TÜRK HUKUKU’NDA BİYOBANKALAMA VE BİYOBANKALAMADA BİLGİLENDİRİLMİŞ ONAM

Biyobankalar, biyolojik materyallerin ve bunlarla ilişkili kişisel verilerin (tıbbi, soya ait, çevresel ve yaşam tarzı) belirli bir periyot izlenerek toplandığı, depolandığı, işlendiği ve dağıtıldığı organizasyonlardır. Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü, (OECD) biyobankayı, “bir popülasyona veya belirli bir hastalığa özel olarak, düzenli bir sistem çerçevesinde toplanmış biyolojik örnekleri ve bunlarla ilişkili veri ve bilgileri kapsayan birimdir” şeklinde tanımlamıştır. Biyobankalar, adli amaçlı, tedavi amaçlı ya da araştırma amaçlı kurulabilirler. Biyobankacılığın birçok etken ile birlikte hızla gelişimi ve giderek karmaşık bir yapıya bürünmesi neticesinde bazı etik sorunlar ile karşı karşıya kalınmaktadır. Onam hususu bunlardan biridir. Katılımcının verdiği onamın yalnızca mevcut araştırmaya yönelik olmaması, ileride yapılacak araştırmaları da kapsaması nedenleriyle biyobankalar’da yaygın olarak bilinen ve uygulanan onamdan farklı onam türleri ortaya çıkmakta ve oluşan özerklik sorunu etik komiteler ile dengelenmeye çalışılmaktadır. Biyobanka’da onam hususunun farklılık arz etmesi ve çeşitlere ayrılmasının sebebi ise katılımcıya araştırma hakkında yeterli bilgi verilememesi, genetik bilginin eşsiz olması, katılımcının özellikleri, katılımcının yararı ve bilimsel yöntem farklılıklarıdır. Katılımcıya bilgilendirmenin açık ve anlaşılır bir biçimde yapılmasının ardından özgürce ve gönüllü olarak ilgili araştırmaya katılıp katılmayacağına karar verme hakkı olduğu da mutlaka bildirilmelidir. Çağımız için oldukça önem arz eden ve birçok alanda geleceğe ışık tutan biyobankalama da onam, mevcut şartların yanı sıra oluşabilecek şartların da göz önünde tutularak kapsamlı bir biçim de ve belirli periyotlar da gözden geçirilerek ele alınması gereken bir husus olması sebebiyle önem arz etmektedir.