Araştırma Makalesi

Türkiye’de Ekonomik Karmaşıklık, İnsani Gelişme ve Çevresel Bozulma Arasındaki Bağlantı: QARDL Yaklaşımından Yeni Kanıtlar

Cilt: 40 Sayı: 1 14 Mart 2025
PDF İndir
EN TR

Türkiye’de Ekonomik Karmaşıklık, İnsani Gelişme ve Çevresel Bozulma Arasındaki Bağlantı: QARDL Yaklaşımından Yeni Kanıtlar

Öz

İklim değişikliği sorunlarına yenilikçi çözüm arayışlarının bir sonucu olarak çevresel bozulmanın dinamikleri farklı boyutlarıyla sıklıkla tartışılmaktadır. Bu kapsamda çalışmada, 1998Q1-2020Q4 döneminde Türkiye’de ekonomik karmaşıklık, insani gelişme, enerji yoğunluğu ve çevresel bozulma arasındaki dinamik bağlantı araştırılmaktadır. Değişkenler arasındaki ilişki, asimetrileri ve farklı kantillerdeki kısa ve uzun vadeli dinamikleri dikkate alan kantil otoregresif dağıtılmış gecikme (QARDL) yaklaşımıyla analiz edilmektedir. Ampirik bulgular; Türkiye’de ekonomik karmaşıklık, insani gelişme ve enerji yoğunluğunun (daha düşük kantillerde) uzun dönemde çevresel bozulmayı önemli ölçüde arttırdığına işaret etmektedir. Kısa dönemde ise, ekonomik karmaşıklık çevresel bozulmayı arttırmakta ancak uzun döneme kıyasla etkisi azalmakta, insani gelişme uzun dönemin aksine kısa dönemde çevresel bozulmayı azaltmakta, enerji yoğunluğu ise çevresel bozulma üzerinde anlamlı bir etki yaratmamaktadır. Bu bulgular, karmaşık bir üretim yapısının ülkenin enerji talebini artırarak fosil yakıtların daha fazla tüketilmesine ve sonuçta emisyonların artırmasına neden olabileceğine işaret etmektedir. Ayrıca insani gelişmenin kalkınmanın ilk aşamalarında çevresel iyileşmeden ziyade eğitim, sağlık ve refah düzeyinin arttırılması gibi hedeflere odaklandığı söylenebilir. Bu kapsamda ülkede sürdürülebilir kalkınma hedeflerine ulaşabilmek ve küresel çevresel iyileşme çabalarına daha fazla destek verebilmek için enerji bileşiminde bir dönüşüm, enerji verimliliğinin sağlanması ve kalkınmanın ekonomik ve sosyal hedeflerinin iyileştirilmesi gerektiği düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Abid, A., Mehmood, U., Tariq, S. ve Haq, Z. U. (2022). The effect of technological innovation, fdi, and financial development on co2 emission: Evidence from the G8 Countries. Environmental Science and Pollution Research, 1-9. https://doi.org/10.1007/s11356-021-15993-x
  2. Akbar, M., Hussain, A., Akbar, A. ve Ullah, I. (2021). The dynamic association between healthcare spending, co2 emissions, and human development index in OECD Countries: Evidence from Panel VAR Model. Environment, Development and Sustainability, 23, 10470-10489. https://doi.org/10.1007/s10668-020-01066-5
  3. Albiman, M. M., Suleiman, N. N. ve Baka, H. O. (2015). The relationship between energy consumption, co2 emissions and economic growth in Tanzania. International Journal of Energy Sector Management, 9(3), 361-375. https://doi.org/10.1108/IJESM-05-2014-0006
  4. Amuakwa-Mensah, F. ve Adom, P. K. (2017). Quality of institution and the FEG (forest, energy intensity, and globalization)-environment relationships in Sub-Saharan Africa. Environmental Science and Pollution Research, 24, 17455-17473. https://doi.org/10.1007/s11356-017-9300-2
  5. Appiah, K., Du, J., Yeboah, M. ve Appiah, R. (2019). Causal relationship between industrialization, energy intensity, economic growth and carbondioxide emissions: Recent evidence from Uganda. International Journal of Energy Economics and Policy, 9(2), 237-245. https://doi.org/10.32479/ijeep.7420
  6. Balsalobre-Lorente, D., dos Santos Parente, C. C., Leitão, N. C. ve Cantos-Cantos, J. M. (2023). The influence of economic complexity processes and renewable energy on CO2 emissions of BRICS. What about Industry 4.0?. Resources Policy, 82, 103547. https://doi.org/10.1016/j.resourpol.2023.103547
  7. Behera, S. R. ve Dash, D. P. (2017). The effect of urbanization, energy consumption, and foreign direct investment on the carbondioxide emission in the SSEA (South and Southeast Asian) Region. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 70, 96-106. https://doi.org/10.1016/j.rser.2016.11.201
  8. Boonyasana, P. ve Chinnakum, W. (2020). Linkages among tourism demand, human development, and CO2 emissions in Thailand. Abac Journal, 40(3), 78-98.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Ekolojik İktisat

Bölüm

Araştırma Makalesi

Erken Görünüm Tarihi

24 Şubat 2025

Yayımlanma Tarihi

14 Mart 2025

Gönderilme Tarihi

28 Mayıs 2024

Kabul Tarihi

12 Eylül 2024

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 40 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Türköz, K. (2025). Türkiye’de Ekonomik Karmaşıklık, İnsani Gelişme ve Çevresel Bozulma Arasındaki Bağlantı: QARDL Yaklaşımından Yeni Kanıtlar. İzmir İktisat Dergisi, 40(1), 132-150. https://doi.org/10.24988/ije.1491716
AMA
1.Türköz K. Türkiye’de Ekonomik Karmaşıklık, İnsani Gelişme ve Çevresel Bozulma Arasındaki Bağlantı: QARDL Yaklaşımından Yeni Kanıtlar. ije. 2025;40(1):132-150. doi:10.24988/ije.1491716
Chicago
Türköz, Kumru. 2025. “Türkiye’de Ekonomik Karmaşıklık, İnsani Gelişme ve Çevresel Bozulma Arasındaki Bağlantı: QARDL Yaklaşımından Yeni Kanıtlar”. İzmir İktisat Dergisi 40 (1): 132-50. https://doi.org/10.24988/ije.1491716.
EndNote
Türköz K (01 Mart 2025) Türkiye’de Ekonomik Karmaşıklık, İnsani Gelişme ve Çevresel Bozulma Arasındaki Bağlantı: QARDL Yaklaşımından Yeni Kanıtlar. İzmir İktisat Dergisi 40 1 132–150.
IEEE
[1]K. Türköz, “Türkiye’de Ekonomik Karmaşıklık, İnsani Gelişme ve Çevresel Bozulma Arasındaki Bağlantı: QARDL Yaklaşımından Yeni Kanıtlar”, ije, c. 40, sy 1, ss. 132–150, Mar. 2025, doi: 10.24988/ije.1491716.
ISNAD
Türköz, Kumru. “Türkiye’de Ekonomik Karmaşıklık, İnsani Gelişme ve Çevresel Bozulma Arasındaki Bağlantı: QARDL Yaklaşımından Yeni Kanıtlar”. İzmir İktisat Dergisi 40/1 (01 Mart 2025): 132-150. https://doi.org/10.24988/ije.1491716.
JAMA
1.Türköz K. Türkiye’de Ekonomik Karmaşıklık, İnsani Gelişme ve Çevresel Bozulma Arasındaki Bağlantı: QARDL Yaklaşımından Yeni Kanıtlar. ije. 2025;40:132–150.
MLA
Türköz, Kumru. “Türkiye’de Ekonomik Karmaşıklık, İnsani Gelişme ve Çevresel Bozulma Arasındaki Bağlantı: QARDL Yaklaşımından Yeni Kanıtlar”. İzmir İktisat Dergisi, c. 40, sy 1, Mart 2025, ss. 132-50, doi:10.24988/ije.1491716.
Vancouver
1.Kumru Türköz. Türkiye’de Ekonomik Karmaşıklık, İnsani Gelişme ve Çevresel Bozulma Arasındaki Bağlantı: QARDL Yaklaşımından Yeni Kanıtlar. ije. 01 Mart 2025;40(1):132-50. doi:10.24988/ije.1491716

Cited By

İzmir İktisat Dergisi
TR-DİZİN, DOAJ, EBSCO, ERIH PLUS, Index Copernicus, Ulrich’s Periodicals Directory, EconLit, Harvard Hollis, Google Scholar, OAJI, SOBIAD, CiteFactor, OJOP, Araştırmax, WordCat, OpenAIRE, Base, IAD, Academindex
tarafından taranmaktadır.

Dokuz Eylül Üniversitesi Yayınevi Web Sitesi
https://kutuphane.deu.edu.tr/yayinevi/

Dergi İletişim Bilgileri Sayfası
https://dergipark.org.tr/tr/pub/ije/contacts


İZMİR İKTİSAT DERGİSİ 2022 yılı 37. cilt 1. sayı ile birlikte sadece elektronik olarak yayınlanmaya başlamıştır.