Research Article

Akademik Araştırma Paradigmaları Üzerine Kavramsal Bir İnceleme

Number: 23 June 15, 2025
EN TR

Akademik Araştırma Paradigmaları Üzerine Kavramsal Bir İnceleme

Abstract

Bu çalışmada, akademik araştırmalarda kullanılan deterministik tümdengelim, tümevarım, nicel ve nitel, pozitivist, yorum bilim (hermenötik) ve karma araştırma paradigmalarının incelenmesi amaçlanmaktadır. Böylece, bilimsel araştırmalarda benimsenen paradigmaların araştırmacının bilgi ve gerçeklik anlayışını nasıl şekillendirdiği ve araştırma sürecini nasıl yönlendirdiğine dair bir açıklama sunulması hedeflenmektedir. Bu doğrultuda, bilimsel paradigmaların akademik çalışmaların düşünsel ve metodolojik altyapısını nasıl etkilediği analiz edilerek, sosyal bilimlerde benimsenen araştırma yöntemleri ile felsefi paradigmalar arasındaki ilişkiye katkı sağlanması amaçlanmaktadır. Çalışmada, sıklıkla başvurulan temel bilimsel araştırma paradigmaları ve bu paradigmaların felsefi arka planını oluşturan özellikler üzerine, öncelikli olarak nitel ve hermenötik bir araştırma gerçekleştirilmektedir. Bu çerçevede, akademik paradigmalara temel teşkil eden epistemoloji, ontoloji ve aksiyoloji gibi kavramsallaştırmalar incelenmekte; ontolojik öznelcilik ve epistemolojik nesnelcilik ekseninde, çoğulcu ve bütünsel yaklaşımlar çerçevesinde akademik bir tartışma yürütülmektedir. Söz konusu yöntem tartışmalarının temelinde, bu paradigmaların sunduğu farklı varsayımlar yer almaktadır. Bilimsel paradigmalar, araştırmacının dünyayı anlama biçimini yansıtmakta ve bilimsel bilgi üretimini doğrudan etkilemektedir. Bu bağlamda, akademik çalışmaların metodolojik temellerinin sağlam bir felsefi çerçeveye oturtulması, bilimsel geçerliliğin ve güvenilirliğin artırılmasına katkı sağlayacaktır. Özellikle sosyal bilimlerde paradigma seçiminin araştırma bulguları üzerindeki etkisinin daha iyi anlaşılması, alanın gelişimine önemli katkılar sunacaktır.

Keywords

Ethical Statement

I declare that this study is original; that I have acted by the principles and rules of scientific ethics at all stages of the study, including preparation, data collection, analysis, and presentation of information; that I have cited sources for all data and information not obtained within the scope of this study and included these sources in the bibliography; that I have not made any changes in the data used, and that I comply with ethical duties and responsibilities by accepting all the terms and conditions of the Committee on Publication Ethics (COPE). I hereby declare that if a situation contrary to my statement regarding the study is detected, I agree to all moral and legal consequences that may arise.

References

  1. Althusser, L. (1984). Felsefe ve bilim adamlarının kendiliğinden felsefesi (Ö. Sezgin, Çev.). Ankara: Birey ve Toplum Yayınları.
  2. Ayer, A. J. (1984). Dil, doğruluk ve mantık (V. Hacıkadiroğlu, Çev.). İstanbul: Metris Yayınları.
  3. Bacon, F. (2004). Yeni Atlantis (C. Saraçoğlu, Çev.). İstanbul: Bordo Siyah Yayınları.
  4. Bhaskar, R. (1989). Reclaiming reality: A critical introduction to contemporary philosophy. London: Verso.
  5. Burns, N., & Grove, S. K. (2003). Understanding theory and research frameworks. In Understanding nursing research: Building an evidence-based practice (pp. xx-xx). Philadelphia: Saunders Company.
  6. Carnap, R. (1936). Testability and meaning. Philosophy of Science, 3(4), 419–471. https://doi.org/10.1086/286432
  7. Cevizci, A. (2008). Felsefe. Ankara: Sentez Yayınları.
  8. Chalmers, A. (1990). Bilim dedikleri şey (H. Arslan, Çev.). Ankara: Vadi Yayınları.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Sociology (Other)

Journal Section

Research Article

Early Pub Date

June 2, 2025

Publication Date

June 15, 2025

Submission Date

March 25, 2025

Acceptance Date

June 1, 2025

Published in Issue

Year 2025 Number: 23

APA
Şengöz, M. (2025). Akademik Araştırma Paradigmaları Üzerine Kavramsal Bir İnceleme. Uluslararası Sosyal Ve Eğitim Bilimleri Dergisi, 23, 91-127. https://doi.org/10.20860/ijoses.1664950
AMA
1.Şengöz M. Akademik Araştırma Paradigmaları Üzerine Kavramsal Bir İnceleme. IJOSES. 2025;(23):91-127. doi:10.20860/ijoses.1664950
Chicago
Şengöz, Murat. 2025. “Akademik Araştırma Paradigmaları Üzerine Kavramsal Bir İnceleme”. Uluslararası Sosyal Ve Eğitim Bilimleri Dergisi, nos. 23: 91-127. https://doi.org/10.20860/ijoses.1664950.
EndNote
Şengöz M (June 1, 2025) Akademik Araştırma Paradigmaları Üzerine Kavramsal Bir İnceleme. Uluslararası Sosyal ve Eğitim Bilimleri Dergisi 23 91–127.
IEEE
[1]M. Şengöz, “Akademik Araştırma Paradigmaları Üzerine Kavramsal Bir İnceleme”, IJOSES, no. 23, pp. 91–127, June 2025, doi: 10.20860/ijoses.1664950.
ISNAD
Şengöz, Murat. “Akademik Araştırma Paradigmaları Üzerine Kavramsal Bir İnceleme”. Uluslararası Sosyal ve Eğitim Bilimleri Dergisi. 23 (June 1, 2025): 91-127. https://doi.org/10.20860/ijoses.1664950.
JAMA
1.Şengöz M. Akademik Araştırma Paradigmaları Üzerine Kavramsal Bir İnceleme. IJOSES. 2025;:91–127.
MLA
Şengöz, Murat. “Akademik Araştırma Paradigmaları Üzerine Kavramsal Bir İnceleme”. Uluslararası Sosyal Ve Eğitim Bilimleri Dergisi, no. 23, June 2025, pp. 91-127, doi:10.20860/ijoses.1664950.
Vancouver
1.Murat Şengöz. Akademik Araştırma Paradigmaları Üzerine Kavramsal Bir İnceleme. IJOSES. 2025 Jun. 1;(23):91-127. doi:10.20860/ijoses.1664950

Cited By

 


Indexes

Indexed by INDEX COPERNİCUS [ICI], Eurasian Scientific Journal Index [ESJI], ISAM [Makaleler Veri Tabanı], SOBIAD, Scilit, İdeal Online 

Monitored by TÜBİTAK/ULAKBİM (TR) SBVT. 


Articles Published in the International Journal of Social and Educational Sciences are Licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License (CC BY-NC 4.0). International Journal of Social and Educational Sciences provides immediate open access to its content, reflecting its commitment to advancing global knowledge exchange. The opinions presented in the articles are the sole responsibility of their respective authors and do not represent the views or opinions of the International Journal of Social and Educational Sciences.