Research Article

Z Kuşağı Tüketicilerin Online Alışverişinin Planlı Davranış Teorisi Kapsamında İncelenmesi

Volume: 13 Number: 2 October 19, 2026
EN TR

Z Kuşağı Tüketicilerin Online Alışverişinin Planlı Davranış Teorisi Kapsamında İncelenmesi

Abstract

Amaç: Planlı davranış teorisi, çeşitli durumlarda tüketicilerin davranışsal niyetlerini anlamak için kullanılan bir modeldir. Planlı davranış teorisi, temel olarak üç değişken içermektedir. Bunlar; tutum, öznel norm ve algılanan davranışsal kontroldür. Tutum, bireyin ilgili davranışa ilişkin olumlu ya da olumsuz değerlendirmesini açıklamaktadır. Öznel norm, davranışı gerçekleştirme niyetinde olan birey tarafından algılanan örgütsel ya da sosyal baskıyı temsil etmektedir. Algılanan davranışsal kontrol ise bireyin davranışta bulunmanın zorluğuna ilişkin algısını yansıtmaktadır. Çalışmanın amacı, Z kuşağı tüketicilerinin online alışverişlerinin planlı davranış teorisi kapsamında incelenmesidir. Bu çalışmada özellikle Z kuşağının seçilmesinin altında yatan temel nedenler; bu kuşağın sosyal medyaya hakim olması, fenomenlerin etkisinde kolayca kalabilmesi, yeniliklere açık olması, online alışveriş sürecinin daha kullanışlı olmasıdır.

Yöntem: Araştırmanın evrenini Z kuşağı tüketicileri örneklemini ise Mersin ilinde yaşayan Z kuşağı tüketicileri oluşturmaktadır. Veriler tesadüfi olmayan örnekleme yöntemlerinden biri olan kolayda örnekleme yöntemiyle 524 kişiye yüz yüze anket yöntemi uygulanarak toplanmıştır.

Bulgular: Elde edilen bu veriler, SPSS 20.0 ve AMOS 24.0 paket programları kullanılarak değerlendirilmiştir.

Sonuç: Çalışma sonucunda; öznel norm, algılanan davranışsal kontrol ve online alışverişe karşı tutumun online alışveriş yapma niyetini; online alışveriş yapma niyetinin ve online alışverişe karşı tutumun ise online alışveriş yapma davranışını olumlu yönde etkilediği tespit edilmiştir.

Keywords

Ethical Statement

Bu çalışma, bilimsel araştırma ve yayın etiği kurallarına uygun olarak hazırlanmıştır. Araştırma verileri toplanmadan Tarsus Üniversitesi Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Bilimleri Kurulundan 30.09.2022 tarih ve 2022/76 protokol numaralı karar ile etik kurul izni alınmıştır.

References

  1. ALAMOUDI H. (2016). How external and mediating factors affect consumer purchasing behaviour ın online luxury shopping. (Yayınlanmamış Doktora Tezi), 32. University of Plymouth, UK.
  2. AMARO, S., DUARTE, P. (2016, Haziran). Travellers’ intention to purchase travel online: ıntegrating trust and risk to the theory of planned behaviour. Anatolia, 27(3), 389-400. doi.org/10.1080/13032917.2016.1191771
  3. ARMITAGE, C. J., CONNER, M. (2010). Efficacy of the theory of planned behavior: a meta-analytic review. British Journal of Social Psychology, 40(4), 471-499. doi.org/10.1348/014466601164939
  4. AJZEN, I. (1988). Attitudes, Personality and Behavior. Milton Keynes: Open University Press.
  5. AJZEN, I. (1991). The theory of planned behavior. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 50(2), 179-211. https://doi.org/10.1016/0749-5978(91)90020-T
  6. BANU, A.M., RANI, M.U., MALINI, R., IDHAYAJOTHI, R. & PAVITHRA, G. (2014, Mayıs). A study on customer preference towards online shopping with special reference to tiruchirappall district. International Journal of Advanced Research in Management and Social Sciences. 3(5): 205-214.
  7. BATU, M., TOS, O.(2022, Kasım). Kültürel değişim temelinde x ve z kuşağının ebeveynlik algısı: zmet tekniği temelinde bir analiz, Akdeniz Üniversitesi, İletişim Fakültesi Dergisi, 38, Kasım Özel Sayısı, 194-217. doi.org/10.31123/akil.1172893
  8. BROOKS, D. (2012). The social animal: The hidden sources of love, character, and achievement. Random House Trade Paperbacks, p.448.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Digital Marketing

Journal Section

Research Article

Early Pub Date

October 8, 2026

Publication Date

October 19, 2026

Submission Date

May 29, 2025

Acceptance Date

June 30, 2025

Published in Issue

Year 2026 Volume: 13 Number: 2

APA
Korkmaz Karaman, G., & Çiçek, E. (2026). Z Kuşağı Tüketicilerin Online Alışverişinin Planlı Davranış Teorisi Kapsamında İncelenmesi. Istanbul Gelisim University Journal of Social Sciences, 13(2), 709-723. https://doi.org/10.17336/igusbd.1708896
AMA
1.Korkmaz Karaman G, Çiçek E. Z Kuşağı Tüketicilerin Online Alışverişinin Planlı Davranış Teorisi Kapsamında İncelenmesi. IGUJSS. 2026;13(2):709-723. doi:10.17336/igusbd.1708896
Chicago
Korkmaz Karaman, Gizem, and Ercan Çiçek. 2026. “Z Kuşağı Tüketicilerin Online Alışverişinin Planlı Davranış Teorisi Kapsamında İncelenmesi”. Istanbul Gelisim University Journal of Social Sciences 13 (2): 709-23. https://doi.org/10.17336/igusbd.1708896.
EndNote
Korkmaz Karaman G, Çiçek E (October 1, 2026) Z Kuşağı Tüketicilerin Online Alışverişinin Planlı Davranış Teorisi Kapsamında İncelenmesi. Istanbul Gelisim University Journal of Social Sciences 13 2 709–723.
IEEE
[1]G. Korkmaz Karaman and E. Çiçek, “Z Kuşağı Tüketicilerin Online Alışverişinin Planlı Davranış Teorisi Kapsamında İncelenmesi”, IGUJSS, vol. 13, no. 2, pp. 709–723, Oct. 2026, doi: 10.17336/igusbd.1708896.
ISNAD
Korkmaz Karaman, Gizem - Çiçek, Ercan. “Z Kuşağı Tüketicilerin Online Alışverişinin Planlı Davranış Teorisi Kapsamında İncelenmesi”. Istanbul Gelisim University Journal of Social Sciences 13/2 (October 1, 2026): 709-723. https://doi.org/10.17336/igusbd.1708896.
JAMA
1.Korkmaz Karaman G, Çiçek E. Z Kuşağı Tüketicilerin Online Alışverişinin Planlı Davranış Teorisi Kapsamında İncelenmesi. IGUJSS. 2026;13:709–723.
MLA
Korkmaz Karaman, Gizem, and Ercan Çiçek. “Z Kuşağı Tüketicilerin Online Alışverişinin Planlı Davranış Teorisi Kapsamında İncelenmesi”. Istanbul Gelisim University Journal of Social Sciences, vol. 13, no. 2, Oct. 2026, pp. 709-23, doi:10.17336/igusbd.1708896.
Vancouver
1.Gizem Korkmaz Karaman, Ercan Çiçek. Z Kuşağı Tüketicilerin Online Alışverişinin Planlı Davranış Teorisi Kapsamında İncelenmesi. IGUJSS. 2026 Oct. 1;13(2):709-23. doi:10.17336/igusbd.1708896

 Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0)