İSRAİL-İRAN ÇATIŞMASI (2018-2026); NEOKLASİK REALİST TEORİ VE HATALI İYİMSERLİK KAVRAMI PERPSEKTİFİ

Öz

İsrail-İran çatışması 2018 yılında başlamıştır, zira ABD, “Nükleer Anlaşma”dan bu yılda çekilmiştir. 2018’den önce söz konusu iki devlet arasında düşmanlık var olsa dahî, savaş olmamıştır. Çatışmalar göz önüne alındığında, bu zaman periyodunu üç bölüme ayırmak mümkündür. Bunlar: Düşük yoğunluklu vekalet savaşı dönemi: 2018- 7 Ekim 2023; Yüksek yoğunluklu vekalet savaşı: 7 Ekim 2023- 13 Haziran 2025; direk fakat sınırlı savaş dönemi: 13 Haziran 2025- Mayıs 2026. İsrail öncelikle İran’ın Ortudoğu’daki vekalet kuvvetleriyle çatışmış, bu çatışmalar zamanla Tahran ve Tel-Aviv, arasında direk savaşa dönüşmüştür. Aslında, İsrail 10 milyonluk nüfusuyla, 90 milyon insanı olan İran’la savaşacak güçte bir devlet değildir. Bu güçsüzlük, İsrail lideri Netanyahu’nun, Trump’tan yardım istemesine ve İran lideri Hamaney’in ABD askerleri tarafından öldürülmesine yol açmıştır. Bu iki düşman devlet arasındaki mücadelelerin şekli, yoğunluğu ve kuvveti, devlet liderleri tarafından belirlendiği için, çatışmalar en iyi neoklasik realist teori çerçevesinde açıklanabilir. Tel Aviv’in İran’ı yenebilecek gücü olmamasına rağmen, muharebeler her defasında İsrail’in saldırılarıyla başlamıştır. Bu durum, İsrail liderinin hatalı iyimserlik kavramına uygun olarak politikalar sergilediğini; İran devlet adamlarını suikastla yok ederek kolay zafere ulaşacağına inandığını göstermiştir. Bu nedenle, araştırma neoklasik realist teori altında hatalı iyimserlik kavramı çerçevesinde yapılmıştır. Makale, söz konusu iki devlet arasındaki çatışmalar hakkında yakın geleceğe yönelik öngörülerle birlikte, Türkiye’nin dış politika yapıcılarına tavsiyeler üretmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Israil
• İran
• Çatışma
• vekalet
• savaş

ISRAEL-IRAN CONFLICT (2018-2026); NEOCLASSICAL REALIST THEORY AND FALSE OPTIMIST CONCEPT PERSPECTIVE

Öz

Israel-Iran conflict began in the year 2018, because the US withdrew from “Nuclear Deal” in that year. There was no war between the two rival states before 2018 in the Middle East although hostility existed. The time period seperated into three parts with respect to the conflict. Those were, low intensity proxy war, 2018- 7 October 2023; high intensity proxy war, 7 October 2023- 13 June 2025; direct but limited war, 13 June 2026- May 2026. Israel fought with Iran affiliated proxy forces in the Middle East, which was evolved into direct war between Tehran and Tel Aviv. In fact Israel with ten million population is not a strong enough state to war with ninety million population of Iran. That was why, Netenyahu asked for Trump’s help in the struggle, which paved the way for the assasinations of the Supreme Leader Khamenei. The battles between the two hostile states could be best explained in the framework of neoclassical realist theory, since the leaders determined the styles, methods and times of the wars. Nonetheless, Tel Aviv had not enough power to attack Iran, Netenyahu started the wars each time with the assaults of Israel’s forces. This situation exhibited Netenyahu’s false optimist views, which he believed easy victory with the killings of the high level state officials of Iran. False optimism concept was used in the article for it was the most suitable concept that analyzed the conflict under the neoclassical realism theoritical framework. The article ended up with some recomendations towards Turkish foreign policy makers, as well as some presumptions for the near future about the conflict.

Anahtar Kelimeler

• Conflict
• Israel
• Iran
• Proxy
• Direct
• War

Kaynakça

1. AMAOUT, A., Israel Welcomes Azerbaijan’s Decision to Open Embassy in Tel-Aviv, Anadolu Ajansı, Erişim adresi: http://www.Anadolu Agency.com., 20 November 2020.
2. Azerbaijan Arrests 22 Hezbollah Suspects in Alleged Iran Spy Plot, BBC News Azerbaijan, (2021, March14), Erişim adresi: http://www.BBCnews/Azerbaijan.com. Access date : 15 April 2026. BALCI, Ç., “Çatışma Sürecinde Silahlı Grupların Pozisyonları”, Israil-İran Çatışması Bölgesel ve Küresel Boyutlar, Iram Araştırmaları Merkezi Raporu, Ankara, Haziran 2025.
3. BERGEN, P., (2002), Holy War, Inside the Secret World of Usama Bin Laden, Simon & Schuster Yayınları. BIJAN, A., “Russia-Israel Relationship: In the Perspective of the Syrian Civil War.” Israeliyat: Journal of Israeli and Judaic Studies, Vol:25, no. 7, Winter 2020, Petersburg.
4. BLAINEY, G., (1988), The causes of war, Macmillan Press, 3rd edition, South Melbourne, Australia.
5. CLAYTON, T., “Israel Kills Leader of Lebanese Hezbollah”, Insight Congress Jounal, Vol: 56, No: 32, Washington,D.C., September 2024.
6. CRAWFORD, N., “Human Toll of the Gaza War; 7 October 2023-2025”, International and Public Affairs Journal, Vol : 35, Brown University Press, London, November 2025.
7. DİNGİL, H., “İsrail-İran Çatışmasının Askeri Teknik Analizi”, ORSAM, Ortadoğu Çalışmaları Merkezi Raporu, Ankara, Temmuz 2025.
8. DOUGHERTY, J., E., PFALTZGRAFF, R., L. Jr., (2001),Contending Theories of International Relations, A comprehensive Survey, Longman Yayınları.

9. DUNNE, T., KURKI, M., SMITH, S., (2013), International Relations Theory; Discipline and Diversity, Third Edition, Oxford University Press.
10. EĞİLMEZ, M., “Opec dağılıyor mu?”, Access adres: http://www.mahfiegilmez.com./ , Access date: 29 April 2026.
11. EVERA, S., V., (1999), Causes of War: Power and the Roots of Conflict, Cornell University Press, Newyork.
12. GABOT, C., “Gaza Conflict 2021: Hamas Israel and 11 Days of War”, Georgetown Journal of International Affairs, Vol: 23, No:1, Georgetown, March 2022.
13. GÖZEN, R., (2016),Uluslararası İlişkiler Teorileri, İletişim Yayınevi, Ankara.
14. GLUHAM, M., Dr. “Iran-Syria Relation During the Syrian Civil War (2010-2024)”, Social Science Journal, Vol:3, No:1, University of Faisalabad Pakistan, January 2025. Access adres:www.thedssr.com. ccess date: 21 May 2026.
15. GOLDSMITH, A., (2019), A Concise History of the Middle East, Twelveth Edition, Routledge Publish Press, New York.
16. GÜNER, S., “Explaining Hamas Attack of October 7”, Israeliyat: Journal of Israeli and Judaic Studies, Vol: 34, No. 13, Winter 2023, Ankara.
17. HEIN VON, S., “Ali Khamanei, The Man Who Wanted to Destroy Israel”, DW, Politics, MiddleEast, 03 April 2026. Access adress: www.dw.com. Access date : 01 May 2026.
18. IKENBERRY, G., J., “The End of International Order?”, International Affairs Journal, Volume: 94, Issue:1, New York, January 2018.
19. Ilke Tv, “Erdoğan: Ülkemizi bu ateş çukurundan uzakta tutmak birinci önceliğimizdir.”, 13 Mart 2026, Access address: www.ilketv.com/turkiye/ access date : 25 Temmuz 2026.
20. KAMRAVA, M., “The War on Iran”, Arab Center for Research and Policy Studies Journal, Vol: 52, Georgetown University Press, Qatar, June 2026.
21. KUMAR, A., www.timesnownews.com/world/middleeast; hostilities between Israel and Iran,15 June 2026. Access date : 29 June 2026.
22. KUMAR, A., “From 1967 To 2025: A 58-Year Timeline Of Tensions, Between Tehran And Tel-Aviv”, Times Now World journal, New York, January 2025.
23. LEVY, J., “Political Psycology and Foreign policy” International Relations Journal, Rutgers University Publishes, Volume: 54. New Jersey, June 2005. MEVLÜTOĞLU, A., “Israil ve Iran’ın Askeri ve Teknolojik Kabiliyetleri”, Israil-İran Çatışması Bölgesel ve Küresel Boyutlar, Iram Araştırmaları Merkezi Raporu, Ankara, Haziran 2025.
24. MATUSIAK, M,. “Israel’s Attack On Iran: The End of Proxy Wars”, Center For Eastern Studies Journal, Vol:26, No: 2, Warsaw, 17 June 2025.
25. MURRAY, A,. “Iran Attacks Damage 20 US Military Sites Since The Start of the War”, BBC, 01 June 2026. Access Adress: http://www.BBC/Middle East. Access date: 02 June 2026.
26. PILBEAM, B., (2015), “Reflecting on War and Peace”, International Security Studies; Theory and Practices, Routledege Press, New York.
27. LOFT, P., US/Israel- Iran Conflict 2026; Background and UK Response, House of Commons Library Publish, London 31st March 2026.
28. NYE, J., “The Soft Power”, Foreign Policy Dergisi, Sayı:80, New York, January 1990.
29. POLAT, F., Israil İran’a Neden Saldırdı: Kolay Zafer Yanılgısı, Iran Çalışmaları Journal, Cilt :9, Vol : 2, pp. 561-583, Bursa, 2025. RAINEY, N., “Oil Prices Rises Above 120$ After Iranian Blockade”, BBC World, 28 March 2026.
30. www.bbc.com./middleeast, Access date: 30 April 2026.
31. ROSE, G., Neoclassical Realism and Theories of Foreign Policy, World Politics Journal, Volume: 51, New York, June 1998.
32. SHAMKHAL, A., “The Azerbaijan- Israel- Relations: Non-diplomatic But Strategic Partnership”, Oaka Uluslararası Stratejik Araştırmalar Kurumu Dergisi, Cilt 4, 8, Leipzig Üniversitesi, June 2009.
33. SNYDER, G., H., (1997), Alliance Politics, Cornell University Press, New York.
34. SÖNMEZOĞLU, F., (2000), Uluslararası Politika ve Dış Politika Analizi, Genişletilmiş Üçüncü Baskı, Filiz Yayınevi.
35. Stockholm International Peace and Research Institute./ Israel Army and Weapons Power. Access adress: http: //www.SIPRI.com. Access date: 25 April 2026.
36. Stockholm International Peace and Research Institute./ Iranian Army Power and Weapons. Access adress: http: //www.SIPRI.com. Access date: 27 April 2026. SULLIVAN, A., “Iran War : Jet Fuel Crisis Deepens as Lufthansa Cuts Flights”, Deutshe Welle, Berlin, 24 April 2026, Access adress : www.dw.com./europe, Access date: 26 June 2026.
37. TANSİ, D., (2011), Turkish-Israeli Relations: New Perspectives, Yeditepe Üniversitesi Yayınları.
38. The Global Terrorism Index, The Iran War, The Global Terrorism Threat, IPE (Institute for Economy and Peace) Publish. Sydney, March 2026.
39. Times of India, “What Led to Iran-US Cease Fire Talks Collapse”, 12 April 2026, Access adress: www.indiatimes.com, Access Date : 1 May 2026.
40. TOĞA, O., “Israil Saldırılarının Stratejik Hedefleri”, Israil-İran Çatışması Bölgesel ve Küresel Boyutlar, Iram Araştırmaları Merkezi Raporu, Ankara, Haziran 2025.
41. WALT, M. S., (1987). The Origions of the Alliances, Cornell Üniversity Press, New York.
42. ZAKARIA, F., (1998), From Wealth to Power; The Unusual Origins of America’s World Role, Princestone University Press, New Jersey.
43. ZANOTTI, J., “Israel and Hamas October 2023 Conflict”, Congressional Research Sevice Journal, Vol: 36, New York, November 2023.
44. ZIARAT, A., “Iran-Syrian Relations During the Syrian Civil War(2010-2024)”, Dialogue Social Science Review Journal, Vol:3, No:1, Jnauary 2025, Islamabad, Access adres:www.thedssr.com. Access date: 28 May 2026.