ÜSTÜN YETENEKLİ ÖĞRENCİLERİN MATEMATİK OKURYAZARLIĞI ÖZ-YETERLİK ALGILARININ VE BAŞARI PERFORMANSLARININ SÜREÇLER KAPSAMINDA İNCELENMESİ

Duygu Alyeşil Kabakçı; Süha Yılmaz

EN TR

INVESTIGATION OF GIFTED STUDENTS' MATHEMATICAL LITERACY SELF-EFFICACY PERCEPTIONS AND ACHIEVEMENT PERFORMANCES WITHIN THE SCOPE OF PROCESSES

Abstract

In this study, mathematical literacy self-efficacy perceptions and achievements of gifted students were examined within the framework of PISA 2022 mathematical literacy processes (formulation, employing, interpretation) by using qualitative case study method. The research group consisted of 8 gifted students at the 7th grade level selected by criterion sampling. In data collection, the mathematical literacy self-efficacy interview form and the mathematical literacy clinical interview open-ended questions were used; the data were analyzed using content and descriptive analysis methods. The findings revealed that students' self-efficacy perceptions generally corresponded with their performance. It was determined that students felt inadequate and performed poorly in the formulation and interpretation processes, but felt more competent and successful in the application process. In addition, it was found that general mathematical literacy performance was lower than self-efficacy perceptions. As a result, it is recommended that activities targeting formulation and interpretation skills in particular be developed.

Keywords

Mathematical literacy, gifted students, self-efficacy perception, mathematical processes.

Ethical Statement

The authors declare that they have adhered to ethical guidelines throughout all stages of this study, that it contains no ethical issues, that research and publication ethics have been carefully considered, and that there are no conflicts of interest with other individuals, institutions, or organizations. This study is derived from a doctoral thesis conducted by the first author under the supervision of the second author. It is an expanded version of a presentation given at the 2025 FGMTEK congress.

ÜSTÜN YETENEKLİ ÖĞRENCİLERİN MATEMATİK OKURYAZARLIĞI ÖZ-YETERLİK ALGILARININ VE BAŞARI PERFORMANSLARININ SÜREÇLER KAPSAMINDA İNCELENMESİ

Abstract

Bu çalışmada üstün yetenekli öğrencilerin matematik okuryazarlığı özyeterlik algıları ve başarıları, PISA 2022 matematik okuryazarlık süreçleri (formülleştirme, kullanma, yorumlama) çerçevesinde nitel durum çalışması yöntemiyle incelenmiştir. Araştırma grubu, ölçüt örnekleme ile seçilen 7. sınıf düzeyinde 8 üstün yetenekli öğrenciden oluşmaktadır. Veri toplamada matematik okuryazarlığı özyeterlilik görüşme formu ve matematik okuryazarlığı klinik görüşme açık uçlu soruları kullanılmıştır. Veriler içerik ve betimsel analiz yöntemi ile analiz edilmiştir. Bulgular neticesinde öğrencilerin özyeterlik algıları ile performanslarının genel olarak örtüşmüş olduğu tespit edilmiştir. Formülleştirme ve yorumlama süreçlerinde öğrencilerin kendilerini yetersizlik buldukları ve düşük performans sergiledikleri, kullanma sürecinde ise daha yeterli hissettikleri ve başarılı oldukları belirlenmiştir. Ayrıca, genel matematik okuryazarlığı performanslarının, özyeterlik algılarına kıyasla daha düşük olduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak, özellikle formülleştirme ve yorumlama becerilerine yönelik etkinliklerin geliştirilmesi önerilmektedir.

Keywords

Matematik okuryazarlığı, üstün yetenekli öğrenciler, özyeterlik algısı, matematiksel süreçler.

Ethical Statement

Yazarlar, çalışmanın tüm aşamalarında etik kurallara uygun davrandıklarını, etik açıdan herhangi bir sorun içermediğini ve araştırma ve yayın etiğinin dikkatlice değerlendirildiğini, diğer kişi, kurum veya kuruluşlarla herhangi bir çıkar çatışması olmadığını beyan eder. Bu çalışma birinci yazarın ikinci yazar danışmanlığında yürütüldüğü doktora tezinden üretilmiştir. 2025 FGMTEK kongresinde sunulan bildirinin genişletilmiş halidir.

References

Albayrak, H. B., Tarım, K., & Baypınar, K. (2023). Özel yetenekli öğrencilerin matematik okuryazarlığı öz-yeterlik algıları ile matematik okuryazarlığı başarılarının incelenmesi. Trakya Journal of Education, 13(1), 115-127.
Altıntaş, E., İlgün, Ş., & Karadağ, M. (2022). Ortaokul öğrencilerinin matematik okuryazarlık öz-yeterlik algılarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (31), 255-267.
Aygüner, E. (2016). Sekizinci sınıf öğrencilerinin görsel matematik okuryazarlığı öz-yeterlik algıları ile gerçek performanslarının karşılaştırılması [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi], Eskişehir Osmangazi Üniversitesi.
Brown, B., & Schäfer, M. (2006). Teacher education for mathematical literacy: A modelling approach. Pythagoras, (64), 45–51.
Cross, T. L. (2021). Üstün yetenekli çocukların sosyal ve duygusal yaşamları üzerine. Routledge.
Demir, S. B. (2019). Yetişkinlerin matematik okuryazarlığı öz-yeterlik düzeyleri ile problem çözme becerileri arasındaki ilişki [Yüksek lisans tezi], Bartın Üniversitesi.
Demiralay, R. (2008). Öğretmen adaylarının bilgi ve iletişim teknolojilerini kullanımları açısından bilgi okuryazarlığı öz-yeterlik algılarının değerlendirilmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi], Gazi Üniversitesi.
Eggen, P., & Kauchak, D. P. (2007). Educational psychology: Windows on classrooms (7th ed.). Pearson/Merrill/Prentice Hall.
Ekiz, D. (2003). Eğitimde araştırma yöntem ve metodlarına giriş: Nitel, nicel ve eleştirel kuram metodolojileri. Anı Yayıncılık.
Gökkurt, B., & Düzalan, N. (2021). Uluslararası öğrencilerin matematik okuryazarlığı hakkındaki görüşlerinin incelenmesi. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 12(1), 206–233.

Güler, H. K. (2013). Türk öğrencilerin PISA'da karşılaştıkları güçlüklerin analizi. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 26(2), 501–522.
Liu, R., Jong, C., & Fan, M. (2024). Reciprocal relationship between self-efficacy and achievement in mathematics among high school students. Large Scale Assessments in Education, 12, Article 14.
Maier, S. R., & Curtin, P. A. (2005). Self-efficacy theory: A prescriptive model for teaching research methods. Journalism & Mass Communication Educator, 59(4), 352–364.
McCrone, S. S., & Dossey, J. A. (2007). Mathematical literacy – It’s become fundamental. Academic Research Library, January, 7–15.
Milli Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2019). Bilim ve Sanat Merkezleri Yönergesi. Ankara: Milli Eğitim Bakanlığı.
OECD. (2018). PISA 2018 assessment and analytical framework: Mathematics, reading, science and financial literacy. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/9789264305274-en
OECD. (2019). PISA 2018 results (Volume I): What students know and can do. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/5f07c754-en
OECD. (2022). PISA 2022 mathematics framework. OECD Publishing.
Özgen, K., & Bindak, R. (2011). Lise öğrencilerinin matematik okuryazarlığına yönelik öz-yeterlik inançlarının belirlenmesi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 11(2), 1073–1089.
Pajares, F., & Miller, M. D. (1994). Matematiksel problem çözmede öz yeterlilik ve öz-kavram inançlarının rolü: Bir yol analizi. Eğitim Psikolojisi Dergisi, 86(2), 193–203. https://doi.org/10.1037/0022-0663.86.2.193
Peterson, P. L., Swing, S. R., Braverman, M. T., & Buss, R. R. (1982). Students’ aptitudes and their reports of cognitive processes during direct instruction. Journal of Educational Psychology, 74(4), 535.
Renzulli, J. S. (2005). The three-ring conception of giftedness: A developmental model for promoting creative productivity. In R. J. Sternberg & J. E. Davidson (Eds.), Conceptions of giftedness (2nd ed., pp. 246–279). Cambridge University Press.
Sakellariou, C. (2022). The reciprocal relationship between mathematics self-efficacy and mathematics performance in US high school students: Instrumental variables estimates and gender differences. Frontiers in Psychology, 13, 941253.
Sari, R. H. N., & Wijaya, A. (2017). Mathematical literacy of senior high school students in Yogyakarta. Jurnal Riset Pendidikan Matematika, 4(1), 100–107.
Yao, Y., Maeda, Y., & Gentry, M. (2024). The relationship between mathematics self-efficacy and mathematics achievement: Multilevel analysis with NAEP 2019. Large Scale Assessments in Education, 12, Article 16.
Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. baskı). Seçkin Yayıncılık. Yin, R. K. (2018). Case study research and applications: Design and methods (6th ed.). SAGE Publications.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Development of Science, Technology and Engineering Education and Programs

Journal Section

Research Article

Authors

Duygu Alyeşil Kabakçı ^*
Türkiye

Süha Yılmaz
Türkiye

Early Pub Date

December 30, 2025

Publication Date

December 30, 2025

Submission Date

August 12, 2025

Acceptance Date

December 24, 2025

Published in Issue

Year 2025 Volume: 4 Number: 2

IZ

https://izlik.org/JA69KE35CY

APA

Alyeşil Kabakçı, D., & Yılmaz, S. (2025). ÜSTÜN YETENEKLİ ÖĞRENCİLERİN MATEMATİK OKURYAZARLIĞI ÖZ-YETERLİK ALGILARININ VE BAŞARI PERFORMANSLARININ SÜREÇLER KAPSAMINDA İNCELENMESİ. INTERNATIONAL JOURNAL OF SU-AY DEVELOPMENT ASSOCIATION, 4(2), 83-104. https://izlik.org/JA69KE35CY

AMA

1.Alyeşil Kabakçı D, Yılmaz S. ÜSTÜN YETENEKLİ ÖĞRENCİLERİN MATEMATİK OKURYAZARLIĞI ÖZ-YETERLİK ALGILARININ VE BAŞARI PERFORMANSLARININ SÜREÇLER KAPSAMINDA İNCELENMESİ. IJOSDA. 2025;4(2):83-104. https://izlik.org/JA69KE35CY

Chicago

Alyeşil Kabakçı, Duygu, and Süha Yılmaz. 2025. “ÜSTÜN YETENEKLİ ÖĞRENCİLERİN MATEMATİK OKURYAZARLIĞI ÖZ-YETERLİK ALGILARININ VE BAŞARI PERFORMANSLARININ SÜREÇLER KAPSAMINDA İNCELENMESİ”. INTERNATIONAL JOURNAL OF SU-AY DEVELOPMENT ASSOCIATION 4 (2): 83-104. https://izlik.org/JA69KE35CY.

EndNote

Alyeşil Kabakçı D, Yılmaz S (December 1, 2025) ÜSTÜN YETENEKLİ ÖĞRENCİLERİN MATEMATİK OKURYAZARLIĞI ÖZ-YETERLİK ALGILARININ VE BAŞARI PERFORMANSLARININ SÜREÇLER KAPSAMINDA İNCELENMESİ. INTERNATIONAL JOURNAL OF SU-AY DEVELOPMENT ASSOCIATION 4 2 83–104.

IEEE

[1]D. Alyeşil Kabakçı and S. Yılmaz, “ÜSTÜN YETENEKLİ ÖĞRENCİLERİN MATEMATİK OKURYAZARLIĞI ÖZ-YETERLİK ALGILARININ VE BAŞARI PERFORMANSLARININ SÜREÇLER KAPSAMINDA İNCELENMESİ”, IJOSDA, vol. 4, no. 2, pp. 83–104, Dec. 2025, [Online]. Available: https://izlik.org/JA69KE35CY

ISNAD

Alyeşil Kabakçı, Duygu - Yılmaz, Süha. “ÜSTÜN YETENEKLİ ÖĞRENCİLERİN MATEMATİK OKURYAZARLIĞI ÖZ-YETERLİK ALGILARININ VE BAŞARI PERFORMANSLARININ SÜREÇLER KAPSAMINDA İNCELENMESİ”. INTERNATIONAL JOURNAL OF SU-AY DEVELOPMENT ASSOCIATION 4/2 (December 1, 2025): 83-104. https://izlik.org/JA69KE35CY.

JAMA

1.Alyeşil Kabakçı D, Yılmaz S. ÜSTÜN YETENEKLİ ÖĞRENCİLERİN MATEMATİK OKURYAZARLIĞI ÖZ-YETERLİK ALGILARININ VE BAŞARI PERFORMANSLARININ SÜREÇLER KAPSAMINDA İNCELENMESİ. IJOSDA. 2025;4:83–104.

MLA

Alyeşil Kabakçı, Duygu, and Süha Yılmaz. “ÜSTÜN YETENEKLİ ÖĞRENCİLERİN MATEMATİK OKURYAZARLIĞI ÖZ-YETERLİK ALGILARININ VE BAŞARI PERFORMANSLARININ SÜREÇLER KAPSAMINDA İNCELENMESİ”. INTERNATIONAL JOURNAL OF SU-AY DEVELOPMENT ASSOCIATION, vol. 4, no. 2, Dec. 2025, pp. 83-104, https://izlik.org/JA69KE35CY.

Vancouver

1.Duygu Alyeşil Kabakçı, Süha Yılmaz. ÜSTÜN YETENEKLİ ÖĞRENCİLERİN MATEMATİK OKURYAZARLIĞI ÖZ-YETERLİK ALGILARININ VE BAŞARI PERFORMANSLARININ SÜREÇLER KAPSAMINDA İNCELENMESİ. IJOSDA [Internet]. 2025 Dec. 1;4(2):83-104. Available from: https://izlik.org/JA69KE35CY

Creative Commons Licenses

All articles published in INTERNATIONAL JOURNAL OF SUAY DEVELOPMENT ASSOCIATION (IJOSDA) are licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International.

INVESTIGATION OF GIFTED STUDENTS' MATHEMATICAL LITERACY SELF-EFFICACY PERCEPTIONS AND ACHIEVEMENT PERFORMANCES WITHIN THE SCOPE OF PROCESSES

Abstract

Keywords

Ethical Statement

ÜSTÜN YETENEKLİ ÖĞRENCİLERİN MATEMATİK OKURYAZARLIĞI ÖZ-YETERLİK ALGILARININ VE BAŞARI PERFORMANSLARININ SÜREÇLER KAPSAMINDA İNCELENMESİ

Abstract

Keywords

Ethical Statement

References

Details

Primary Language

Subjects

Journal Section

Authors

Early Pub Date

Publication Date

Submission Date

Acceptance Date

Published in Issue

IZ

Cite