Kamusal Alanın Kadın Aktörleri: Kurtuluş Savaşı Dönemi Kadınları

Year 2017, Issue: 45, 172 - 190, 14.12.2017

Gülcan Işık

https://izlik.org/JA32DN89CZ

Abstract

Geleneksel felsefe ve politika kuramında geçmişten bu yana kamusal alan ile özel alan birbirine karşıt, birbiriyle ilişkili olarak tanımlanmış ve her ikisine de politik bir anlam yüklenmiştir. Sokrates’ten Platon’a, Aristo’dan Weber ve Machiavelli’ye kadar değişik şekillerde tasarlanan kamusal alan ve özel alanın temel öznesi hiç şüphesizdir ki devlet ve birey olmuştur. Bu tasavvurda kamusal olan politik, özel olan ise özgürlükle karşılanmış; kadın ve çocuklar ise özel alanın bir öznesi olarak çerçevelenmiştir. Kısacası kamusal alanın kapsam ve sınırlarına ait geleneksel çizgideki kavramlaştırmalara bakıldığında, batılı politik felsefede erkek kusursuz aklın temsilcisidir. Kadın ise akılcı olmayanla, duygularla, tutkularla özdeşleştirilmiş ve kamusal alandan dışlanmıştır. İnsan onurunun ve özgürlüğünün bir anlatımı olarak “eylem” üzerinde duran Arendt’e göre özel alan, insanın varlığını sürdürmesi için gerekli ve önemli olabilir ancak insan özgürlüğü ancak kamusal alanda gelişebilir. Bu çalışmada, kadının kamusal alanın aktif bir öznesi olduğu kabulünden hareketle, Kurtuluş Savaşı dönemi Türk kadınlarının cephe gerisinde gösterdikleri faaliyetler, kamusal etkinlikler olarak ele alınmıştır. Balkan ve Birinci Dünya Savaşının getirdiği zorunluluklar neticesinde Türk kadınının statüsünde başlayan zorunlu değişiklikler, Kurtuluş Savaşında en etkin rolüne dönüşmüştür. Daha önceleri evine kapanan kadınlar, kamusal alana çıkarak kimi zaman dernekler kurarak, kimi zaman elinde silahla cephede savaşarak kimi zaman da miting meydanlarında hatip olarak savaşta aktif rol almışlardır. Bu bağlamda, tarihsel gerçeklik boyutunda ve bu yönde var olan belgeler ışığında betimleyici bir yöntemle yürütülen çalışmada, Türk kadınının özel alanın da aktif bir öznesi olarak, kamusal alanda ortaya koyduğu varlık mücadelesi neticesinde milli mücadeleye olan katkısı bir kez daha gözler önüne serilmiştir.

Keywords

Kamusal Alan , Özel Alan , Kadın , Kurtuluş Savaşı

Female Actors of Public Space: Women in the Era of Independence War

https://izlik.org/JA32DN89CZ

Abstract

In the conventional theory of philosophy and politics, public space and private space have long been identified as contrary to each other as well as interrelated, and a political meaning has been attributed to both. The main subjects of public space and private space that were designed in various ways from Sokrates to Platon, from Aristotle to Weber and Machiavelli were definitely the state and the individual. Within this concept, public space has been corresponded to politics while public space has been related to liberty. Women and children have been framed as a subject of the private space. In short, when conceptualizations in conventional terms pertaining to the scope and limits of public space are taken into consideration, males are the representatives of flawless mind in western political philosophy. Females, in return, are identified with the irrational, emotions and passions and are ostracized from public space. According to Arendt who particularly stressed on “action” as an explanation of human dignity and liberty, private space may be essential and important for humans to subsist, nevertheless human liberty can only progress in public space. In this study, originating from the assent that female is an active subject of public space; the activities of Turkish women behind the frontiers during the Independence War have been regarded as public efficiencies. Forced variances in the status of Turkish women that emerged as a result of obligations brought by Balkan War and the First World War, have evolved into its most active role in the Independence War. Once stuck in their houses, women stepped into the public space and took active part in the war, sometimes by establishing associations, sometimes by fighting with men with the arms in hand, and sometimes as orators in public meetings. In this context, in the study that were carried out with a descriptive methodology in the dimension of historical reality and in the light of documents existing in line with that, the contribution of Turkish women, as an active subject in private space as well, to the national war of independence as a result of their endeavor for existence in the public space has been once again revealed.

Keywords

Public Space , Private Space , Woman , Independence War

References

• Afetinan, A. (1982). Tarih Boyunca Türk Kadınının Hak ve Görevleri, İstanbul: Milli Eğitim Basımevi.
• Akşin, S. (1987). Jön Türkler ve İttihat ve Terakki, İstanbul: Remzi Kitabevi.
• Alkan, M. Ö. (1998). “Sivil Toplum Kurumlarının Hukuksal Çerçevesi 1839-1945”, Tanzimattan Günümüze İstanbul’da STK’lar, A. N. Yücekök, İ. Turan, M. Ö. Alkan, İstanbul: Tarih Vakfı Yay. ss.45-75
• Altındal, A. (2004). Türkiye’de Kadın, İstanbul: Alfa Yayınları.
• Arendt, H. (1994). İnsanlık Durumu, Çev. Bahadır S. Ş., İstanbul: İletişim Yayınları.
• Arıburnu, K. ( 1975). Milli Mücadele’de İstanbul Mitingleri, Ankara: Yeni Matbaa.
• Arslan, O. (2001). Sivil Toplum ve Türkiye Gerçeği, İstanbul: Bayrak Yayınları.
• Baydur, M. (1997). “Demokrasi ve Modernleşme sürecinde, Devletin Sivil Topluma Baskın Gelmesi ve Kemalizm”, Yeni Türkiye Dergisi Sivil Toplum Özel Sayısı, S 18, ss.195-203.
• Benhabib, S. (1996. “Kamu Alanı Modelleri”, Cogito, Çev. D.Şahiner, S.8, ss.238- 258.
• Çaha, Ö. (1996). Sivil Kadın: Türkiye’de Kadın ve Sivil Toplum, Ankara: Vadi Yayınları.
• Çaha, Ö. (2003). “Mahrem Kamusal Alan”, Sivil Toplum Dergisi, Yıl 1, Sayı 2, s. 79-88.
• Çakır, S. (1996). Osmanlı’da Kadın Hareketi, İstanbul: Metis Yayınları.
• Çetinkaya, Y. D. (2008). “1908 Devrimi’nde Kamusal Alan Ve Kitle Siyasetinde Dönüşüm”, İ.Ü. Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, No:38, ss.125-140
• Doğan, İ. (2002). Özgürlükçü ve Totaliter Düşünce Geleneğinde Sivil Toplum, İstanbul: Alfa Yayınları.
• Eski, M. (1996). “ İlk Kadın Mitingi”, Kastamonu’da İlk Kadın Mitingi’nin 75. Yıldönümü Uluslararası Sempozyumu, 10-11 Aralık 1994 Kastamonu, Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi, ss.33-47.
• Fraser, N. (2004). “Kamusal Alanı Yeniden Düşünmek: Gerçekte Varolan Demokrasinin Eleştirisine Bir Katkı”, Ed. Meral Özbek, İstanbul: Hil Yayınları, ss.103-133.
• Gevgilili, A. (1990). Türkiye’de Yenileşme Düşüncesi Sivil Toplum, Basın ve Atatürk, İstanbul: Bağlam Yayınları.
• Gül, Muhittin (1996). “Milli Mücadele Mitinglerinde Kadınlarımız”, Kastamonu’da İlk Kadın Mitingi’nin 75. Yıldönümü Uluslararası Sempozyumu, 10-11 Aralık 1994 Kastamonu, Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi, ss. 47-59.
• Habermas, J. (2004). “Kamusal Alan”, Kamusal Alan, Ed. Meral Özbek, İstanbul: Hil Yayınları, ss.95-103.
• Habermas, J. (1997). Kamusallığın Yapısal Dönüşüm, Çev. Tanıl Bora, Mithat Sancar, İstanbul: İletişim Yayınları.
• İnsel, A. (1995). Türkiye Toplumunun Bunalımı, İstanbul: Birikim Yayınları.
• Kaplan, L. (1996). “Milli Mücadele Dönemi Kadın Cemiyetleri”, Kastamonu’da İlk Kadın Mitinginin 75. Yıl Dönümü Uluslararası Sempozyumu, Kastamonu, 10-11 Aralık, Ankara, ss.69-129.
• Kaplan, L. (1998). Cemiyetlerde ve Siyasi Teşkilatlarda Türk Kadını (1908-1960), Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi.
• Keane, J. (2002). Sivil Toplum ve Devlet Avrupa’da Yeni Yaklaşımlar, Ankara: Yedi Kıta Yayınları.
• Kılıçbay, M. A. (1992). Doğu’nun Devleti Batı’nın Cumhuriyeti, Ankara: Gece Yayınları.
• Kurnaz, Ş. (2011). Yenileşme Sürecinde Türk Kadını (1839-1923), Ankara: Ötüken Yayınları.
• Kurnaz, Ş. (1996). “Milli Mücadele Döneminde Cephede ve Basında Türk Kadını”, Kastamonu’da İlk Kadın Mitingi’nin 75. Yıldönümü Uluslararası Sempozyumu, 10-11 Aralık 1994 Kastamonu, Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi, ss.59-69.
• Kurnaz, Ş. (1997). Cumhuriyet Öncesinde Türk Kadını, İstanbul: MEB Yayınları.
• Mardin, Ş. (1987). “Türk Toplumunu İnceleme Aracı Olarak Sivil Toplum”, Defter, Sayı 2, Aralık-Ocak, ss.7-16.
• Mardin, Ş. (1994). Türkiye’de Toplum ve Siyaset (Makaleler /I), İstanbul: İletişim Yayınları.
• Mısıroğlu, A. (1976). Kuva-yı Milliyenin Kadın Kahramanları, İstanbul: Sebil Yayınevi.
• Nielsen, K. (1995). “Reconceptualization Civil Society for Now: Some Somewhat Gramscian Turnings”, Toward A Global Civil Society, Ed. Michael Walzer, Berghahn Books, Oxford.
• Ocak, A. Y. (1998). Zındıklar ve Mülhidler, İstanbul: Tarih Vakfı Yayınları,
• Özbek, M. (2004). “Kamusal Alanın Sınırları”, Kamusal Alan, İstanbul: Hil Yalınları, ss.19-91.
• Özüerman, T. (1998). Türkiye’nin Batılılaşma ve Demokratikleşme Açmazı, İzmir: Dokuz Eylül Yayınları.
• Rappa, A. L. (2002). “Modernity and the Politics of Public Space: An Introduction,” The European Journalaf Social Sciences, 15/1, ss.5-10.
• Sennet, R. (2002). Kamusal İnsanın Çöküşü, Çev. S. Durak, A. Yılmaz, İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Shils, E. (1991). “The Virtue of Civil Society”, Goverment and Opposition, Vol. 26, No.1, Winter, ss.3-21.
• Tansel, F. A. (1998). İstiklâl Harbi’nde Mücâhit Kadınlarımız, Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayınları.
• Timur, T. (2000). Sürüden Ayrılanlar, Ankara: İmge Kitabevi.
• Tunaya, T. Z. (1996). Türkiye’nin Siyasi Hayatında Batılılaşma Hareketleri, İstanbul: Arba Yayınları.
• Yücekök, N. (1998). “Türkiye’de Sivil Toplum Örgütleri Gelişiminin Toplumsal Aşamaları ve Süreci”, Tanzimattan Günümüze İstanbul’da STK’lar, A. N. Yücekök, İ.Turan, M. Ö. Alkan, İstanbul: Tarih Vakfı Yay. ss.13-45.