press.
47. Taşlıgil, N. & Şahin, G. (2011). Ortadoğu kavramı ve Türkiye’de Ortadoğu coğrafyası ile ilgili bir literatür çalışması. Akademik Ortadoğu, 6(1), 141-157.
48. Tekin, H. (2017). Tarihöncesinde Mezopotamya- Yeni yaklaşımlar, yeni yorumlar ve yeni kronoloji- (1. Baskı). Bilgin Kültür Sanat Yayınları.
49. Turan, Ş. (2003). Levant, TDV İslam Ansiklopedisi, 27, 145-147.
50. Warburton, D. (2013). Love and war in the Late Bronze Age: Egypt and Hatti (Ed. R. Matthews and C. Roemer). Ancient Perspectives on Egypt. UCL Press.
51. Wilkinson, T. (2013). Eski Mısır-MÖ 3000’den Kleopatra’ya bir uygarlığın tarihi- (Çev. Ü. H. Yolsal, 1. Baskı). Say Yayınları. (Orijinal çalışma 2010 yılında yayımlandı.)
52. Vercoutter, J. (2020). Eski Mısır. (Çev. E. Çaykara, 7. Baskı), İletişim Yayınları. (Orijinal çalışma 2001 yılında yayımlandı.)
53. Yiğit, T. (2019). Eski Mısır tarihi (1. Baskı). Bilgin Kültür Sanat Yayınları.