Resim Sanatında Kutsal Zeytin Ağacının Yaratılış Mitosu

Year 2025, Volume: 5 Issue: 10, 70 - 88, 30.06.2025

Ece Yücel , İhsan Doğrusöz

Abstract

Mitoloji, yüzyıllar boyunca insanların inançlarında yer almıştır. Mitoslarda yer
alan tanrıların ve kahramanların hayatları sanat eserlerine ilham kaynağı
olmuştur. Mitoslarda yaratılış hikayeleri tanrılar arasında yaşanan
mücadelelerin sonuçlarına dayanmaktadır. Zeytin ağacına dair bilinen en eski
anlatıların kaynağı antik döneme ait mitoslardır. Barış ve erdem tanrıçası
Athena ile bağdaştırılan kutsal zeytin ağacının yaratılışı Atina kentine isim
vermek üzere karşı karşıya gelen Athena ve Poseidon’un mücadelesinin bir
sonucudur. Mitoslar plastik sanatlar içerisinde farklı biçimlerde ele
alınmışlardır. Avrupa sanatında Rönesans ve sonrasında antik çağlara dönüşle
birlikte mitolojik temalar yeniden sanatın konusu haline gelmiştir. Mitoslar
arasında en çok tercih edilen yaratılış hikayelerinden biri de Athena’ya dair
kutsal zeytin ağacının yaratılış hikayesidir. Bu çalışmada sosyal bilimlere
yönelik araştırma yöntemlerinden, konuya ilişkin literatür taraması ve eser
inceleme çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın amacı, antik çağlardan
günümüze önemini koruyan kutsal zeytin ağacının yaratılış hikayesinin
Avrupa sanatı içerisinde hangi sanatçıların eserlerine konu olduğunu ve farklı
sanatçıların bakış açılarıyla nasıl şekillendiğini incelemektir.

Keywords

Zeytin Ağacı , Mitoloji , Athena , Resim , Kutsal , Yaratılış

The Mythos About The Creation of Divine Olive Tree in Painting Art

Abstract

Mythology has been part of human belief systems for centuries. The lives of gods
and heroes depicted in myths have served as a source of inspiration for works of
art. Creation stories in myths are often based on the outcomes of struggles among
gods. The earliest known narratives about the olive tree originate from ancient
myths. The creation of the sacred olive tree, associated with Athena the goddess
of peace and virtue is the result of a contest between Athena and Poseidon, who
competed to give their name to the city of Athens. Myths have been represented
in various forms within the visual arts. In European art, especially during and
after the Renaissance, mythological themes once again became central to artistic
expression through a renewed interest in antiquity. Among the most frequently
depicted creation myths is the story of the sacred olive tree linked to Athena. In
this study, I employ research methods from the social sciences such as literature
review and artwork analysis. The aim of the study is to examine how specific
artists in the European art have engaged with the creation myth of the sacred olive
tree, a narrative that has maintained its significance from antiquity to the present,
and how different artists have interpreted this myth through the perspectives of
different artists.

Keywords

Olive Tree , Mythology , Athena , Painting , Divine , Creation

References

• Ağırbaş, S. (2020). Barış Sembolü: Zeytin ve Sanat Tarihindeki İzleri. Bykova, O, Alimgerey, Z. (Ed.), Uluslararası Göbeklitepe Sosyal ve Beşerî Bilimler Kongresi, (s. 1-18).
• Amasis Ressamı. (M.Ö. 6.yy). Poseidon ve Athena [Resim]. Fransa Ulusal Kütüphanesi Müzesi, Paris, Fransa. https://www.bnf.fr/fr/mediatheque/dionysos-dieu-dathenes Anonim. (M.Ö. 17.yy). Zeytin Ağaçları [Fresk]. Messara Arkeoloji Müzesi, Yunanistan.
• https://messaramuseum.gr/synthesisapi_messara/files/get/DigitalObject__1606__DigitalObject__1605__τοιχογραφία-ελιά___23-07- 2023170204___1939___23-07-2023170530___9628.jpg?size=original
• Anonim. (M.Ö. 5.yy). Athena Tetradrahmi [sikke]. The J. Paul Getty Müzesi, California, ABD. https://www.getty.edu/art/collection/object/109KKJ?canvas=0a7a046d-65b3-4933-a6a9- e8e36ecc0ae7
• Anonim (t.y.). Athena ve Poseidon [gemma]. Napoli Ulusal Arkeoloji Müzesi, İtalya. https://museoarcheologiconapozi.it/en/gemme-farnese-2/#gallery-9
• Atilla, A. N. (2003). Batı Anadolu’da Zeytinyağı Kültürü. İzmir: Tariş Zeytin Kitaplığı.
• Blondel, M. J. (1822). Athena ve Poseidon Arasındaki Yarış [Yağlı Boya Resim]. Louvre Müzesi, Paris, Fransa. https://collections.louvre.fr/en/ark:/53355/cl010060550
• Boardman, J. (2005). Yunan Sanatı. Yasemin İlseven (çev.). İstanbul: Homer Kitabevi.
• Boynudelik, M. ve Boynudelik, Z. İ. (2012). Zeytin Kitabı; Zeytinden Zeytinyağına. İstanbul: Oğlak Yayıncılık.
• Boynudelik, Z. İ. (2017). Bu Resim Ne Anlatıyor? Mitoloji. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
• Boynudelik, Z. İ. (2022). Bu Resim Ne Anlatıyor? Alegori. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları
• Campbell, J. (1992). Batı Mitolojisi. Kudret Emiroğlu (çev.). Ankara: İmge Kitabevi.
• Campbell, J. (1994). Yaratıcı Mitoloji. Kudret Emiroğlu (çev.). Ankara: İmge Kitabevi.
• Can, Ş. (1970). Klasik Yunan Mitolojisi. İstanbul: İnkılap ve Aka Kitabevi.
• Carpenter, T. H. (2002). Antik Yunan’da Sanat ve Mitoloji. Bensen B. M. Ünlüoğlu (çev.). İstanbul: Homer Kitabevi.
• Cotterell, A. ve Storm R. (2011). Büyük Dünya Mitoloji Ansiklopedisi. İstanbul: Alfa Yayınları.
• Türk Dil Kurumu. (t.y.). Türk Dil Kurumu sözlükleri. 3 Mart 2025 tarihinde https://sozluk.gov.tr adresinden erişilmiştir.
• Dumont, J. (1789). Barış [Yağlı Boya Resim]. Louvre Müzesi, Paris, Fransa. https://collections.louvre.fr/en/ark:/53355/cl010066452
• Eliade, M. (2017). Kutsal ve Kutsal-Dışı. Ali Berktay (çev.). İstanbul: Alfa Yayınları.
• Erhat, A. (2015). Mitoloji Sözlüğü. İstanbul: Remzi Kitabevi.
• Eskiyörük, D. (2016). Antik Çağda Zeytin ve Zeytinyağı: Kilikya Bölgesi Örneği. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 33, 228-243. DOI:10.21325/jotags.2016.33
• Estin, C. ve Laporte H. (2005). Yunan ve Roma Mitolojisi. Musa Eran (çev.). Ankara: TÜBİTAK Popüler Bilim Kitapları.
• Fantuzzi, A. (1540). Athena ve Poseidon’un Yarışı [Gravür]. The Metropolitan Museum of Art, New York, ABD. https://www.metmuseum.org/art/collection/search/336737
• Farinati, P. (1671). Athena ve Poseidon’un Yarışı [Resim]. Louvre Müzesi, Paris, Fransa. https://collections.louvre.fr/en/ark:/53355/cl020007221
• Fink, G. (2004). Antik Mitolojide Kim Kimdir. Serpil Erfındık Yalçın (çev.). İzmir: İlya Yayınevi.
• Freedman, P. (2008). Yemek Damak Tadının Tarihi. Nurettin Elhüseyni (çev.). İstanbul: Oğlak Güzel Kitaplar. Gezgin, D. (2010). Bitki Mitosları. İstanbul: Sel Yayıncılık.
• Gezgin, İ. (2008). Sanatın Mitolojisi. İstanbul: Sel Yayıncılık.
• Gombrich, E. H. (1999). Sanatın Öyküsü. Erol Erduran ve Ömer Erduran (çev.). İstanbul: Remzi Kitabevi.
• Gökberk, M. (1961). Felsefe Tarihi. İstanbul: Remzi Kitabevi.
• Gündüz, Ş. (2009). Kutsal Hakkında Konuşmak: Dinsel Söylemde Mitos. Milel ve Nihal, 6(1), s. 9-26.
• Halle, N. (1748). Athena ve Poseidon Arasındaki Yarış [Yağlı Boya Resim]. Louvre Müzesi, Paris, Fransa. https://collections.louvre.fr/en/ark:/53355/cl010056939
• Hansen, W. (2022). Yunan ve Roma Mitolojisi. İstanbul: Say Yayınları.
• Houasse, R. A. (1696). Minerva ve Neptün Arasında Yarış [Yağlı Boya Resim]. Versay Sarayı, Versay, Fransa. https://collections.chateauversailles.fr/#/query/3f4d1eaf-c327-4576-a3dd-ecd71a5d9b28
• İpşiroğlu, N. ve İpşiroğlu M. (2017). Oluşum Süreci İçinde Sanatın Tarihi. İstanbul: Hayalperest Yayınevi.
• Kantar, N. (2013). Basın ilanlarında Yunan mitolojisi ögelerinin kullanımı [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Haliç Üniversitesi.
• Krausse, A. C. (2005). Rönesans’tan Günümüze Resim Sanatının Öyküsü. Dilek Zaptcıoğlu (çev.). İstanbul: Literatür Yayıncılık.
• Mengardi, G. B. (1780). Athena ve Poseidon’un Mücadelesi [Yağlı Boya Resim]. Palazzo Priuli Manfrin, Venedik, İtalya. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Mengardi-Minerva.jpg
• Mutlu, B. (1997). Mitoloji. Eczacıbaşı Sanat Ansiklopedisi. (C2, s. 1273-1276). İstanbul: Yem Yayınları.
• Otto, R. (2014). Kutsal’a Dair. Sevil Ghaffari (çev.). İstanbul: Altıkırkbeş Yayınları.
• Pamir, H. (2008). Antiokheia ve Yakın Çevresinde Zeytinyağı Üretimi ve Zeytinyağı İşlikleri. Aydınoğlu, Ü,
• Şenol, K. A. (Ed.), Antikçağ’da Anadolu’da Zeytinyağı ve Şarap Üretimi, Uluslararası Sempozyumu (s. 75-96).
• Romano, G. (1528). Tanrıların Evi [Tavan Freski]. Plaza del Te Mantua, Mantova, İtalya. https://www.centropalazzote.it/en/chamber-of-the-giants/
• Tansuğ, S. (1995). Resim Sanatının Tarihi. İstanbul: Remzi Kitabevi
• Taşpınar, İ. (2022). Din ve Bilim Açısından Yaratılış. M, Bulgen, E, Doko (Ed.), Dinlerde Yoktan (Ex-Nihilo) Yaratılış: Yahudilik ve Hristiyanlık Örneği (s. 8-34), Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları.
• Tolstoy, L.N. (2010). Sanat Nedir. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Tökel, D. A. (2000). Divan Şiirinde Mitolojik Unsurlar. Ankara: Akçağ Yayınları.
• Turani, A. (2003). Sanat Terimleri Sözlüğü. İstanbul: Remzi Kitabevi.
• Ünsal, A. (2008). Ölmez Ağacın Peşinde. İstanbul: Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık.
• Vergilius. (2019). Aeneis. Türkan Uzel (çev.). İstanbul: Jaguar Kitap.
• Wölfflin, H. (2004). Sanat Tarihinin Temel Kavramları. Ahmet Cemal (çev.). İstanbul: Hayalperest Yayınevi.
• Yonar, G. (2015). Yaratılış Mitolojileri. İstanbul: Ötüken Yayınları.