FROM DIPLOMATIC NEGOTIATIONS TO “APOCALYPSE” THE QUESTION OF RESPONSIBILITY FOR THE ONSET OF THE GENOCIDE AGAINST THE TUTSI IN RWANDA (1993–1994)

Öz

This article examines the position adopted by president Juvénal Habyarimana and the MRND towards the Arusha peace process, in order to assess their responsibility for the political impasse that preceded the Genocide against the Tutsi in Rwanda. It argues that, although the Arusha Accords of 4 August 1993 were intended to establish power-sharing institutions and pave the way for democratic elections, their implementation was obstructed by Habyarimana and, above all, by extremists within his political and military entourage. These actors never genuinely accepted a political settlement with the Rwandan Patriotic Front (RPF). Drawing on archival materials, political speeches, and contemporary testimonies, the article focuses in particular on divisions within the Rwandan delegation at Arusha. It also examines the efforts of figures such as colonel Théoneste Bagosora to constrain the negotiations conducted by foreign minister Boniface Ngulinzira. Particular attention is paid to Habyarimana’s dual discourse on the peace process and to his eventual disavowal of Ngulinzira.

Anahtar Kelimeler

• Africa
• Rwanda
• Genocide
• Peace Negotiations

DİPLOMATİK MÜZAKERELERDEN “KIYAMETE” RUANDA TUTSİ SOYKIRIMIN BAŞLAMASINDA SORUMLULUK MESELESİ (1993–1994)

Öz

Bu makale, devlet başkanı Juvénal Habyarimana ile MRND’nin Arusha barış sürecine yönelik tutumunu ele almaktadır. Temel amaç, Tutsilere karşı gerçekleştirilen Soykırım öncesinde yaşanan siyasi çıkmazda Habyarimana ve MRND’nin sorumluluğunu değerlendirmektir. 4 Ağustos 1993 tarihli Arusha Anlaşmaları, iktidar paylaşımına dayalı kurumlar oluşturmayı ve Ruanda’yı demokratik seçimlere götürmeyi amaçlıyordu. Ancak anlaşmaların uygulanması Habyarimana ve özellikle de siyasi ve askerî çevresindeki aşırılık yanlıları tarafından engellendi. Bu aktörler, Ruanda Yurtsever Cephesi (RPF) ile siyasi bir uzlaşmayı hiçbir zaman gerçekten kabul etmediler. Arşiv belgeleri, siyasi konuşmalar ve döneme ait tanıklıklara dayanan çalışma, özellikle Ruanda’nın Arusha’daki heyeti içerisindeki görüş ayrılıklarına odaklanmaktadır. Albay Théoneste Bagosora gibi isimlerin, Dışişleri Bakanı Boniface Ngulinzira tarafından yürütülen müzakereleri sınırlandırma yönündeki çabaları da ele alınmaktadır. Ayrıca, Habyarimana’nın barış sürecine ilişkin ikili söylemi ve sonunda Ngulinzira’yı desteklemekten vazgeçmesi incelenmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Afrika
• Ruanda
• Soykırım
• Barış Görüşmeleri

Kaynakça

1. Ba, A. (2024). Tragédie rwandaise : l’échec fatal de la solution négociée, L’Harmattan, Paris.
2. Bertrand, J. (2000). Rwanda. Le piège de l’histoire, Éditions Karthala, Paris.
3. Dallaire, R. (2004). Shake Hands with the Devil. The Failure of Humanity in Rwanda, Grand Central Publishing, New York.
4. Marlaud, J-M. (2022). Dire l’indicible : mémoires d’un ambassadeur de France au Rwanda (1993-1994), L’Harmattan, Paris.
5. Mukantabana, A. (2016). L’innommable : Agahomamunwa. Un récit du génocide des Tutsi, L’Harmattan, Paris. Mukasonga, S. (2012). La femme aux pieds nus, Folio, Paris.
6. Kagabo J., Mudandagizi, V. (1974) " Complainte des gens de l’argile. Les Twa du Rwanda ", Cahiers d’études africaines, vol. 14, no 53, 1974, pp. 75-87.
7. Ngulinzira, B., Mukeshimana-Ngulinzira F. (2001). Un autre Rwanda possible. Combat posthume, L’Harmattan, Paris.
8. Nsabimana, A. (2022). Résilience. Crise des Grands Lacs. Témoignages d’une fratrie rwandaise après l’attentat du 6 avril 1994, self-published by the author. Nshimiyimana, V. (1995). Prélude du génocide rwandais, Éditions Quorum, Ottignies.

9. Péan, P. (2005). Noires fureurs, blancs menteurs. Rwanda 1990-1994, Fayard, Paris.
10. Umutesi, M-B. (2004). Surviving the Slaughter. The Ordeal of a Rwandan Refugee in Zaire, The University of Wisconsin Press, Madison-Wisconsin.