Arap Dünyasında Mevlânâ Celâleddin Rûmî Üzerine Yapılan Akademik Çalışmaların Bibliyografyası
Abstract
Bu çalışma, Mevlânâ Celâleddîn Rûmî’nin düşünsel mirasının Arap dünyasında üretilen akademik çalışmalar bağlamında nasıl ele alındığını incelemeyi amaçlamaktadır. Mevlânâ’nın insan, sevgi, bilgi ve ahlâk eksenli tasavvufî yaklaşımı, Arap düşünce geleneğinde de önemli bir karşılık bulmuştur. Ancak Mevlânâ üzerine yapılan araştırmalar ağırlıklı olarak Türkçe, Farsça ve Batı dillerinde yoğunlaşırken, Arap dünyasında gerçekleştirilen çalışmaları bütüncül biçimde değerlendiren bibliyografik incelemeler sınırlı kalmıştır. Bu nedenle çalışma, Mevlânâ’nın Arap akademik literatüründe nasıl konumlandırıldığını ve hangi disiplinler ile temalar çerçevesinde ele alındığını ortaya koymayı hedeflemektedir. Araştırmanın temel amacı, Arap ülkelerinde Mevlânâ Celâleddîn Rûmî üzerine kaleme alınmış yüksek lisans ve doktora tezlerini, kitapları ve akademik makaleleri tespit etmek, bunları sistematik biçimde sınıflandırmak ve tematik açıdan değerlendirmektir. Bu çalışmada nitel araştırma yöntemi benimsenmiş; söz konusu akademik üretim bibliyografik tasnif, betimleyici-analitik inceleme ve görsel bibliyometrik analiz teknikleri kullanılarak değerlendirilmiştir. Bu çerçevede çevrimiçi akademik veri tabanları, üniversite arşivleri, elektronik kütüphaneler ve dijital yayın platformları titizlikle taranmış; elde edilen veriler analiz edilerek tezler, kitaplar ve makaleler olmak üzere üç temel kategori altında düzenlenmiştir. Çalışmanın metodolojik boyutunu güçlendirmek amacıyla, VOSviewer programı kullanılarak anahtar kelimelere dayalı eş-oluşum ağları ve tematik kümelenmeleri gösteren görsel haritalar oluşturulmuş; ayrıca Voyant Tools aracılığıyla başlıklara dayalı kelime sıklığı ve leksikal örüntüler analiz edilmiştir. İnceleme sonucunda Arap dünyasında Mevlânâ üzerine yapılan akademik çalışmaların özellikle tasavvuf, mistik düşünce, edebiyat, felsefe, bilgi-ahlâk ilişkisi, insan sevgisi ve kültürel etkileşim temaları etrafında yoğunlaştığı tespit edilmiştir. Ayrıca çalışma, Arap dili ve edebiyatının Mevlânâ’nın entelektüel dünyasındaki belirleyici rolüne dikkat çekerek onun Arap kültürüyle kurduğu çift yönlü etkileşimin Arap akademik literatürüne yansımalarını görünür kılmaktadır. Bu yönüyle araştırma, Arap dünyasında Mevlânâ üzerine yapılan akademik çalışmaların genel eğilimlerini ortaya koymakta ve gelecekte gerçekleştirilecek tematik, karşılaştırmalı ve eleştirel araştırmalar için sağlam bir bibliyografik ve analitik zemin sunmaktadır.
Keywords
Ethical Statement
Bu çalışmanın tasarlanması, yürütülmesi ve kaleme alınması dâhil olmak üzere tüm aşamalarında bilimsel araştırma ve yayın etiğine titizlikle riayet edildiği; doğrudan veya dolaylı olarak yararlanılan bütün kaynakların eksiksiz, doğru ve usulüne uygun biçimde kaynakçada gösterildiği beyan olunur.
The Bibliography of Academic Studies on Mevlânâ Jalâl al-Dîn Rûmî in the Arab World
Abstract
This study aims to examine how the intellectual legacy of Mawlana Jalal al-Din Rumi has been addressed in academic studies produced in the Arab world. Rumi’s Sufi approach, centered on humanity, love, knowledge, and morality, has also found significant resonance within the Arab intellectual tradition. However, while research on Rumi has predominantly been conducted in Turkish, Persian, and Western languages, comprehensive bibliographic studies systematically examining the scholarship produced in the Arab world remain limited. Accordingly, this study seeks to reveal how Rumi is positioned within Arab academic literature and to identify the disciplines and themes through which his intellectual legacy has been interpreted. While Rûmî’s intellectual heritage has historically resonated across diverse geographies, cultures, and languages through themes of humanism, ethical maturity, the transformative power of knowledge, and spiritual depth, academic research has predominantly concentrated on Turkish, Persian, and Western languages, leaving a gap in holistic and systematic bibliographic analyses of his reception in Arabic scholarship. Consequently, this research addresses the necessity of determining Rûmî’s positioning within the Arab academic tradition, identifying the disciplines and themes through which he is interpreted, and highlighting the specific aspects of his thought prioritized by Arab researchers. Adopting a qualitative methodology, the study identifies, classifies, and thematically evaluates master’s and doctoral theses, books, and academic articles published in Arab countries using bibliographic classification, descriptive-analytical examination, and visual bibliometric analysis techniques. Data gathered from online databases, university archives, and digital libraries are categorized into three primary frameworks, with methodological rigor enhanced by utilizing VOSviewer for keyword-based co-occurrence networks and Voyant Tools for lexical pattern and frequency analysis of titles. Furthermore, the study underscores the bidirectional interaction between Rûmî and Arabic culture, providing a robust bibliographic and analytical foundation for future thematic, comparative, and critical research.
Keywords
Ethical Statement
It is hereby declared that, throughout all stages of the design, conduct, and writing of this study, due care was taken to comply with the principles of scientific research and publication ethics, and that all sources directly or indirectly used have been fully, accurately, and appropriately cited in the references.
