The Mediating Role Of Job Satisfaction In The Effect Of Perceived Wage Fairness On Employee Turnover Intention: An Application In A Textile Company In Kyrgyzstan

Year 2025, Volume: 40 Issue: 2, 507 - 527, 04.06.2025

Ayşegül Asuman Akdoğan , Bektursun Esentur Uulu

https://doi.org/10.24988/ije.1532856

Abstract

The main goal of this study is to provide clarity about the notions of job satisfaction, intention to leave and perceived wage fairness and also to determine the effect of the perceived wage fairness variable on turnover intention and to determine whether job satisfaction plays any mediating role in this effect. Data was collected by the questionnaire method, and then analyzed using the SPSS program. For this purpose, a survey was conducted on the personnel of a textile enterprise that had 300 employees.The group of the research consists of 300. PROCESS 4.2 macro was used to determine the direct and indirect relationships between the variables. The findings showed that the perception of wage justice has a direct effect on intention to leave the job as well as an indirect effect through job satisfaction. The results are presented within the literature.

Keywords

Perceived Wage Fairness , Job Satisfaction , Turnover Intention , Mediating Role , Kyrgyzstan

Algılanan Ücret Adaletinin Çalışanln İşten Ayrılma Niyeti Üzerindeki Etkisinde İş Doyumunun Aracılık Rolü: Kırgızistan’ da Bir Tekstil İşletmesinde Uygulama

Abstract

Bu çalışmada; iş doyumu, işten ayrılma niyeti ve algılanan ücret adaleti kavramlarını literatüre dayalı olarak açıklamak ve algılanan ücret adaleti değişkeninin işten ayrılma niyeti üzerindeki etkisinde iş doyumunun aracılık rolünü tespit etmek amaçlanmıştır. Bu amaca yönelik olarak Kırgızistan’ın başkenti Bişkek’te faaliyette bulunan bir tekstil işletmesinin işgörenleri üzerinde anket uygulaması gerçekleştirilmiştir. Bu işletmede toplam 300 kişi çalışmaktadır ve araştırmaya katılmayı kabul eden 300 kişiden veri toplanmıştır. Elde edilen veriler, SPSS programıyla analiz edilmiştir. Araştırma değişkenleri arasındaki doğrudan ve dolaylı ilişkilerin incelenmesi için regresyon analizine dayalı olarak çalışan PROCESS 4.2 makrosu kullanılmıştır. Analiz sonuçları, ücret adaleti algısının işten ayrılma niyeti üzerinde doğrudan etkisi ile birlikte iş doyumu aracılığıyla dolaylı etkisinin olduğunu göstermiştir. Elde edilen sonuçlar yazın bağlamında sunulmuştur.

Keywords

Algılanan ücret adaleti , İş doyumu , İşten ayrılma , Aracılık rolü , Kırgızistan

References

• Aksoylu, D., ve Karaalp-Orhan, H. S. (2018). Ücret farklılıklarına neden olan faktörler ve işgücü piyasasında tabakalaşma: Ankara ili inşaat sektörü üzerine bir alan araştırması. Journal of Management and Economics Research, 16(2), 1-20, Article 2. https://doi.org/10.11611/yead.349967
• Alam, A. ve Asim, D. M. (2019). Relationship between job satisfaction and turnover intention. International Journal of Human Resource Studies, 9(2), 163-194. https://doi.org/10.5296/ijhrs.v9i2.14618
• Allen, T., Johnson, R., Kiburz, K., ve Shockley, K. (2013). Work-family conflict and flexible work arrangements: Deconstructing flexibility. Personnel Psychology, 66(2), 345–376. https://doi.org/10.1111/peps.12012
• Argenti, P. A., ve Barnes, C. M. (2009). Digital strategies for powerful corporate communications. McGraw Hill Professional.
• Bae, K. B., Sohn, H., Cho, I. H. ve Han, D. (2022). Does knowing other workers’ wage level promote employees’ pay fairness perception? Evidence from a randomized survey experiment. Public Personnel Management, 51(4), 407-429.
• Başar, U. (2011). Örgütsel adalet algısı, örgütsel özdeşleşme ve iş tatmini arasındaki ilişkilere yönelik görgül bir araştırma. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Kara Harp Okulu, Ankara
• Benligiray, S. (2003). 360° geribildirim kısa dönemli bir yönetim modası mıdır? Anadolu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 19(1), 55-73, Article 1.
• Beşiktaş, İ. (2009). İş tatmini ve örgütsel vatandaşlık davranışı arasındaki ilişki. Doktora Tezi, Marmara Universitesi, İstanbul
• Bowen, D. E. (1982). Some unintended consequences of intention to quit. The Academy of Management Review, 7(2), 205–211. https://doi.org/10.2307/257298
• Bowling, N., ve Eschleman, K. (2010). Employee personality as a moderator of the relationships between work stressors and counterproductive work behavior. Journal of Occupational Health Psychology, 15(1), 91–103. https://doi.org/10.1037/a0017326
• Boxall, P., ve Purcell, J. (2003). Strategy and human resource management. Industrial and Labor Relations Review, 57. https://doi.org/10.1108/00251740310479368
• Bridger, R. S., ve Brasher, K. (2011). Cognitive task demands, self-control demands and the mental well-being of office workers. Ergonomics, 54(9), 830–839. https://doi.org/10.1080/00140139.2011.596948
• Brown, S. D., ve Lent, R. W. (Eds.). (2020). Career development and counseling: Putting theory and research to work. (3rd edition) Wiley
• Chen, X., Ran, L., Zhang, Y., Yang, J., Yao, H., Zhu, S., ve Tan, X. (2019). Moderating role of job satisfaction on turnover intention and burnout among workers in primary care institutions: A cross-sectional study. BMC Public Health, 19(1), 1526. https://doi.org/10.1186/s12889-019-7894-7
• Cho, D.-H., ve Son, J.-M. (2012). Job embeddedness and turnover intentions: An empirical investigation of construction IT industries. International Journal of Advanced Science and Technology, 40, 101-110.
• Cohen, G., Blake, R. S., ve Goodman, D. (2016). Does turnover intention matter? Evaluating the usefulness of turnover intention rate as a predictor of actual turnover rate. Review of Public Personnel Administration, 36(3), 240–263. https://doi.org/10.1177/0734371X15581850
• Cotton, J. L., ve Tuttle, J. M. (1986). Employee turnover: A meta-analysis and review with mplications for research. Academy of Management Review, 11(1), 55–70. https://doi.org/10.5465/amr.1986.4282625
• Çakır, Ö. (2006). Ücret adaletinin iş davranışları üzerindeki etkileri. Ankara: Kamu İşletmeleri İşverenleri Sendikası Yayınları.
• Çakır, E., Benk, O., Sökmen, A. (2022). Cam tavan algısının iş tatmini ve işten ayrılma niyetine etkisi: Sağlık sektörü örneği. Yönetim, Ekonomi ve Pazarlama Araştırmaları Dergisi, 6(6), 368-380.
• Çarıkçı, İ. H. ve Çelikkol, Ö. (2009). İş – aile çatışmasının örgütsel bağlılık ve işten ayrılma niyetine etkisi. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9, Article 9. 153-170.
• Çavuş, S., ve Abdıldaev, M. (2014). Kırgızistan devlet üniversitelerinde çalışan öğretim elemanlarının iş doyumu. Turkish Journal of Education, 3(3), 11-24.
• Çelik, M. (2018). The effect of psychological capital level of employees on workplace stress and employee turnover intention. Innovar, 28(68), 67–75.
• Deery, S., Iverson, R., ve Walsh, J. (2006). Toward a better understanding of psychological contract breach: A study of customer service employees. The Journal of Applied Psychology, 91(1), 166–175. https://doi.org/10.1037/0021-9010.91.1.166
• Demirci, U. (2019). İş doyumu ile işten ayrılma niyeti ilişkisine istihdam şekillerinin etkisi. Journal of International Social Research, 12(62), 1246–1258. https://doi.org/10.17719/jisr.2019.3134
• Duan, X., Ni, X., Shi, L., Zhang, L., Ye, Y., Mu, H., Li, Z., Liu, X., Fan, L., ve Wang, Y. (2019). The impact of workplace violence on job satisfaction, job burnout, and turnover intention: The mediating role of social support. Health and Quality of Life Outcomes, 17(1), 93. https://doi.org/10.1186/s12955-019-1164-3
• Ellorenco, S., Teng-Calleja, M., Bertulfo, D. J., Clemente, J. A., ve Menguito, Ma. L. (2019). Work-nonwork spillover of wage justice through work capabilities in low and middle income workers. Journal of Human Development and Capabilities, 20(3), 329–344. https://doi.org/10.1080/19452829.2019.1631269
• Fisher, C. D. (2000). Mood and emotions while working: Missing pieces of job satisfaction? Journal of Organizational Behavior, 21(2), 185–202. https://doi.org/10.1002/(SICI)1099-1379(200003)21:2<185::AID-JOB34>3.0.CO;2-M
• Folger, R., ve Cropanzano, R. (1998). Organizational justice and human resource management, California: Sage Publications. https://doi.org/10.4135/9781452225777
• Frenkel, S., Sanders, K., ve Bednall, T. (2013). Employee perceptions of management relations as influences on job satisfaction and quit intentions. Asia Pacific Journal of Management, 30(1), 7–29. https://doi.org/10.1007/s10490-012-9290-z
• Gülecek, B. (2021) Bağımsız idari otoritelerde çalışanların ücret adaleti algısı ve iş tatmini arasındaki ilişki. (Yüksek lisans tezi) T.C. Galatasaray Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Işletme Ana Bilim Dalı
• Güneş, B. (2022). Ücret adaletinin sağlanması bağlamında ücret politika ve stratejilerinin rolü ve önemi: Bursa’da bir özel sektör firma örneği. (Yüksek Lisans Tezi), Bursa Uludağ Üniversitesi http://acikerisim.uludag.edu.tr/jspui/handle/11452/26757
• Güzel, Ş. ve Sığırcı, H. (2022). Algılanan Aşırı Nitelikliliğin İş Doyumu ve Örgütsel Özdeşleşme ile İlişkisi: Doktor ve Hemşireler Üzerine Bir Araştırma. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 13(35), 756-775. https://doi.org/10.21076/vizyoner.1069902
• Hayes, A. F. (2022). Introduction to mediation, moderation, and conditional process analysis: A regression-based approach (Third edition). The Guilford Press.
• Heneman, H. G., ve Schwab, D. P. (1985). Pay satisfaction: Its multidimensional nature and measurement. International Journal of Psychology,20(1), 129–141. https://doi.org/10.1080/00207598508247727
• Hogue, M., ve Yoder, J. D. (2003). The role of status in producing depressed entitlement in women’s and men’s pay allocations. Psychology of Women Quarterly, 27(4), 330–337. https://doi.org/10.1111/1471-6402.00113
• Hogue, M., Yoder, J. D., ve Singleton, S. B. (2007). The gender wage gap: An explanation of men’s elevated wage entitlement. Sex Roles, 56(9), 573–579. https://doi.org/10.1007/s11199-007-9199-z
• Holley, E. (2012). A time for cognitive change: the reappraisal of anger, interpersonal injustice, and counterproductive work behaviors. [Thesis] https://digital.lib.washington.edu:443/researchworks/handle/1773/20262
• Huseman, R. C., Hatfield, J. D. ve Miles, E. W. (1987). A new perspective on equity theory: The equity sensitivity construct. The Academy of Management Review, 12(2), 222-234. https://doi.org/10.2307/258531
• İmamoğlu, S. Z., Keski̇n, H., ve Erat, S. (2004). Ücret, kariyer ve yaratıcılık ile iş tatmini arasındaki ilişkiler: Tekstil sektöründe bir uygulama. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 11(1), Article 1.
• İnce, C. (2015). Kırgızistan-Bişkek’teki türk yiyecek içecek işletmelerinde işgören devir hızı. Journal of Kastamonu University Faculty of Economics and Administrative Sciences, 6(4) , 35-51.
• İncir, Gülten, (1990). Çalışanların iş doyumu üzerine bir inceleme. MPM, Ankara.
• İpşirli, M. ve Namal, M. K. (2023). Main factors that ınfluence job satısfactıon. Journal of Management and Economics Research, 21(1), 205-223. https://doi.org/10.11611/yead.1231706
• Jimmieson, N., Terry, D., ve Callan, V. (2004). A longitudinal study of employee adaptation to organizational change: The role of change-related information and change-related self-efficacy. Journal of Occupational Health Psychology, 9(1), 11–27. https://doi.org/10.1037/1076-8998.9.1.11
• Jin, M. H. (2012). The effects of autonomy , experience , and person-organization fit on job satisfaction: The case of public sector. https://www.semanticscholar.org/paper/THE-EFFECTS-OF-AUTONOMY-%2C-EXPERIENCE-%2C-AND-FIT-ON-%3A-Jin/c01ff9ef4b3cce5008e26fac24c805d16cd4d63d
• Johnston, R. (1975). Pay and job satisfaction: A survey of some research findings.ILO.
• Judge, T. A., Piccolo, R. F., Podsakoff, N. P., Shaw, J. C., ve Rich, B. L. (2010). The relationship between pay and job satisfaction: A meta-analysis of the literature. Journal of Vocational Behavior, 77(2), 157–167. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2010.04.002
• Kao, A. C., Jager, A. J., Koenig, B. A., Moller, A. C., Tutty, M. A., Williams, G. C., & Wright, S. M. (2018). Physician perception of pay fairness and its association with work satisfaction, intent to leave practice, and personal health. Journal of General Internal Medicine, 33, 812-817.
• Keles, H., ve Fındıklı, M. (2016). The effect of the meaningfulness of work on job satisfaction, job stress and intention to leave. Global Journal of Business, Economics and Management, 06, 61–69. https://doi.org/10.18844/gjbem.v6i2.1370
• Keser, A., ve Bi̇li̇r, K. B. Ö. (2019). İş tatmini ölçeğinin türkçe güvenilirlik ve geçerlilik çalışması. Kırklareli Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 3(3), 229-239.
• Kirschenbaum, A., ve Weisberg, J. (2002). Employee’s turnover intentions and job destination choices. Journal of Organizational Behavior, 23(1), 109–125. https://doi.org/10.1002/job.124
• Kline, R. B. (2011). Principles and practice of structural equation modeling (Third Edition). New York: The Gouilford Press.
• Kossek, E., ve Thompson, R. (2015). Workplace flexibility: Integrating employer and employee perspectives to close the research–practice implementation gap. https://doi.org/10.1093/oxfordhb/9780199337538.013.19
• Kyrgyzstan to retain stable currency. (2024 May 5) https://www.cacianalyst.org/publications/analytical-articles/item/13370-kyrgyzstan-to-retain-stable-currency.html
• Kumara, J. W. N. T. N. ve Fasana, S. F. (2018). Work life conflict and its impact on turnover intention of employees: The mediation role of job satisfaction. International Journal of Scientific and Research Publications (IJSRP), 8(4), 478–484. https://doi.org/10.29322/ijsrp.8.4.2018.p7666
• Lambert, E. (2006). I want to leave: A test of a model of turnover intent among correctional staff. © Applied Psychology in Criminal Justice Applied Psychology in Criminal Justice, 2(1), 57-83.
• Lawler, E. (2012). Effective human resource management: A global analysis. Stanford University Press.
• Levin-Waldman, O. M. (2000). Minimum wage and justice? Review of Social Economy, 58(1), 43–62.
• Liu, Y., Yu, Y., Zeng, X. ve Li, Y. (2023). Linking preschool teachers’ pay equity and turnover intention in Chinese public kindergartens: The mediating role of perceived organizational support and job satisfaction. Sustainability, 15(17), 13258.
• Luthans, F., ve Stajkovic, A. (1999). Reinforce for performance: The need to go beyond pay and even rewards. Academy of Management Perspectives, 13(2), 49–57. https://doi.org/10.5465/AME.1999.1899548
• Masum, A. K. M., Azad, M. A. K., Hoque, K. E., Beh, L.-S., Wanke, P., ve Arslan, Ö. (2016). Job satisfaction and intention to quit: An empirical analysis of nurses in Turkey. PeerJ, 4, e1896. https://doi.org/10.7717/peerj.1896
• McCarthy, G., Tyrrell, M. P., ve Lehane, E. (2007). Intention to “leave” or “stay” in nursing. Journal of Nursing Management, 15(3), 248–255. https://doi.org/10.1111/j.1365-2834.2007.00648.x
• Mobley, W. H., Horner, S. O., ve Hollingsworth, A. T. (1978). An evaluation of precursors of hospital employee turnover. Journal of Applied Psychology, 63(4), 408–414. https://doi.org/10.1037/0021-9010.63.4.408
• Mohrenweiser, J., ve Pfeifer, C. (2023). Wage structures, fairness perceptions, and job satisfaction: Evidence from linked employer-employee data. Journal of Happiness Studies, 24, 2291–2308. https://doi.org/10.1007/s10902-023-00680-0
• Morrison, E. (2014). Employee voice and silence. Annual Review of Organizational Psychology and Organizational Behavior, 1, 173–197. https://doi.org/10.1146/annurev-orgpsych-031413-091328
• Nadiri, Halil ve Tanova, Cem. (2010). An investigation of the role of justice in turnover intentions, job satisfaction, and organizational citizenship behavior in hospitality industry. International Journal of Hospitality Management. 29(1), 33-41.
• Negoro, M. C. W., ve Wibowo, A. (2021). Empathetic leadership, job satisfaction and intention to leave among millennials in a start-up industry: Needs’ satisfaction as a mediating variable. Journal of Indonesian Economy and Business, 36(2), 136–154.
• Özpehlivan, Murat. (2018). İş tatmini: Kavramsal gelişimi, bireysel ve örgütsel etkileri, yararları ve sonuçları. Kırklareli Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi (e-ISSN : 2602-4314) 2(2), 43-70.
• Özaydın, M ve Özdemir Ö. (2014). Çalışanların bireysel özelliklerinin iş tatmini üzerindeki etkileri: Bir kamu bankası örneği. İşletme Araştırmaları Dergisi, 6(1), 251-281
• Pekkan, N.Ü., (2022). Kişisel gelişim olanakları ve iş tatmini ilişkisinde a tipi kişilik özelliğinin etkisi. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 57(3), 2188-2205.
• Phayoonpun, T., ve Mat, N. (2014). Organizational justice and turnover intention: The mediation role of job satisfaction. Global Business Management Review (GBMR), 6(2), 1-21.
• Polat, M. (2009). Örgütsel özdeşleşmenin öncülleri ve ardılları üzerine bir saha çalışması. (Doktora Tezi), Uludağ Üniversitesi]. http://acikerisim.uludag.edu.tr/jspui/handle/11452/8731
• Preacher, K. J., ve Hayes, A. F. (2008). Asymptotic and resampling strategies for assessing and comparing indirect effects in multiple mediator models. Behavior Research Methods, 40(3), 879–891. https://doi.org/10.3758/BRM.40.3.879
• Provis, C. (1986). Comparative wage justice. Journal of Industrial Relations, 28(1), 24–39. https://doi.org/10.1177/002218568602800102
• Rusbult, C. E., Farrell, D., Rogers, G., ve Mainous, A. G. (1988). Impact of exchange variables on exit, voice, loyalty, and neglect: An integrative model of responses to declining job satisfaction. Academy of Management Journal, 31(3), 599–627. https://doi.org/10.5465/256461
• Singh, B., Selvarajan, T.T., (2013). Is it Spillover or Compensation? Effects of Community and Organizational Diversity Climates on Race Differentiated Employee Intent to Stay. Journal of Business Ethics 115, 259–269. https://doi.org/10.1007/s10551-012-1392-5
• Spector, P. E. (1997). Job satisfaction: Application, assessment, causes, and consequences. SAGE.
• Sulu, S. (2018). Örgütsel adaletsizlik-iş davranışları ilişkisinde iş tutumlarının rolü. (Doktora Tezi), Sosyal Bilimler Enstitüsü. https://acikbilim.yok.gov.tr/handle/20.500.12812/621771
• Sun, H. Ö. (2002). İş doyumu üzerine bir araştırma: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Banknot Matbaası Genel Müdürlüğü. (Uzmanlık Tezi), Ankara, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Banknot Matbaası Genel Müdürlüğü
• Sypniewska, B. A. (2014). Evaluation of factors influencing job satisfaction. Contemporary Economics, 8(1), 57–72. https://doi.org/10.5709/ce.1897-9254.131
• Telli̇, E., Ünsar, A. Sinan, ve Oğuzhan, A. (2012). Liderlik davranış tarzlarının çalışanların örgütsel tükenmişlik ve işten ayrılma eğilimleri üzerine etkisi: Konuyla ilgili bir uygulama. Ejovoc (Electronic Journal of Vocational Colleges), 2(2), 135-150.
• Tett, R. P., ve Meyer, J. P. (1993). Job satisfaction, organizational commitment, turnover intention, and turnover: Path analyses based on meta-analytic findings. Personnel Psychology, 46(2), 259–293. https://doi.org/10.1111/j.1744-6570.1993.tb00874.x
• Üstün, F. (2018). Yönetsel destek algısının işten ayırma niyeti üzerine etkisinde ücret ve ek gelirlerin düzenleyici rolü: Konaklama işletmeleri örneği. Seyahat ve Otel İşletmeciliği Dergisi, 15(3), 560-580. https://doi.org/10.24010/soid.423765
• Van Saane, N. (2003). Reliability and validity of instruments measuring job satisfaction—A systematic review. Occupational Medicine, 53(3), 191–200. https://doi.org/10.1093/occmed/kqg038
• Wu, Xiaoyi ve Sturman, Michael ve Wang, Chunxiao. (2013). The motivational effects of pay fairness a longitudinal study in chinese star-level hotels. Cornell Hospitality Quarterly, 54(2), 185-198.
• Yang, S.-B., Brown, G. C., ve Moon, B. (2011). Factors leading to corrections officers’ job satisfaction. Public Personnel Management, 40(4), 359–369. https://doi.org/10.1177/009102601104000407
• Yücel, I. ve Koçak, D. (2018). İş tatmini ve işten ayrılma niyeti arasındaki ilişkide tükenmişliğin aracılık etkisi: Sağlık sektöründe bir çalışma. Manas Journal of Social Studies, 7(2), 297-321.
• Yurcu, G. (2014). Konaklama işletmelerinde çalışanların örgütsel vatandaşlık davranışlarının iş doyumu ve öznel iyi oluşlarına etkisi. (Yayımlanmamış Doktora tezi). T.C., Adnan Menderes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Turizm İşletmeciliği Anabilim Dalı, Aydın.
• Zamanan, M., Alkhaldi, M., Almajroub, A., Alajmi, A., Alshammari, J., ve Aburumman, O. (2020). The influence of HRM practices and employees’ satisfaction on intention to leave. Management Science Letters, 10, 1887–1894. https://doi.org/10.5267/j.msl.2019.12.030
• Zholchıeva, A. ve Zholchıeva, A., 2022. The factors that affect teachers' self-esteem and job satisfaction in Kyrgyzstan. In Studia Scientifica Facultatis Paedagogicae Universitas Catholica Ružomberok. Online. Ružomberok: VERBUM – vydavateľstvo Katolíckej univerzity v Ružomberku, vol. XXI., no. 3, pp. 128-141. ISSN 1336-2232. : https://doi.org/10.54937/ssf.2022.21.3.128-141
• Zhu, Y. (2012). A review of job satisfaction. Asian Social Science, 9(1), 293-298. https://doi.org/10.5539/ass.v9n1p293
• Бекбоев, А. А., (2019). Миграция как отчужденная форма труда (на примере Кыргызстана). 50–58. https://elibrary.ru/item.asp?id=44569170
• Средняя зарплата в странах СНГ в 2022-2023 годах. (2023, April 2), https://visasam.ru/emigration/pereezdsng/zarplata-v-sng.html
• Флоринская Ю.Ф., Мкртчян Н.В., Малева Т.М., Кириллова М.К (2015) . Миграция и рынок труда. — М: Дело,. — 108 c
• Эргешбаев, У., ve Ешенова, С. (2016). Проблемы Внешней Трудовой Миграции Населения Кыргызстана. Россия и Мусульманский Мир, 9 (291). https://www.elibrary.ru/item.asp?id=27217753