Rüyada İlâhî Tecellînin Mahiyeti ve Rivayetlerdeki Kökenine Dair Bir İnceleme

Abstract

Bu çalışma, İslâm düşüncesinde tartışmalı bir mesele olan rüyada Allah’ı görme (rü’yetullah fi’l-menâm) konusunu rivayet temelli bir yaklaşımla incelemeyi amaçlamaktadır. Rü’yetullah meselesi klasik kelâm literatüründe çoğunlukla ahirette Allah’ın görülüp görülemeyeceği bağlamında ele alınmış; buna karşılık rüyada ilâhî tecellînin imkânı meselesi genellikle tali bir konu olarak değerlendirilmiştir. Oysa erken dönem hadis kaynakları, sahâbe rivayetleri ve bazı âlimlerin rüya tecrübeleri, bu meselenin müstakil ve derinlikli bir incelemeyi hak ettiğini göstermektedir. Bu çalışma, rüyada Allah’ı görmeye dair rivayetleri sübût ve anlam açısından ele alarak, söz konusu iddiaların hadis ilmi ve teolojik çerçevede nasıl değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymayı hedeflemektedir. Araştırmada yöntem olarak klasik hadis kaynakları, musannef ve müsned türü eserler, erken dönem şerh literatürü ile rüya ve rü’yetullah bahislerine temas eden kelâmî ve tasavvufî metinler doküman analizi yöntemiyle incelenmiştir. Rivayetler isnad yapısı, râvîlerin cerh ve ta‘dîl durumları ve metin tutarlılığı esas alınarak değerlendirilmiş; özellikle Hz. Peygamber’in Allah’ı rüyada gördüğüne dair nakledilen merfû ve mevkuf rivayetler karşılaştırmalı biçimde analiz edilmiştir. Bu çerçevede İbn Abbâs, Ebû Zer ve Hz. Âişe’den gelen rivayetler merkezî bir konumda ele alınmış; ayrıca mezhep ve düşünce ekollerinin konuya yaklaşımlarına da yer verilmiştir. Çalışma sonucunda, Hz. Peygamber’in rüyada Allah’ı gördüğüne dair merfû rivayetlerin isnad bakımından zayıf olduğu, mevkuf rivayetlerin ise sahâbîlerin şahsî yorumlarını yansıttığı tespit edilmiştir. Hz. Âişe’den gelen sahih rivayetlerin, rüyada Allah’ın zâtının görülemeyeceği yönündeki görüşü açık biçimde desteklediği görülmüştür. Buna karşılık bazı âlimlerin rüya tecrübeleri, meselenin temsilî ve sembolik bir çerçevede anlaşılması gerektiğine işaret etmektedir. Elde edilen bulgular, rüyada Allah’ı görmenin ilâhî zâtın bizzat görülmesi anlamına gelmediğini; bunun ancak ilâhî tecellînin sembolik bir yansıması olarak değerlendirilebileceğini ortaya koymaktadır. Bu yönüyle çalışma, naklî veriler ile tenzih ilkesini birlikte gözeten dengeli bir yaklaşım sunmaktadır.

Keywords

• Hadis
• Rü’yetullah
• Rüya
• Tecellî
• Anlam-Yorum

Supporting Institution

Bu çalışma, kamu veya özel herhangi bir kurum, kuruluş ya da fon tarafından maddi veya kurumsal olarak desteklenmemiştir.

Ethical Statement

Bu çalışmanın tasarlanması, yürütülmesi, verilerin değerlendirilmesi ve kaleme alınması dâhil olmak üzere tüm aşamalarında bilimsel araştırma ve yayın etiğine titizlikle riayet edilmiştir. Çalışmada doğrudan veya dolaylı olarak yararlanılan bütün kaynaklar eksiksiz, doğru ve usulüne uygun biçimde kaynakçada gösterilmiştir. Bu çalışma, herhangi bir yüksek lisans veya doktora tezinden üretilmemiştir. Daha önce sunulmuş bir bildiri, tebliğ veya sempozyum metnine dayanmamaktadır. Aynı şekilde çalışma, daha önce herhangi bir dergi, kitap, elektronik ortam veya başka bir mecrada yayımlanmamıştır. Araştırma sürecinde intihal, uydurma veri, çarpıtma veya etik dışı herhangi bir uygulamaya başvurulmamıştır. Çalışma özgün olarak hazırlanmış olup, etik ihlali teşkil edebilecek herhangi bir durum bulunmamaktadır. Yazar, yukarıda belirtilen hususları kabul ederek makalesini yayımlamaktadır.

The Nature of Divine Manifestation (Tajallī) in Dreams: An Investigation of its Origins in Religious Narratives

Abstract

This study aims to examine the issue of seeing God in a dream (ruʾyat Allāh fī al-manām), a controversial topic in Islamic thought, through a narration-based analytical approach. The question of ruʾyat Allāh has traditionally been discussed in classical kalām literature primarily in relation to whether God will be seen in the Hereafter. In contrast, the possibility of experiencing a divine vision in dreams has generally been treated as a secondary issue. However, early hadith sources, reports attributed to the Companions, and the dream experiences of certain scholars indicate that this subject warrants independent and systematic investigation. This study seeks to evaluate narrations concerning the vision of God in dreams in terms of both their authenticity and meaning, and to clarify how such claims should be assessed within the framework of hadith methodology and Islamic theology. Methodologically, the study employs document analysis of classical hadith collections, musannaf and musnad works, early commentarial literature, and kalām and Sufi texts that address dreams and the concept of ruʾyat Allāh. The narrations are examined with particular attention to their chains of transmission, the reliability of narrators based on principles of al-jarḥ wa-l-taʿdīl, and the internal coherence of the texts. Special focus is given to reports transmitted from Companions such as Ibn ʿAbbās, Abū Dharr, and ʿĀʾisha, which are analyzed comparatively. In addition, differing approaches among theological schools and intellectual traditions are discussed. The findings reveal that the marfūʿ narrations claiming that the Prophet saw God in a dream are weak in terms of their chains of transmission, while mawqūf reports reflect the personal interpretations of individual Companions rather than binding doctrinal positions. The authentic reports attributed to ʿĀʾisha strongly support the view that God’s essence cannot be seen in dreams. Nevertheless, the dream experiences reported by certain scholars suggest that the issue may be understood within a symbolic and representational framework. In conclusion, the study demonstrates that seeing God in a dream does not imply a direct vision of the divine essence but rather signifies a symbolic manifestation of divine theophany. By balancing transmitted evidence with the theological principle of divine transcendence (tanzīh), the study offers a nuanced and methodologically grounded interpretation of this debated issue.

Keywords

• : Hadith
• Ru’yatullah
• Dream
• Revelation
• Hermeneutics

Supporting Institution

This study was not financially or institutionally supported by any public or private organization, institution, or funding body.

Ethical Statement

All stages of this study, including its design, implementation, evaluation of data, and writing, were conducted in strict accordance with the principles of scientific research and publication ethics. All sources directly or indirectly used in the study have been fully, accurately, and appropriately cited in the reference list. This study was not derived from any master’s or doctoral thesis. It is not based on any previously presented paper, conference presentation, or symposium contribution. Furthermore, the study has not been published previously in any journal, book, electronic platform, or any other medium. No practices such as plagiarism, data fabrication, falsification, or any other unethical behavior were employed during the research process. The study is original and does not involve any ethical violations. The author publishes this article by accepting the above-mentioned conditions.

References

1. Abdülazîz b. Bâz. Mecmûʿu fetâvâ ve maḳālâtin mütenevviʿa. ed. Muhammed b. Sa‘d eş-Şüvey‘ir. 30 Cilt. Suudi Arabistan: Riâsetü İdâreti’l-Buhûsi’l-İlmiyye, ts.
2. Abdürrezzâk, Ebûbekr. el-Muṣannef. Kahire: Dâru’t-Ta’sîl, 2013.
3. Ağırakça, Ahmet. “Kaynaklar Işığında İsrâ ve Miraç Olayı”. Artuklu Akademi 1/2 (2015), 1-30.
4. Ahmed b. Hanbel. el-Müsned. thk. Şuayb Arnaût, Adil Mürşid. 45 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 2001.
5. Âl Nuʿmân, Şâdî b. Muḥammed b. Sâlim. Câmiʿu turâsi’l-ʿAllâme el-Elbânî fi’l-ʿAkîde. 9 Cilt. San’a: Merkezü’n-Nuʿmân li’l-Buhûs ve’d-Dirâsât’il-İslâmiyye, 1. Basım, 1431.
6. Ali el-Kârî, Sultan b. Muhammed. Mirkâtü’l-mefâtîh şerhu mişkâti’l-mesâbîh. 9 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Fikr, 1. Basım, 1422.
7. Altıkulaç, Tayyar. “Hammâd b. Seleme”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 488-489. İstanbul: TDV Yayınları, 1997.
8. Âlûsî, Şehâbeddin Mahmûd. Rûhu’l-meʿânî fî tefsîri’l-Kurʾâni’l-ʿazîm ve’s-sebʿi’l-mesânî. thk. Ali Abdulbârî Atiyye. 16 Cilt. Beyrut: Dâru Kütübi’l-İlmiyye, 1415.

9. Aydar, Hidayet. “Kur’an’da Rüyalar ve Rüyaların Hayata Yansımaları”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 5/4 (2005), 4-39.
10. Azimli, Mehmet. “İsra ve Miraç Olayları Üzerine Bazı Mülahazalar”. Bilimname 16/1 (ts.), 43-58.
11. Begavî, Ebû Muhammed el-. Me‘âlimü’t-tenzîl fî tefsîri’l-Ḳur’ân. thk. Abdürrezzâk Mehdî. 5 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabi, 1420.
12. Begavî, Ebû Muhammed el-. Şerḥu’s-sünne. thk. Şuayb el-Arnaût. 15 Cilt. Beyrut: Mektebü’l-İslâmî, 2. Basım, 1403.
13. Beyhakî, Ebû Bekr Ahmed b. el-Hüseyn b. Alî. Delâʾilü’n-nübüvve. thk. Abdülmu’tî Kal’acî. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1. Basım, 1408.
14. Beyhakî, Ebûbekir Ahmed. el-Esmâ’ ve’s-sifât. 2 Cilt. Cidde: Mektebetü’s-Sevdâ, 1. Basım, 1413.
15. Bezzâr, Ebûbekir Ahmed. el-Müsned. thk. Mahfûzurrahmân Zeynullah. 18 Cilt. Medine: Mektebetü’l-Ulûm ve’l-Hikem, 2009.
16. Buhârî. et-Târîhü’l-Kebîr. 12 Cilt. Riyad: el-Mütemeyyiz li’t-Tebâa, 1. Basım, 1440.
17. Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmail el-. el-Câmiʿu’ṣ-ṣaḥîḥ. thk. Mustafa Dîb el-Buğâ. Dımaşk: Dâru İbn Kesîr, 1993.
18. Cemmâîlî, Ebû Muhammed Takıyyüddîn Abdülganî el-Makdisî. el-Kemâl fî Esmâi’r-Ricâl. thk. Şâdî b. Muhammed b. Sâlim Âl-i Nu’mân. Kuveyt: Şeriketü Ğerrâs li’d-Diâye ve’l-İ’lâm, 2016.
19. Cerrahoğlu, İsmail. “Atâ b. Ebû Rebâh”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. İstanbul: TDV Yayınları, 1991.
20. Çetin, Özer. “Jung Psikolojisinde Rüya”. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 19/2 (2010), 249-269.
21. Dârekutnî, Ebü’l-Hasen Alî b. Ömer b. Ahmed. el-İleli’l-vâride fî ehâdîsi’n-Nebeviyye. Riyad: Dâru Taybe, 1985.
22. Dârekutnî, Ebü’l-Hasen Alî b. Ömer b. Ahmed. Rü’yetullâh. thk. İbrâhîm Muhammed el-Alî - Ahmed Fahrî er-Rufâ’î. Zerkâ’: Mektebetü’l-Menâr, 1411.
23. Dârimî, Ebû Abdullah Muhammed ed-. es-Sünen. 4 Cilt. Riyad: Dârü’l-Muğni, 1412.
24. Dârimî, Ebû Saîd Osman b. Saîd ed-. Naḳżu’l-İmâm Ebî Sa‘îd ‘Osman b. Sa‘îd ale’l-Merisiyyi’l-cehmmiyyi’l-‘anîd fîme’fterâ alellâhi azze ve celle mine’t-tevḥîd. thk. Ebû Âsım eş-Şevvâmî. Kahire: el-Mektebü’l-İslâmî, 1433.
25. Demîrî, Ebü’l-Bekā Kemâlüddîn Muhammed b. Mûsâ. Hayâtü’l-hayevân el-kübrâ. 2 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2. Basım, 1424.
26. Dirînî, Ebû Abdirrahman Abdülkerim b. Rasmî b. Nemr el-. Bülûğü’l-emânî fî terâcümi’r-ricâlil’lezî lem ya’rifhum el-İmâm el-Elbânî. Amman: Daru’l-Eseriyye, 1. Basım, 1433.
27. Ebû Ya‘lâ el-Ferrâ’, Muhammed b. el-Hüseyn. İbtâlü’t-teʾvîlât li-ahbâri’s-sıfât. thk. Ebû Abdillah Muhammed b. Hamd. 2 Cilt. Kuveyt: Dâru Îlâfi’d-Düveliyye, 1416.
28. Ebû Ya’lâ el-Mevsılî, Ahmed b. Alî b. el-Müsennâ et-Temîmî. Müsnedü Ebî Ya‘lâ el-Mavsılî. thk. Said b. Muhammed es-Senârî. 10 Cilt. Kahire: Dârü’l-Hadîs, 1. Basım, 1434.
29. Elbâni, Nasûriddîn. Zaʿîfü Süneni’t-Tirmizî. Beyrut: el-Mektebü’l-İslâmî, 1411.
30. Feyyûmî, Ebû Muhammed Hasan b. Ali. Fethü’l-Karîbi’l-mucîb ‘ala’t-Terğîb ve’t-terhîb li’l-İmâm el-Münzirî. 15 Cilt. Riyad: el-Muhakkik, 1. Basım, 1439.
31. Gazzâlî, Ebû Hâmid Muhammed b. Muhammed. İhyâʾü ʿulûmi’d-dîn. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Ma’rife, ts.
32. Güngeren, Reşat. “Tasavvuf”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 40/119-126. İstanbul: TDV Yayınları, 2011.
33. Hasen el-Hellâl, Ebû Muhammed Hasan b. Muhammed el-Bağdâdî - Mecdî Fethî es-Seyyîd. el-Mecâlisü’l-aşretü’l-emâlî. Tantâ/Mısır: Dâru’s-Sahâbe, 1. Basım, 1990.
34. Hatîb el-Bağdâdî, Ebû Bekir Ahmed b. Ali. Târîhu Bağdâd. thk. Beşâr Avvâd. 16 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Garbi’l-İslâmî, 1422/2002.
35. Hattâbî, Ebû Süleymân Hamd b. Muhammed el-Bustî. Meâlimü’s-Sünen. 4 Cilt. Haleb: el-Matbaatü’l-İlmiyye, 1932.
36. Iclî, Ebü’l-Hasen el-. Târîhü’s-Sikât. Mekke: Dâru’l-Bâz, 1984.
37. İbn Âbidîn, Muhammed Emîn. Reddü’l-muhtâr ʿale’d-Dürri’l-muhtâr. Beyrut: Dâru’l-Fikr, 2. Basım, 1386.
38. İbn Asâkir, Ebü’l-Kâsım Ali b. el-Hasen. Târîhu Dımaşk. thk. Amr b. Ğurâme el-Umerî. 80 Cilt. Şam: Dârü’l-Fikr, 1415/1995.
39. İbn Ebû Âsım, Ebû Bekr Ahmed b. Amr b. ed-Dahhâk b. Mahled eş-Şeybânî. Kitâbü’s-sünne ve meahu Zilâlü’l-cenneti fî tahrici’s-sünneti. thk. Muhammed Nâsiruddin Elbânî. Beyrut: el-Mektebetü’l-İslâmî, 1400.
40. İbn Ebû Hâtim, Ebû Muhammed Abdurrahmân b. Muhammed. el-Cerḥ ve’t-ta‘dîl. 9 Cilt. Beyrut: Dâru ihyâi’t-türâsi’l-Arabî, 1952.
41. İbn Ebû Şeybe. Musannef. thk. Sa’d b. Nâsır b. Abdilazîz Ebû Habîb eş-Şeşrî. 21 Cilt. Riyâd: Dâru Künûzi İşbîliyâ, 2015.
42. İbn Fûrek, Ebû Bekr Muhammed b. el-Hasen. Mücerredü Makâlâti’ş-Şeyh Ebi’l-Hasan el-Eşʿarî. Beyrut: Dâru’l-Meşrik, 1987.
43. İbn Hacer el-Askalânî. el-İsâbe fî Teyîzi’s-Sahâbe. thk. Âdil Ahmed Abdü’l-Mevcûd - Ali Muhammed Muavvid. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1415.
44. İbn Hacer el-Askalânî. Takrîbi’t-Tehzîb. thk. Muhammed Avvâme. Haleb: Dâru’r-Reşîd, 1986.
45. İbn Hacer el-Askalâni. Tehzîbü’t-tehzîb. 15 Cilt. Dubai: Cemiyyetü Dâri’l-Birr, 2., 2021.
46. İbn Hacer el-Askalâni - Komisyon. el-Metâlibü’l-ʿâliye bi-zevâʾidi’l-mesânîdi’s-semâniye. 19 Cilt. Suudi Arabistan: Dâru’l-Âsıme, 1419.
47. İbn Hacer el-Askalânî, Ebü’l-Fadl Ahmed b. Ali. Fethu’l-bârî şerhu sahîhi Buhârî. thk. M. Fuad Abdülbâkî. 13 Cilt. Mısır: el-Mektebetü’s-Selefiyye, 1380.
48. İbn Haldûn. Mukaddime. thk. Ebû Abdillâh es-Saîd el-Mendûh. 2 Cilt. Beyrut: Müessesetü’l-Kütübi’s-Sekâfiyye, 4. Basım, 2005.
49. İbn Hibbân, Ebû Hâtim Muhammed. es-Sikât. Haydarabâd: Dâiretü’l-Meârifi’l-Usmâniyye, 1973.
50. İbn Huzeyme, Ebû Bekir Muhammed b. İshâk. Kitâbü’tevhîd ve isbâti sıfâti’r-Rabb azze ve celle. Riyâd: Mektebetü’r-Rüşd, 1414.
51. İbnü'l-Cevzî, Ebü'l-Ferec. Menâkıbü’l-İmâm Ahmed. thk. Abdullah Abdülmuhsin et-Türkî. Belirtilmemiş: Dâru Hicr, 2. Basım, 1409.
52. İbn Kayyim el-Cevziyye, Ebû Abdullah Muhammed. er-Rûh. thk. Muhammed Ecmel Eyyûb el-İslâhî,. Riyad: Dârü’l-Atâʾâtü’l-İlm, 3. Basım, 1440.
53. İbn Kesîr, Ebü’l-Fidâ. el-Bidâye ve’n-Nihâye. thk. Abdullah b. Abdülmuhsin et-Türkî. Giza: Dâru’l-Hicre, 1997.
54. İbn Kurkûl, Ebû İshâk İbrâhîm b. Yûsuf. Meṭâliʿu’l-envâr ʿalâ ṣıḥâḥi’l-âs̱âr. Katar: Dâru’l-Felâh, 1433.
55. İbn Mâce. Sünen. thk. Şuayb el-Arnaûd - Âdil Murşid. 5 Cilt. Beyrut: Dâru’r-Risâleti’l-Âlemiyye, 2009.
56. İbn Râhûye, Ebû Ya‘kūb İshâk b. İbrâhîm. Müsnedü İshâk b. Râhûye. thk. Abdulğafûr b. Abdulhak el-Belûşî. Medine: Mektebetü’l-Îmân, 1991.
57. İbn Sa’d, Ebû Abdillâh Muhammed. et-Tabakâtü’l-Kübrâ. thk. Ali Muhammed Ömer. Kahire: Mektebetü’l-Hâncî, 2001.
58. İbn Teymiyye, Takıyyüddin. Beyânü telbîsi’l-Cehmiyye fî teʾsîsi bideʿihimi’l-kelâmiyye ev Naḳżu teʾsîsi’l-Cehmiyye. Suudi Arabistan: Mücemmeu’l-Melik Fahd, 1426.
59. İsbehânî, Ebû Nuaym Ahmed b. Abdullah el-. Ḥilyetü’l-evliyâ ve ṭabaḳâtü’l-aṣfiyâ. 10 Cilt. Mısır: Matbaatü’s-Saade, 1394.
60. Kādî İyâz, Ebü’l-Fadl. İkmâlü’l-Mu‘lim bi fevâ’id-i Müslim. thk. Yahya İsmail. 8 Cilt. Mısır: Dârü’l-vefâ, 1419.
61. Kandemir, M. Yaşar. “Kâ’b el-Ahbâr”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 24/1-3. İstanbul: TDV Yayınları, 2001.
62. Karadaş, Cağfer. “İsra-Miraç Hâdisesi: Mahiyeti ve Gerçekliği”. Kisbu İlahiyat Dergisi 1 (2019), 55-73.
63. Karadaş, Cağfer. “Yüce Allah’ı ve Hz. Peygamber’i Rüyada Görme Meselesi”. Siyer Araştırmaları Dergisi 4 (2018), 171-179.
64. Karaoğlan, Arslan. “İsrâ ve Mi’râc Hâdisesi Üzerine Bir Giriş Denemesi”. Bilimname 2017/34 (2017), 555-601.
65. Karasakal, Şaban. “Kur’an’da Rüya ve Hulm Yakınanlamlılarının Farkları”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 10/1 (2010), 163-198.
66. Kurtuluş, Rıza. “İbn Ebû Hacele”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 19/431-432. İstanbul: TDV Yayınları, 1999.
67. Mâlik b. Enes. el-Muvaṭṭâ. thk. Muhammed Mustafâ el-A’zamî. Abu Dabi: Müessetü Zâyed b. Sultan, 2004.
68. Mizzî, Yûsuf b. Abdurrahman. Tehzîbü’l-Kemâl fî esmâi’r-ricâl. thk. Beşşâr Avvâd Marûf. 35 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1400/1980.
69. Moğultay b. Kılıç. İkmâlü Tehzîbi’l-Kemâl fî Esmâi’r-Ricâl. thk. Muhammed Osmân. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2011.
70. Mübârekpûrî, Muhammed Abdurrahman el-. Tuḥfetü’l-aḥveẕî bi şerḥi câmi‘i’t-Tirmiẕî. Beyrut: Darü’l-kütübi’l-ilmiyye, ts.
71. Müslim. es-Sahîh. thk. Muhammed Fuad Abdülbâkî. Kahire: Matbaatü Îsâ el-Bâbî el-Halebî, 1955.
72. Nesâî, Ebû Abdirrahmân Ahmed b. Şuayb. es-Sünen. thk. Ahmed Şemsuddin. 9 Cilt. Beyrut: Dâru’r-Risâletü’l-Alemiyye, 1. Basım, 2018.
73. Nesâî, Ebû Abdurrahman Ahmed en-. es-Sünen (el-Müctebâ). thk. Abdülfettâh Ebû Gudde. Haleb: Mektebetü’l-Matbûati’l-İslâmiyye, 2. Basım, 1406.
74. Öztürk, Mustafa. “Mele-i a‘lâ”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Ankara: TDV Yayınları, ts.
75. Pınar, Fatma. “Allah’ın Görülemeyeceği Görüşünün Temellendirilmesinde ‘el-Muğnî’ Örneği”. Bülent Ecevit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 6/2 (2019), 257-280.
76. Rifâʿî, Muhammed Nesîb. et-Tevassul ilâ hakîkati’t-tevessul. Beyrut: Dâru Lübnân, 3. Basım, 1979.
77. Sâbûnî, Nûreddîn. el-Bidâye mine’l-kifâye fî’l-hidâye fî usûli’d-dîn. thk. Fethullah Halif. Mısır: Dâr’ul-Meârif, 1969.
78. Safûrî, Abdurrahman bin Abdüsselâm. Nuzhetü’l-Mecâlis ve Muntehabü’n-Nefâis. 2 Cilt. el-Matba‘a el-Kastiliyye, 1283.
79. Taberânî, Süleyman b. Ahmed et-. el-Mu‘cemü’l-kebîr. thk. Abdülmecîd es-Selefî. 25 Cilt. Kahire: Mektebetü İbn Teymiyye, 1415.
80. Tartı, Nevzat. “Rüya Kültürü ve Hadisçi Karizması”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 6/2 (2006), 9-40.
81. Taşdelen, Mehmet. “Ebü’l-Hasan el-Eşʿarî’ye Göre Rü’yetullah”. Kader 22/2 (2024), 334-361.
82. Tatlılıoğlu, Durmuş. “Tasavvuf ve Tarikatlara Sosyolojik Bir Bakış”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 9/4 (2009), 99-128.
83. Tayâlîsî, Ebû Dâvûd. el-Müsned. thk. Muhammed Abdülmuhsin et-Türkî. Kahire: Dâru Hicr, 1999.
84. Tekin, Serkan. “Molla Halil’in (1754-1843) Rü’yetullah Anlayışı”. Kader 18/1 (2020), 237-251.
85. Tirmizî, Ebû Îsâ. el-Câmiü’s-Sahîh. thk. Beşşâr Avvâd Ma’rûf. Beyrut: Dâru’l-Ğarbi’l-İslâmî, 1996.
86. Türcan, Zişan - Güldal, Fatime. “Mevzu Rivayetlerde Ru’yetullah Meselesi”. Turkish Academic Research Review 8/4 (2023), 1563-1576.
87. Yeşilyurt, Temel. “Rü’yetullah”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 311-314. İstanbul: TDV Yayınları, 2008.
88. Yıldırım, Enbiya. “Beyhakî Hadis Rivayetinde Rüyaya Verdiği Değer”. Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 5/1 (2001), 169-190.
89. Yılmaz, Hayati. “Peygamberimiz’i Rüyada Görmek -Mahiyeti ve Bilgi Değeri-”. Usul İslâm Araştırmaları Dergisi 32 (2019), 9-39.
90. Zehebî, Şemsüddîn Ebû Abdullah. Mîzânü’l-İ‘tidâl fî Naḳdi’r-Ricâl. thk. Ali Muhammed el-Becâvî. 4 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Mârife, 1382/1963.
91. Zehebî, Şemsüddîn Ebû Abdullah. Siyeru A‘lâmi’n-Nübelâ. thk. Şuayb el-Arnaût. 25 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1405/1985.
92. Ziriklî, Hayruddîn b. Mahmûd. el-A‘lâm. B.y: Dâru’l-İlim li’l-Melâyîn, 2002.