Türkiye’de Bazı Tarla Ürünlerinin Mevcut Durumu ve Geleceğe Yönelik Tahminler

Öz

Türkiye’de bitkisel ürün deseni içerisinde tarla bitkileri kapsamında yetiştirilen ürünler gerek insan beslenmesinde gerekse hayvan yemi olarak önemli yer tutmaktadır. Bu çalışmanın amacı, Türkiye’de üretilen bazı tarla ürünlerinin mevcut durumlarının incelenmesi ve istatistiksel verilerden yararlanarak geleceğe yönelik tahminlerde bulunulmasıdır. Bu kapsamda tarla bitkilerinden sıcak iklim tahılı olarak mısır, yağlı tohumlu bitkilerden de soya, ayçiçeği ve yer fıstığına ait veriler kullanılmıştır. Mısır, günümüzde ekonomik değeri büyük ve enerji değeri yüksek olan dünyada ve ülkemizde insan beslenmesinde büyük öneme sahip bir bitkidir. Mısır, son yıllarda silaj tekniklerinin gelişmesiyle geviş getiren hayvanlar için dünyada en önemli silaj bitkilerinden birisi olmuştur. Yüksek besin değerine sahip olan mısır, insan gıdası olarak ön plana çıkarken, mısır silajı hayvan yemi ve sanayi ham maddesi olarak da kullanılarak önemini bir kez daha arttırmaktadır. Yağlı tohumlu bitkiler de insan ve hayvan beslenmesinin yanı sıra enerji sektöründe kullanılması ve yoğunlukla dış ticarete konu olması bakımından stratejik ürünlerdir. Türkiye’de yağlı tohumlu bitkilerin üretimi yurt içi kullanıma yetmemekte ve ihtiyaç duyulan ürünler ithalat yoluyla karşılanmaktadır. Çalışmanın ana materyalini, Türkiye İstatistik Kurumundan (TÜİK) alınan istatiksel veriler oluşturmaktadır. Çalışmada 2006 ile 2024 yılları arasını kapsayan dönem verileri analiz edilmiştir. Ayrıca değerlendirme ve yorumlama aşamasında konu ile ilgili daha önceden yapılan çalışmalardan faydalanılmıştır. Yöntem olarak zaman serileri analiz yöntemlerinden Trend Analizi kullanılmıştır. Yapılan analiz sonucu 2006 yılında 5.360.000 da olan mısır ekim alanı 2030 yılında 9.215.680 da, 2006 yılında 119.186 da olan soya ekim alanı 2030 yılında 550.576 da, 2006 yılında 226.900 da olan yerfıstığı ekim alanı 2030 yılında 663.464 da ve 2006 yılında 5.100.000 da olan ayçiçeği ekim alanı 2030 yılında 9.580.006 da olacağı tahmin edilmektedir. İncelenen dönemde özellikle soya ekim alanındaki artış dikkat çekmektedir. Elde edilen bulgular üretim deseninde yer alan ürünlerin ileriki dönemlerde nasıl bir eğilim içerisinde olacağı ve bu ürünlerin iç talebi karşılayabilme durumunu göstermesi açısından önemlidir. Bu bulgulara dayalı sonuçlar karar vericilere politika üretme konusunda yararlı bilgiler sunmaktadır. Ayrıca çalışmada ele alınan ürünlerin ekonomideki yeri ve önemi göz önüne alındığında bu ve benzeri çalışmaların, yeni yayınların yapılmasına zemin oluşturacağı değerlendirilebilir.

Anahtar Kelimeler

• Tarla ürünleri
• Tahmin
• Beklenti
• Trend Analizi

Present Condition and Future Projections for Some Field Crops in Turkey

Öz

In Turkey, crops cultivated within the field crop category of plant cropping systems have important roles both in human nutrition and as animal feed. The aim of this study is to examine the current status of some field crops produced in Turkey and to make projections for the future using statistical data. In this context, data on corn as a warm climate grain crop and on soybeans, sunflowers, and peanuts as oilseed crops were used. Corn is a plant of great economic value and high energy value today, and it is of great importance in human nutrition both globally and in our country. With the development of silage techniques in recent years, maize has become one of the most important silage crops in the world for ruminants. Maize, which has high nutritional value, is prominent as human food, while maize silage is also used as animal feed and industrial raw material, further increasing its importance. Oilseed crops are strategic products in terms of their use in human and animal nutrition, their use in the energy sector, and their heavy involvement in foreign trade. In Turkey, the production of oilseed crops is insufficient for domestic consumption, and the required products are met through imports. The main material of the study consists of statistical data obtained from the Turkish Statistical Institute (TÜİK). Data covering the period between 2006 and 2024 were analyzed in the study. In addition, previous studies on the subject were utilized during the evaluation and interpretation phase. The Trend Analysis method from time series analysis methods was used. The analysis results show that the corn cultivation area, which was 5,360,000 da in 2006, will be 9,215,680 da in 2030, the soybean cultivation area, which was 119,186 da in 2006, will be 550,576 da in 2030, the peanut cultivation area, which was 226,900 da in 2006, is estimated to be 663,464 da in 2030, and the sunflower cultivation area, which was 5,100,000 da in 2006, is estimated to be 9,580,006 da in 2030. The increase in soybean cultivation areas during the period under review is particularly noteworthy. The findings obtained are important in terms of showing the future trends of the products included in the production pattern and their ability to meet domestic demand. The findings provide decision-makers with useful information for policy-making. Furthermore, considering the place and importance of the products examined in this study in the economy, it can be argued that this and similar studies will pave the way for new publications.

Anahtar Kelimeler

• Field crops
• Forecast
• Expectation
• Trend Analysis

Kaynakça

1. Bozer, P. (2024). Ayçiçeği Durum ve Tahmin Raporu 2024. Araştırma Yayınları 2024 TEPGE Yayın No: 404. https://arastirma.tarimorman.gov.tr/tepge/Belgeler/PDF%20Durum-Tahmin%20Raporlar%C4%B1/2024%20Durum-Tahmin%20Raporlar%C4%B1/Ay%C3%A7i%C3%A7e%C4%9Fi%20Durum%20Tahmin%20Raporu%202024-404%20TEPGE.pdf .
2. Ergin, N., & Kızıl Aydemir, S. (2018). Soya Bitkisinin Hayvan Beslenmesindeki Yeri ve Önemi. Uluslararası Doğu Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü Dergisi, 1(1): 143-157.
3. Gül, V., Öztürk, E., & Polat, T. (2017). Yağlık Ayçiçeği Tanelerinin Bazı Karakteristik Özelliklerinin Belirlenmesi. Atatürk Üniv. Ziraat Fak. Derg., 48 (2): 81-85.
4. Karagöz, M., (2017). Excel ve SPSS Uygulamalı İstatistik Yöntemleri. 10. Baskı. Ekin Basım Yayın Dağıttım.2017. ISBN:978-605-327-539-8. Bursa Kaya, Y. (2015). Türkiye'deki Çerezlik Ayçiçeği ve Tohumculuğu. https://arastirma.tarimorman.gov.tr/ttae/Sayfalar/Detay.aspx?SayfaId=52. Erişim Tarihi:17.10.2025.
5. Nazlıcan A.N. (2010). Soya yetiştiriciliği. https://arastirma.tarimorman.gov.tr/cukurovataem/Belgeler/Yeti%C5%9Ftiricilik/soya-yetistiriciligi_1.pdf. Erişim Tarihi:16.10.2025.
6. Özcan, M. (2023). Ürün Raporu SOYA 2023. Tarımsal Ekonomi ve Politika Geliştirme Enstitüsü TEPGE Yayınları. TEPGE Yayın No: 389 ISBN: 978-625-94245-5-2 Aralık/ 2023. https://arastirma.tarimorman.gov.tr/tepge/Belgeler/PDF%20%C3%9Cr%C3%BCn%20Raporlar%C4%B1/2023%20%C3%9Cr%C3%BCn%20Raporlar%C4%B1/Soya%20%C3%9Cr%C3%BCn%20Raporu%20TEPGE-389.pdf
7. Parlakay, O., & Alemdar, T. (2011). Türkiye’de Yerfıstığı Tarımında Teknik ve Ekonomik Etkinlik. Tarım Ekonomisi Dergisi. 17(2):47-53
8. Popescu, A., Dinu, T.A., Stoian, E., Şerban, V., Hontus A., Angelescu, C.,& Stanciu, M. (2025). Soybean in The European Union - An Upward Trend For Cultıvation And Production. Scientific Papers Series Management, Economic Engineering in Agriculture and Rural Development 25(2): 2285-3952.

9. Schilling, R.,& Gibbons, R. (2002). Groundnut. The Trophical Agriculturalist. ISBN: 0333723651, s110.
10. Soylemez, İ., Nalizi, M.E.,& Ünlü, R. (2024). Türkiye’de Tahıl Üretiminin Tahminlemesi: Karşılaştırmalı Analiz. Erciyes Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi. 40(2):280-303.
11. Tanklevska, N., Petrenko, V., Karnaushenko, A. & Melnykova, K. (2020). World corn market: analysis, trends and prospects of its deep processing. Agricultural and Resource Economics, 6(3): 96-111.
12. TÜİK, (2025). Türkiye İstatistik Kurumu. https://data.tuik.gov.tr/Kategori/GetKategori?p=tarim-111&dil=1 (Erişim tarihi: 08.10.2025).
13. Yılmaz, H., Parlakay, O., Şahar, A. K., & Çubukcu P., Akkoyun, S. (2015). Türkiye’de Soya Üretiminin Mevcut Durumu ve Trend Analizi Yöntemiyle Geleceğe Yönelik Beklentiler. Poster Bildiri. 11. Tarla Bitkileri Kongresi 7-10 Eylül 2015 Çanakkale.