Research Article

Türkiye’de Ekonomik Karmaşıklık, İnsani Gelişme ve Çevresel Bozulma Arasındaki Bağlantı: QARDL Yaklaşımından Yeni Kanıtlar

Volume: 40 Number: 1 March 14, 2025
EN TR

Türkiye’de Ekonomik Karmaşıklık, İnsani Gelişme ve Çevresel Bozulma Arasındaki Bağlantı: QARDL Yaklaşımından Yeni Kanıtlar

Abstract

İklim değişikliği sorunlarına yenilikçi çözüm arayışlarının bir sonucu olarak çevresel bozulmanın dinamikleri farklı boyutlarıyla sıklıkla tartışılmaktadır. Bu kapsamda çalışmada, 1998Q1-2020Q4 döneminde Türkiye’de ekonomik karmaşıklık, insani gelişme, enerji yoğunluğu ve çevresel bozulma arasındaki dinamik bağlantı araştırılmaktadır. Değişkenler arasındaki ilişki, asimetrileri ve farklı kantillerdeki kısa ve uzun vadeli dinamikleri dikkate alan kantil otoregresif dağıtılmış gecikme (QARDL) yaklaşımıyla analiz edilmektedir. Ampirik bulgular; Türkiye’de ekonomik karmaşıklık, insani gelişme ve enerji yoğunluğunun (daha düşük kantillerde) uzun dönemde çevresel bozulmayı önemli ölçüde arttırdığına işaret etmektedir. Kısa dönemde ise, ekonomik karmaşıklık çevresel bozulmayı arttırmakta ancak uzun döneme kıyasla etkisi azalmakta, insani gelişme uzun dönemin aksine kısa dönemde çevresel bozulmayı azaltmakta, enerji yoğunluğu ise çevresel bozulma üzerinde anlamlı bir etki yaratmamaktadır. Bu bulgular, karmaşık bir üretim yapısının ülkenin enerji talebini artırarak fosil yakıtların daha fazla tüketilmesine ve sonuçta emisyonların artırmasına neden olabileceğine işaret etmektedir. Ayrıca insani gelişmenin kalkınmanın ilk aşamalarında çevresel iyileşmeden ziyade eğitim, sağlık ve refah düzeyinin arttırılması gibi hedeflere odaklandığı söylenebilir. Bu kapsamda ülkede sürdürülebilir kalkınma hedeflerine ulaşabilmek ve küresel çevresel iyileşme çabalarına daha fazla destek verebilmek için enerji bileşiminde bir dönüşüm, enerji verimliliğinin sağlanması ve kalkınmanın ekonomik ve sosyal hedeflerinin iyileştirilmesi gerektiği düşünülmektedir.

Keywords

References

  1. Abid, A., Mehmood, U., Tariq, S. ve Haq, Z. U. (2022). The effect of technological innovation, fdi, and financial development on co2 emission: Evidence from the G8 Countries. Environmental Science and Pollution Research, 1-9. https://doi.org/10.1007/s11356-021-15993-x
  2. Akbar, M., Hussain, A., Akbar, A. ve Ullah, I. (2021). The dynamic association between healthcare spending, co2 emissions, and human development index in OECD Countries: Evidence from Panel VAR Model. Environment, Development and Sustainability, 23, 10470-10489. https://doi.org/10.1007/s10668-020-01066-5
  3. Albiman, M. M., Suleiman, N. N. ve Baka, H. O. (2015). The relationship between energy consumption, co2 emissions and economic growth in Tanzania. International Journal of Energy Sector Management, 9(3), 361-375. https://doi.org/10.1108/IJESM-05-2014-0006
  4. Amuakwa-Mensah, F. ve Adom, P. K. (2017). Quality of institution and the FEG (forest, energy intensity, and globalization)-environment relationships in Sub-Saharan Africa. Environmental Science and Pollution Research, 24, 17455-17473. https://doi.org/10.1007/s11356-017-9300-2
  5. Appiah, K., Du, J., Yeboah, M. ve Appiah, R. (2019). Causal relationship between industrialization, energy intensity, economic growth and carbondioxide emissions: Recent evidence from Uganda. International Journal of Energy Economics and Policy, 9(2), 237-245. https://doi.org/10.32479/ijeep.7420
  6. Balsalobre-Lorente, D., dos Santos Parente, C. C., Leitão, N. C. ve Cantos-Cantos, J. M. (2023). The influence of economic complexity processes and renewable energy on CO2 emissions of BRICS. What about Industry 4.0?. Resources Policy, 82, 103547. https://doi.org/10.1016/j.resourpol.2023.103547
  7. Behera, S. R. ve Dash, D. P. (2017). The effect of urbanization, energy consumption, and foreign direct investment on the carbondioxide emission in the SSEA (South and Southeast Asian) Region. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 70, 96-106. https://doi.org/10.1016/j.rser.2016.11.201
  8. Boonyasana, P. ve Chinnakum, W. (2020). Linkages among tourism demand, human development, and CO2 emissions in Thailand. Abac Journal, 40(3), 78-98.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Ecological Economics

Journal Section

Research Article

Early Pub Date

February 24, 2025

Publication Date

March 14, 2025

Submission Date

May 28, 2024

Acceptance Date

September 12, 2024

Published in Issue

Year 2025 Volume: 40 Number: 1

APA
Türköz, K. (2025). Türkiye’de Ekonomik Karmaşıklık, İnsani Gelişme ve Çevresel Bozulma Arasındaki Bağlantı: QARDL Yaklaşımından Yeni Kanıtlar. İzmir İktisat Dergisi, 40(1), 132-150. https://doi.org/10.24988/ije.1491716
AMA
1.Türköz K. Türkiye’de Ekonomik Karmaşıklık, İnsani Gelişme ve Çevresel Bozulma Arasındaki Bağlantı: QARDL Yaklaşımından Yeni Kanıtlar. İzmir İktisat Dergisi. 2025;40(1):132-150. doi:10.24988/ije.1491716
Chicago
Türköz, Kumru. 2025. “Türkiye’de Ekonomik Karmaşıklık, İnsani Gelişme Ve Çevresel Bozulma Arasındaki Bağlantı: QARDL Yaklaşımından Yeni Kanıtlar”. İzmir İktisat Dergisi 40 (1): 132-50. https://doi.org/10.24988/ije.1491716.
EndNote
Türköz K (March 1, 2025) Türkiye’de Ekonomik Karmaşıklık, İnsani Gelişme ve Çevresel Bozulma Arasındaki Bağlantı: QARDL Yaklaşımından Yeni Kanıtlar. İzmir İktisat Dergisi 40 1 132–150.
IEEE
[1]K. Türköz, “Türkiye’de Ekonomik Karmaşıklık, İnsani Gelişme ve Çevresel Bozulma Arasındaki Bağlantı: QARDL Yaklaşımından Yeni Kanıtlar”, İzmir İktisat Dergisi, vol. 40, no. 1, pp. 132–150, Mar. 2025, doi: 10.24988/ije.1491716.
ISNAD
Türköz, Kumru. “Türkiye’de Ekonomik Karmaşıklık, İnsani Gelişme Ve Çevresel Bozulma Arasındaki Bağlantı: QARDL Yaklaşımından Yeni Kanıtlar”. İzmir İktisat Dergisi 40/1 (March 1, 2025): 132-150. https://doi.org/10.24988/ije.1491716.
JAMA
1.Türköz K. Türkiye’de Ekonomik Karmaşıklık, İnsani Gelişme ve Çevresel Bozulma Arasındaki Bağlantı: QARDL Yaklaşımından Yeni Kanıtlar. İzmir İktisat Dergisi. 2025;40:132–150.
MLA
Türköz, Kumru. “Türkiye’de Ekonomik Karmaşıklık, İnsani Gelişme Ve Çevresel Bozulma Arasındaki Bağlantı: QARDL Yaklaşımından Yeni Kanıtlar”. İzmir İktisat Dergisi, vol. 40, no. 1, Mar. 2025, pp. 132-50, doi:10.24988/ije.1491716.
Vancouver
1.Kumru Türköz. Türkiye’de Ekonomik Karmaşıklık, İnsani Gelişme ve Çevresel Bozulma Arasındaki Bağlantı: QARDL Yaklaşımından Yeni Kanıtlar. İzmir İktisat Dergisi. 2025 Mar. 1;40(1):132-50. doi:10.24988/ije.1491716

Cited By

İzmir Journal of Economics
is indexed and abstracted by
TR-DİZİN, DOAJ, EBSCO, ERIH PLUS, Index Copernicus, Ulrich’s Periodicals Directory, EconLit, Harvard Hollis, Google Scholar, OAJI, SOBIAD, CiteFactor, OJOP, Araştırmax, WordCat, OpenAIRE, Base, IAD, Academindex

Dokuz Eylul University Publishing House Web Page
https://kutuphane.deu.edu.tr/yayinevi/

Journal Contact Details Page
https://dergipark.org.tr/en/pub/ije/contacts