Social Function of Property in Islamic Law: Egyptian Civil Code Article 802

Çağdaş dönemde mülkiyet kavramı birçok çalışmaya konu olmuştur. Mülkiyet kavramının modern dönemdeki felsefî ve hukukî temellerinin tespiti, kavramın gelişimini incelemek açısından önemlidir. Mülkiyet ile ilgili çalışmalarda öne çıkan bir diğer önemli kavram sosyal fonksiyondur. Bu çalışmanın konusu sosyal fonksiyon teorisinin İslâm hukuku açısından Mısır Medeni Kanunu Madde 802 ve sonrasındaki gelişimini ele almaktır. Aslında mülkiyetle ilişkisi bağlamında sosyal fonksiyon kavramı Fransız hukukçu Léon Duguit (ö. 1928) ile özdeşleşmiştir. Duguit, mülkiyetin yalnızca bireysel bir hak olmadığını, aynı zamanda topluma karşı sorumluluklar içerdiğini savunmuştur. Bu yaklaşıma göre mülkiyetin toplumsal yönü vurgulanmış ve mülk sahiplerinin genel sosyal refah için belli sorumluluklarının olduğu ifade edilmiştir. Sosyal fonksiyon, Arap-İslâm dünyasında Abdürrezzâk Ahmed Senhûrî (ö. 1971) ile kanunlaştırma aşamasında tartışılmış ve İslâm hukukçuları tarafından benimsenmiştir. Senhûrî, modern hukuk ile İslâm hukuku alanında mukayeseli çalışmalar ortaya koymuş ve kanunlaştırma aşamasında mülkiyetin çerçevesinin çizilmesinde önemli bir role sahip olmuştur. Sosyal fonksiyonu teorik olarak Muhammed Ebû Zehre (ö.1974) ile Ali el-Hafîf (ö.1978) incelemiş ve İslâmî bir bakış açısıyla açıklamışlardır. Her ne kadar sosyal fonksiyon teorisi Muhammed Ebû Zehre ve Ali el-Hafîf tarafından İslâmî bir çerçevede ele alınmış olsa da bu makalede söz konusu açıklamaların Duguit’in teorisine tepki olarak geliştiği ifade edilmiştir. Bu durum, teorinin hem Batı hukuk felsefesi hem de İslâm hukuku bağlamında önemli bir tartışma konusu olduğunu göstermektedir. Çağdaş literatürde sosyal fonksiyon kavramının mülkiyetle irtibatlı olarak İslâm hukuku açısından teorik ve pratik şekilde detaylı bir incelemesi tespit edilememiştir. Bu çalışmanın amacı sosyal fonksiyon teorisinin İslam hukukuna taşınmasını ve teorinin kanun yapımıyla literatürdeki ifade ediliş biçimini bazı aktörler ile ilişkili olarak ele almaktır.

In the modern period, the concept of property has been the subject of many studies. Determining the philosophical and legal foundations of the concept of property in the contemporary period is essential for analyzing the development of the notion. Another important term that stands out in the studies on property is social function. The subject of this study is to examine the development of the theory of social function from the perspective of Islamic law in Article 802 of the Egyptian Civil Code and its aftermath. In fact, the concept of social function concerning property is identified with the French jurist Léon Duguit (d. 1928). Duguit claimed that property is not only an individual right but also involves duties to society. This approach emphasized the social aspect of property and suggested that property owners have particular responsibilities for the general social welfare. The social function was discussed at the codification stage in the Arab-Islamic world with ʻAbd al-Razzāq Ahmad al-Sanhūrī (d. 1971) and adopted by Muslim jurists. Sanhūrī presented comparative studies in modern and Islamic law and played an important role in drawing the property framework at the codification stage. Muhammad Abū Zahrah (d.1974) and ʻAlī al-Khafīf (d.1978) analyzed the social function theoretically and explained it from an Islamic perspective. Although Muhammad Abū Zahrah and ʻAlī al-Khafīf discussed the social function theory within an Islamic framework, this paper proposes that these explanations were a reaction to Duguit's theory. It shows that the theory is an object of debate in the context of both Western legal philosophy and Islamic law. A detailed theoretical and practical examination of social function concerning property in Islamic law has not been identified in contemporary literature. This paper aims to examine the introduction of the social function theory into Islamic law and its formulation in law-making and literature with respect to specific actors.