Trans ve Post-Hümanist Tartışmaları Ekseninde İnsan Doğasının Geleceği

Year 2026, Issue: 66 , 106 - 118 , 30.04.2026

Mustafa Eren

https://doi.org/10.29288/ilted.1814396

https://izlik.org/JA97KY38FA

Abstract

Bu çalışma, transhümanizm ve posthümanizm bağlamında insan doğasının geleceğine ilişkin tartışmaları, insanın yalnızca biyolojik değil aynı zamanda metafizik bir varlık olduğu kabulünden hareketle varoluşsal bir perspektiften incelemektedir. Günümüzde hızla gelişen teknolojik imkânlar, insanın ontolojik statüsü ve sınırları üzerine yürütülen tartışmalara farklı bir boyut kazandırarak insanın doğası, kimliği, benliği ve anlamı konusunda yeni soru ve sorunlar ortaya çıkarmaktadır. Bu çerçevede çalışmada, transhümanizmin insanın biyolojik ve zihinsel sınırlarının teknoloji aracılığıyla aşılabileceği yönündeki yaklaşımı ile posthümanizmin insan-merkezci ontolojiye yönelik eleştirileri birlikte ele alınmaktadır. Bu doğrultuda biyoteknoloji, yapay zekâ ve genetik mühendisliği alanlarında yaşanan gelişmelerin, insan doğasının sabit ve değişmez bir öz olduğu yönündeki anlayışı nasıl dönüştürmek istediği analiz edilmektedir. Ancak bu dönüşüm değerlendirilirken insanın yalnızca maddi bir varlık olarak ele alınamayacağı, aynı zamanda aşkın ve metafizik boyutlara sahip olduğu vurgulanmaktadır. Özellikle insanın fiziksel ve bilişsel kapasitesini artırmaya yönelik müdahaleler, onun anlam arayan, değer üreten ve sorumluluk taşıyan bir “Ben” olarak yeniden düşünülmesini gerekli kılmaktadır. Bu bağlamda “beşer” ile “insan” arasındaki ayrım dikkate alınarak, teknolojik müdahalelerin yalnızca beşerî yapıyı değil, insanî ve metafizik nitelikleri de dönüştürme potansiyeli taşıdığı ortaya konulmaktadır. Sonuç olarak, insan doğasının dinamik bir yapı olduğu kabul edilmekle birlikte, onun metafizik yönünün göz ardı edilmemesi gerektiği ve insanın geleceğine ilişkin tartışmaların sorumluluk, adalet ve özgürlük gibi temel değerler çerçevesinde ele alınmasının zorunlu olduğu vurgulanmaktadır. Buna ilaveten bu yaklaşım, insanın yalnızca teknik olarak geliştirilebilir bir nesne değil, aynı zamanda anlam, bilinç ve değer ufkuna sahip bir özne olduğunu ortaya koymakta, böylece geleceğe yönelik etik değerlendirmelerin indirgemeci paradigmalardan kaçınarak, insanın tüm varoluşsal boyutlarını kapsayan daha derinlikli bütüncül bir bakış açısıyla ele alınmasını gerekli kılmaktadır.

Keywords

Felsefe Tarihi , Transhümanizm , Posthümanizm , İnsan Doğası , Etik , Teknoloji.

The Future of Human Nature in the Context of Transhumanist and Post-Humanist Debates

https://izlik.org/JA97KY38FA

Abstract

This study examines debates on the future of human nature within the context of transhumanism and posthumanism from an existential perspective, based on the premise that the human being is not only a biological entity but also a metaphysical one. Rapid technological advancements have introduced a new dimension to discussions concerning the ontological status and limits of the human, generating new questions about human nature, identity, selfhood, and meaning. Within this framework, the study addresses both the transhumanist claim that human biological and cognitive limitations can be transcended through technology and the posthumanist critique of anthropocentric ontology. In this regard, the study analyzes how developments in biotechnology, artificial intelligence, and genetic engineering seek to transform the understanding of human nature as a fixed and immutable essence. However, it emphasizes that the human being cannot be reduced to a merely material existence, but must be understood as possessing transcendent and metaphysical dimensions. In particular, interventions aimed at enhancing physical and cognitive capacities require a reconsideration of the human as a “Self” that seeks meaning, produces values, and assumes responsibility. By taking into account the distinction between “beşer” and “insan,” the study argues that technological interventions have the potential to transform not only biological structures but also human and metaphysical qualities. In conclusion, although human nature is dynamic, its metaphysical dimension should not be overlooked, and discussions of the human future must be grounded in fundamental values such as responsibility, justice, and freedom. Furthermore, his approach highlights that the human being is not merely an object open to technical enhancement, but also a subject endowed with meaning, consciousness, and a horizon of values, thus requiring ethical evaluations of the future to adopt a deeper, holistic perspective that encompasses all existential dimensions of the human being while avoiding reductionist paradigms.

Keywords

History of Phisolophy , Transhumanism , Posthumanism , Human Nature , Ethics , Technology

References

• Ağın, Başak.“Karanlık İkizler: Transhümanizm ve Posthümanizm”, Pasajlar Dergisi 11 (2022), 33-48.
• Aristoteles. Metafizik. çev. Ahmet Arslan. İstanbul: Sosyal Yayınları, 1996.
• Aristoteles. Nikomakhos’a Etik. çev. Saffet Babür. Ankara: Ayraç Yayınları, 1998.
• Aristoteles. Poetika. çev. İsmail Tunalı. İstanbul: Remzi Kitabevi, 2001.
• Aristoteles. Politika. çev. Mete Tuncay. İstanbul: Remzi Kitabevi, 1975.
• Aristoteles. Retorik. çev. Mehmet H. Doğan. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 1995.
• Bostrom, Nick. “A History of Transhumanist Thought”. Journal of Evolution and Technology 14/1 (2005), 1-25.
• Bostrom, Nick. “The Transhumanist FAQ - General Introduction”. Version 2.1, 2003. Erişim 28 Ağustos 2025. www.nickbostrom.com
• Braidotti, Rosi. “İnsan Sonrası, Pek İnsanca: Bir Posthümanistin Anıları ve Emelleri”. çev. Bülent O. Doğan. Cogito 95-96 (Kış 2019), 53-94.
• Braidotti, Rosi. The Posthuman. Cambridge: Polity Press, 2013.
• Coşkun, Hasan. “Gelenek ve Modernizm Kıskacında Savrulan İnsan”. Olağan Dışı Dönemlerde Ahlak ve Vicdan Ekseninde Değişim, Süreklilik ve Sürdürülebilirlik. ed. Muhiddin Okumuşlar, Osman Zahid Çiftçi, Sami Bayrakçı. Konya: TİMAV Vakfı Yayınları, 2021.
• Çelik, Ezgi Ege. “Antroposen ve Posthuman İnsan Çağı’nda İnsan Sonrası Olmak”. Cogito 95-96 (Kış 2019), 145-161.
• Çinici, Murat - Kızılgeçit, Muhammed. "Yapay Zekâ ve Din Psikolojisi". Diyanet İlmi Dergi, 59/2 (2023), 745-768.
• Dağ, Ahmet. “Ş. Teoman Duralı Düşüncesinde Metafizikten Makinaya Batı Medeniyeti”. Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi 22 (2016 Güz), 241-262.
• Dağ, Ahmet. İnsansız Dünya: Transhümanizm. İstanbul: Ketebe Yayınları, 2024.
• Dağ, Ahmet. Transhümanizm: İnsanın ve Dünyanın Dönüşümü. Ankara: Elis Yayınları, 2018.
• Doğan, Mehtap. Yapay Zekâ ve Bilinç Problemi: Yapay Bilincin İmkânına Dair Bir Tartışma Yapay Bir “Ben” Mümkün mü?. İstanbul: Çizgi Kitabevi, 2020.
• Duralı, Ş. Teoman. “Çağımızın Değerler Dizisi (Paradigma) Sorunu”. İslami Araştırmalar Dergisi 16/1 (2003), 1-27.
• Duralı, Ş. Teoman. Aklın Anatomisi: Salt Aklın Eleştirisinin Teşrihi. İstanbul: Dergâh Yayınları, 2013.
• Duralı, Ş. Teoman. Hayatın Anatomisi: Canlılar Bilimi Felsefesi. İstanbul: Dergâh Yayınları, 2018.
• Duralı, Ş. Teoman. Sorun Nedir? Felsefe-Bilimin Düşünce Biçimi. İstanbul: Dergâh Yayınları, 2017.
• Fukuyama, Francis. Our Posthuman Future: Consequences of the Biotechnology Revolution. New York: Farrar, Straus and Giroux, 2002.
• Habermas, Jürgen. Die Zukunft der menschlichen Natur: Auf dem Weg zu einer liberalen Eugenik?. Frankfurt am Main: Suhrkamp Verlag, 2001.
• Harari, Yuval Noah. Homo Deus. çev. Poyraz Nur Taneli. İstanbul: Kolektif Kitap, 2018.
• Hassan, Ihab. “Prometheus as Performer: Towards a Posthumanist Culture?”. The Georgia Review 31/4 (1977), 830-850.
• Heistermann Walter. “Kant’ın Felsefesinde İnsanın Yeri”. çev. Tomris Mengüşoğlu 49-62. Felsefe Arkivi İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları, 1968.
• Hutcheson, Francis. An Inquiry into the Original of Our Ideas of Beauty and Virtue. Indianapolis: Liberty Fund, 2004.
• Kant, Immanuel. Anthropologie in pragmatischer Hinsicht. hrsg. Karl Vorländer. 5. Auflage. Leipzig: Felix Meiner Verlag, 1912.
• Karabulut, Aydın. “Niceliğin Egemenliği ya da Dataizm: Yeniçağın Nihilizmi”. Dijital Yaşam ve Yeni İnsan Sonrası. ed. Aydın Karabulut, Emrah Arğın. Konya: L-T Academia, 2020.
• Ketenci, Taşkıner - Metin Topuz. “Aristoteles ve Augustinus’un İnsan Anlayışı Üzerine”. Kaygı, Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi 20 (2013).
• Kurzweil, Ray. İnsanlık 2.0. çev. Mine Şengel. İstanbul: Alfa Bilim, 2016.
• Lukacs, John. Modern Çağın Sonu. çev. İbrahim Kapaklıkaya. İstanbul: Ketebe Yayınları, 2020.
• O’Gieblyn, Meghan. Tanrı İnsan Hayvan Makine: Teknoloji, Metafor ve Anlam Arayışı. çev. Filiz Sarıalioğlu. İstanbul: Altın Kitaplar, 2023.
• Özdemir, Muhammet - Başaran, Nevin. "Transhümanizm, Posthümanizm ve İnsan Bilincinin Yeni Kapsamı". İslami Araştırmalar 32/1 (2021), 30-51.
• Puzio, Anna. Über-Menschen: Philosophische Auseinandersetzung mit der Anthropologie des Transhumanismus. Bielefeld: Transcript Verlag, 2022.
• Scheerer, Katharina. “Posthumanismus: Eine Einführung”. Where Are We Now? - Orientierungen nach der Postmoderne. ed.
• Sebastian Berlich, Holger Grevenbrock, Katharina Scheerer. Bielefeld: Transcript Verlag, 2022.
• Schopenhauer, Arthur. İnsan Doğası Üzerine. çev. Elif Yıldırım. İstanbul: Roman Yayınları, 2019.
• Schopenhauer, Arthur. Merhamet. çev. Zekai Öztürk. İstanbul: Dergâh Yayınları, 2014.
• Scruton, Roger. İnsan Doğası Üzerine. çev. A. Murtaza Özeren. İstanbul: Antre Yayınları, 2023.
• Seifert, Johanna. “Self-Enhancement: eine neue Form der Selbstgestaltung? Nietzsche und der Transhumanismus im Vergleich”.
• Transhumanismus: Humanprojekt Interdisziplinäre Anthropologie. hrsg. Heinrich Watzka, Stephan Herzberg. Berlin: De Gruyter, 2020.
• Sezen, Yümni. Hümanizm ve Türkiye. İstanbul: İz Yayınları, 2005.
• Sleigh, Amanda Rees Caharlotte. İnsan (Ne Olduğunu Biliyor muyuz?). çev. Hilal Dikmen. İstanbul: İletişim Yayınları, 2024.
• Sorgner, Stefan Lorenz. “Post and Transhumanism: An Introduction". Post- and Transhumanism. ed. Robert Ranisch, Stefan Lorenz Sorgner. Frankfurt am Main: Peter Lang, 2014.
• Soysal, Esra Kartal. Gen Ötesi – İnsan Sonrası: Epigenetik Felsefesine Giriş. İstanbul: Ketebe Yayınları, 2020. Şeriati, Ali. İnsan. çev. Şamil Öçal. Ankara: Fecr Yayınları, 2019.
• Versényi, Laszlo. Sokratik Hümanizm. çev. Ahmet Cevizci. İstanbul: Sentez Yayınları, 2007.
• Watzka, Heinrich – Stephan Herzberg. “Einleitung: Begriffsbestimmung Transhumanismus”. Transhumanismus: Humanprojekt Interdisziplinäre Anthropologie. hrsg. Detlev Ganten, Volker Gerhard, Jan-Christoph Heilinger, Julian Nida-Rümelin. Berlin: De Gruyter, 2020.
• Yeşilyurt, Büşra - Yeşilyurt, Muhammet. "Dini Transhümanizmin bir Örneği Olarak Terasem Trans-Dini". Mizānü'l-Hak İslami İlimler Dergisi 15 (2022), 555-574.