Research Article

Bir Vatandaşlık Paradoksu: Sosyal Bilgiler Öğretmen Adaylarının Görüşlerinde İyi/Etkin/İdeal Vatandaş

Volume: 10 Number: 3 September 20, 2025
EN TR

Bir Vatandaşlık Paradoksu: Sosyal Bilgiler Öğretmen Adaylarının Görüşlerinde İyi/Etkin/İdeal Vatandaş

Öz

Vatandaşlık kavramı kendi içinde çeşitli kavramlara açılım sağlayan genel bir kavram olmakla birlikte bu açılım sağladığı kavramlar özelinde “nasıl olunur” sorusunu da beraberinde getirmektedir. Bu nedenle sosyal bilgiler öğretmen adaylarının iyi, etkin, ideal vatandaş algılarının derinlemesine belirlenmesinin amaçlandığı bu çalışmada fenomonoloji deseni kullanılmıştır. Amaçlı örneklem yöntemlerinden kolay ulaşılabilir örneklemin uygulandığı çalışmaya sosyal bilgiler öğretmenliğinde öğrenim gören birinci sınıftan 14, ikinci sınıftan 12, üçüncü sınıftan 22, dördüncü sınıftan ise 21 öğretmen adayı olmak üzere toplam 69 kişi (50 kadın 19 erkek) katılım sağlamıştır. Araştırmacı tarafından hazırlanan ve alan uzmanlarının görüşleri alınarak hazırlanan yedi açık uçlu sorulara verilen yanıtlar neticesinde toplanan veriler betimsel analiz ile analiz edilmiştir. Çalışmanın sonuçlarında öğretmen adaylarının iyi, etkin ve ideal vatandaş bilgilerinin yüzeysel olduğu görülürken, güncel hayattan örnekler verirken de zorlandıkları belirlenmiştir. Öte yandan kendilerini ve mesleğe atıldıklarında yetiştirmeyi planladıkları öğrencilerinin hangi vatandaşlık çıktılarıyla yetiştirmeyi önemsedikleri konusunda ise yine bilgilerinin yüzeysel ve zihinlerinin karışık olduğu belirlenmiştir. Buna bağlı olarak öğretmen adaylarının etkin vatandaş, ideal vatandaş ve iyi vatandaş kavramına yönelik yanılgıları ve eksiklikleri gidermek için sosyal bilgiler öğretmenliği lisans programında her sınıf düzeyinde bu kavramların program boyutunda netlik kazandırılması gerekmektedir. Öğretmen adaylarının öğretmenlik uygulaması derslerinde ortaokul öğrencileri ile eşleştirilip aktif vatandaşlık faaliyetlerine katılımı kapsamında ortaokul öğrencilerine mentorluk yapmasının teşvik edilmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Ethical Statement

Bu çalışmanın etik kurul izni AFYON KOCATEPE ÜNİVERSİTESİ SOSYAL VE BEŞERİ BİLİMLERİ BİLİMSEL ARAŞTIRMA VE YAYIN ETİĞİ KURULU KARARI ile TOPLANTI SAYISI:16 KARAR TARİHİ: 26.08.2024 olmak üzere 2024/297 sayılı kararı ile alınmıştır.

References

  1. Åkerblom, E. (2019). The will to include – education for becoming a desirable citizen. Pedagogy, Culture & Society, 28(3), 351–366. https://doi.org/10.1080/14681366.2019.1643400
  2. Akhan, N. E. & Kaymak, B. (2021). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin küreselleşme, küresel eğitim ve küresel vatandaş kavramlarına yönelik görüşleri. Millî Eğitim, 50 (229), 129-155.
  3. Alazzi, K. (2009). Youth perceptions and conceptions of citizenship: a study of Jordanian middle and high school students. Journal of Social Studies Research, 33, 2, 197-212.
  4. Altay, N. & Gülersoy, A. E. (2021). Examining social studies prospective teachers’ active citizenship self-efficacies within the scope of levels of empathy and acceptance of differences. Educational Policy Analysis and Strategic Research, 6 (2), 139-159.
  5. Altıntaş, İ. N. (2016). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının aktif vatandaşlık kazanımları: Eylem araştırması (Doktora Tezi, Gazi Üniversitesi) Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
  6. Ata, B. (2009). Sosyal bilgiler öğretim programı. C. Öztürk (Ed.), Sosyal bilgiler öğretimi: Demokratik vatandaşlık eğitimi içinde (s. 34-51). Ankara: Pegem Akademi.
  7. Aydın, M. & Çelik, T. (2017). Ortaokul öğrencilerinin etkin yurttaşlık ve hukuk kuralları kavramlarına yönelik metaforik algılarının incelenmesi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 42(42), 29-43.
  8. Biesta, G. (2011). The ignorant citizen: Mouffe, rancière, and the subject of democratic education. Studies in Philosophy and Education, 30(2), 141–153. https://doi.org/10.1007/S11217-011-9220-4

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Cultural Studies (Other)

Journal Section

Research Article

Early Pub Date

September 16, 2025

Publication Date

September 20, 2025

Submission Date

January 12, 2025

Acceptance Date

April 3, 2025

Published in Issue

Year 2025 Volume: 10 Number: 3

APA
Korkmaz, M., & Kaymak, B. (2025). Bir Vatandaşlık Paradoksu: Sosyal Bilgiler Öğretmen Adaylarının Görüşlerinde İyi/Etkin/İdeal Vatandaş. Uluslararası İnsan Ve Sanat Araştırmaları Dergisi, 10(3), 323-353. https://izlik.org/JA82ZE46CS

logo.svg     88x31.png    ith-logo.png   doi-min.png.pagespeed.ce.drgOh_5bqH.png

International Journal of Human and Art Studies İJHAR; Licensed under the Creative Commons Attribution 4.0 International License.

International Journal of Human and Art Studies IJHAR has been registered with the decision of the Turkish Patent and Trademark Office, numbered 71248886-2020/24446 / E.2020-OE-458377.