Comparison of texts in Turkish textbooks and student compositions in terms of sentence length

Year 2025, Volume: 3 Issue: 2, 117 - 130, 31.12.2025

Hasan Kağan Keskin , Halil İbrahim Öksüz , Asiye Zengin

https://doi.org/10.62195/ijdes.1753210

Abstract

The aim of this study is to compare sentence length between primary school Turkish textbooks and student compositions and to examine the change in the length of sentences constructed by students according to socioeconomic level. Survey design, one of the quantitative research designs, was preferred in this study. The study was conducted in the 2019-2020 academic year with 199 students from three schools located in different socioeconomic environments in Düzce province. Three schools as lower, middle and upper socioeconomic levels and one branch of these schools from each grade level were included in this research. 47 students from the first grade, 54 from the second grade, 51 from the third grade and 47 from the fourth grade participated in the research. In the study, the average sentence lengths of the texts in the textbooks were determined. Subsequently these averages were compared with the average sentence length of the compositions written by the students. In this research, the average sentence length was obtained by dividing the total number of words in the text by the total number of sentences. The number of words and sentences in the narrative texts in the textbooks that constitute the materials of the study were calculated with the help of online word and sentence calculation sites. The data obtained in this way were analysed using the SPSS 24 package programme. Based on the findings of the study, it is seen that primary school Turkish textbooks and students do not differ in terms of average sentence length. Except for the first-grade Turkish textbook, second, third and fourth-grade Turkish textbooks are either very close to or below the students' levels in terms of sentence length. On the other hand, another result obtained from the findings of the study is that the length of the sentences constructed by the students differed according to SES.

Keywords

Average sentence length , textbooks , socio-economic status , social development theory

Türkçe ders kitaplarındaki metinlerle öğrenci kompozisyonlarının cümle uzunluğu yönünden karşılaştırılması

Abstract

Bu çalışmanın amacı, ilkokul Türkçe ders kitaplarında yer alan metinlerle öğrenci kompozisyonlarını cümle uzunluğu yönünden karşılaştırmak ve öğrencilerin kurdukları cümlelerin uzunluklarının sosyoekonomik düzeye göre değişimini incelemektir. Araştırmada nicel araştırma desenlerinden tarama deseni tercih edilmiştir. Araştırma, 2019-2020 öğretim yılında Düzce ilindeki farklı sosyoekonomik çevrede yer alan üç okuldan 199 öğrenci ile gerçekleştirilmiştir. Alt, orta ve üst sosyoekonomik düzey (SED) olmak üzere üç okul ve bu okullardan her sınıf düzeyinden bir şube araştırmaya dâhil edilmiştir. Araştırmaya birinci sınıftan 47, ikinci sınıftan 54, üçüncü sınıftan 51 ve dördüncü sınıftan 47 öğrenci katılmıştır. Araştırmada ders kitaplarında yer alan metinlerin ortalama cümle uzunlukları tespit edilmiştir. Ardından tespit edilen bu ortalamalar, öğrenciler tarafından yazılan kompozisyonların ortalama cümle uzunluğu ile karşılaştırılmıştır. Araştırmada ortalama cümle uzunluğu, metni oluşturan toplam kelime sayısının toplam cümle sayısına bölünmesiyle elde edilmiştir. Araştırmanın materyallerini oluşturan ders kitaplarındaki hikâye edici metinlerin kelime ve cümle sayıları çevrim içi kelime ve cümle hesaplama siteleri yardımıyla hesaplanmıştır. Bu şekilde elde edilen veriler, SPSS 24 paket programı kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırmada elde edilen bulgulardan hareketle, ilkokul Türkçe ders kitaplarında yer alan cümle uzunluklarıyla öğrencilerin kurdukları cümlelerin uzunlukları arasında anlamlı bir farklılık olmadığı görülmüştür. Birinci sınıf Türkçe ders kitabı dışında ikinci, üçüncü ve dördüncü sınıf Türkçe ders kitapları, cümle uzunluğu yönünden öğrencilerin seviyelerine ya çok yakın ya da öğrencilerin seviyelerinin altındadır. Araştırmada elde edilen bulgulardan çıkan bir diğer sonuç da öğrencilerin kurdukları cümle uzunluğunun SED’e göre farklılaştığıdır.

Keywords

Ortalama cümle uzunluğu , ders kitapları , sosyoekonomik düzey , sosyal gelişim teorisi

References

• Acarlar, F., Ege, P., & Turan, F. (2002). Türk çocuklarında üstdil becerilerinin gelişimi ve okuma ile ilişkisi. Türk Psikoloji Dergisi, 17(50), 63–73.
• Ataşçi, A. (2018). İlkokul ders kitabı: Türkçe 2. sınıf (B. Taş, Ed.). Koza Yayın AŞ.
• Ateş, S. (2011). İlköğretim beşinci sınıf Türkçe dersi öğrenme-öğretme sürecinin anlama öğretimi açısından değerlendirilmesi (Yayımlanmamış doktora tezi). Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
• Ayan, H. K., Arslan, Ü., Kul, S., & Yılmaz, N. (2018). İlkokul Türkçe ders kitabı 4. Millî Eğitim Bakanlığı Devlet Kitapları.
• Benjamin, R. G. (2012). Reconstructing readability: Recent developments and recommendations in the analysis of text difficulty. Educational Psychology Review, 24(1), 63–88. https://doi.org/10.1007/s10648-011-9181-8
• Bezirci, B., & Yılmaz, A. E. (2010). Metinlerin okunabilirliğinin ölçülmesi üzerine bir yazılım kütüphanesi ve Türkçe için yeni bir okunabilirlik ölçütü. DEÜ Mühendislik Fakültesi Fen Bilimleri Dergisi, 12(3), 49–62.
• Chaudhari, U. S. (1974). The role of questions in thinking and learning from text: A research perspective. Educational Technology, 14(1), 7–11.
• Clifton, C., Staub, A., & Rayner, K. (2007). Eye movements in reading words and sentences. In R. P. G. van
• Gompel, M. H. Fischer, W. S. Murray, & R. L. Hill (Eds.), Eye movements: A window on mind and brain (pp. xx–xx). Elsevier.
• Coke, E. U. (1973). Readability and its effects on reading rate, subjective judgments of comprehensibility, and comprehension. American Educational Research Association Annual Meeting, New Orleans, LA.
• Çeltik, E. (2018). İlkokul 3. sınıf Türkçe ders kitabı. SDR Dikey Yayıncılık.
• Çiftçi, Ö., Çeçen, M. A., & Melanlıoğlu, D. (2007). Altıncı sınıf Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin okunabilirlik açısından değerlendirilmesi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 6(22), 206–219.
• Davoudi, M., & Moghadam, H. R. H. (2015). Critical review of the models of reading comprehension with a focus on situation models. International Journal of Linguistics, 7(5), 172–187. https://doi.org/10.5296/ijl.v7i5.8357
• Durkin, D. (1978–1979). What classroom observations reveal about reading comprehension instruction. Reading Research Quarterly, 14(4), 481–533.
• Durkin, D. (1981). Schools don’t teach comprehension. Educational Leadership, 38(6), 453–454.
• Ege, P., Acarlar, F., & Güleryüz, F. (1998). Türkçe kazanımda yaş ve ortalama sözce uzunluğunun ilişkisi. Türk Psikoloji Dergisi, 13(41), 19–31.
• Elli, T. (2011). İlköğretim 8. sınıf Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin anlaşılabilirlik düzeyleri (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Niğde Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Endeksa. (2023). Türkiye, Düzce demografik veriler. https://www.endeksa.com/tr/analiz/turkiye/duzce/merkez/demografi
• Glesne, C. (2015). Becoming qualitative researchers: An introduction (5th ed.). Pearson Education.
• Güneş, F. (2003). Okuma-yazma öğretiminde cümlenin önemi. TÜBAR, 13, 39–48.
• Güven, S. (2010). İlköğretim 6. sınıf fen ve teknoloji ders kitabının okunabilirliği ve hedef yaş düzeyine uygunluğu (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Selçuk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü. I BM Corp. (2016). IBM SPSS Statistics for Windows (Version 24.0). IBM Corp.
• İpek, N., & Bilgin, A. (2007). İlköğretim çağı çocuklarında kelime dağarcığı gelişimi. İlköğretim Online, 6(3), 344–365.
• Jongsma, E. A. (1971). The cloze procedure as a teaching technique. International Reading Association.
• Karacan, E. (2000). Çocuklarda dil gelişimini etkileyen faktörler. Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi, 7, 254–258.
• Karasar, N. (2000). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar, ilkeler, teknikler (10. bs.). Nobel Yayınları.
• Karatay, H., Bolat, K. K., & Güngör, H. (2013). Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin okunabilirlik ve anlaşılabilirliği. The Journal of Academic Social Science Studies, 6(6), 603–623. https://doi.org/10.9761/jasss1770
• Kendeou, P., McMaster, K. L., & Christ, T. J. (2016). Reading comprehension: Core components and processes. Reading, Writing, and Language, 3(1), 62–69. https://doi.org/10.1177/2372732215624707
• Kendeou, P., & O’Brien, E. J. (2018). Reading comprehension theories: A view from the top down. In M. Schober,
• D. N. Rapp, & M. A. Britt (Eds.), Handbook of discourse processes (2nd ed., pp. 7–21). Routledge. Kirk, M., Matthews, C., & Kurtts, S. (2001). The trouble with textbooks. The Science Teacher, 68(9), 42–45.
• McLaughlin, G. (1969). SMOG grading: A new readability formula. Journal of Reading, 12, 639–646.
• McRobbie, C., & Tobin, K. (1997). A social constructivist perspective on learning environments. International Journal of Science Education, 19(2), 193–208. https://doi.org/10.1080/0950069970190205
• Millî Eğitim Bakanlığı. (1995). Millî Eğitim Bakanlığı ders kitapları yönetmeliği. Tebliğler Dergisi, 58(2434), 597–628.
• Millî Eğitim Bakanlığı. (2005). İlköğretim Türkçe dersi (1–5. sınıflar) öğretim programı ve kılavuzu. MEB Yayınları.
• Mirzaoğlu, V., & Akın, E. (2015). 5. sınıf Türkçe ders kitabındaki metinlerin okunabilirliği üzerine bir inceleme. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 4, 167–176.
• Okur, A., & Arı, G. (2013). 6, 7, 8. sınıf Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin okunabilirliği. İlköğretim Online, 12(1), 202–226.
• Öksüz, H. İ. (2019). Okunabilirliğin anlaşılabilirlik üzerindeki etkisinin farklı metin türlerine göre incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Düzce Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
• Öksüz, H. İ., & Keskin, H. K. (2022). A study on the impact of readability on comprehensibility. International Journal of Progressive Education, 18(1), 322–335. https://doi.org/10.29329/ijpe.2022.426.18
• Özbay, M. (2003). Öğretmen görüşlerine göre Ankara merkez ilköğretim okullarında Türkçe öğretimi. Gölge Ofset.
• Ratner, N. B., & Sih, C. C. (1987). Effects of gradual increases in sentence length and complexity on children’s disfluency. Journal of Speech and Hearing Disorders, 52, 278–287.
• Rosenshine, B., & Meister, C. (1994). Reciprocal teaching: A review of the research. Review of Educational Research, 64(4), 479–530.
• Stevens, K. T., Stevens, K. C., & Stevens, W. P. (1992). Measuring the readability of business writing: The cloze procedure versus readability formulas. The Journal of Business Communication, 29(4), 367–382.
• Strong, R. W., Silver, H. F., Perini, M. J., & Tuculescu, G. M. (2002). The challenge of textbook reading. In Reading for academic success (pp. xx–xx). Corwin Press.
• Temur, T. (2002). İlköğretim 5. sınıf Türkçe ders kitaplarında bulunan metinler ile öğrenci kompozisyonlarının okunabilirlik düzeyleri açısından karşılaştırılması (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
• Tosunoğlu, M., & Özlük, Y. Ö. (2011). Okunabilirlik ve ilköğretim 1. sınıf Türkçe ders kitabındaki düz yazı metinlerinin okunabilirlik açısından değerlendirilmesi. Millî Eğitim Dergisi, 189, 219–230.
• Ulusoy, M. (2009). Boşluk tamamlama testinin okuma düzeyini ve okunabilirliği ölçmede kullanılması. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 7(1), 105–126.
• Vygotsky, L. S. (1978). Interaction between learning and development. In Mind in society (pp. 79–91). Harvard University Press.
• Woodward, A., & Elliott, D. L. (1990). Textbook use and teacher professionalism. In D. L. Elliott & A. Woodward (Eds.), Textbooks and schooling in the United States (pp. 178–193). University of Chicago Press.
• Yalçın, H., & Yurdusever, A. (2018). İlkokul Türkçe ders kitabı 1. Semih Ofset / SEK Yayınları.
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2008). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (7. bs.). Seçkin Yayıncılık.
• Zorbaz, K. Z. (2007). Türkçe ders kitaplarındaki masalların kelime–cümle uzunlukları ve okunabilirlik düzeyleri üzerine bir değerlendirme. Eğitimde Kuram ve Uygulama, 3(1), 87–101.