Research Article

Satranç ile Matematik Eğitiminin Altıncı Sınıf Öğrencilerinin Problem Çözme ve Akıl Yürütme Becerilerine Etkisi

Volume: 15 Number: 2 June 30, 2026
Beyza Güngör , Mustafa Gök *
EN TR

Satranç ile Matematik Eğitiminin Altıncı Sınıf Öğrencilerinin Problem Çözme ve Akıl Yürütme Becerilerine Etkisi

Abstract

Strateji ve mantıksal düşünmeyi teşvik eden yapısıyla satranç, eğitimde bilişsel becerileri destekleyen güçlü bir araç olarak görülmekte ve özellikle matematiksel düşünme üzerindeki etkilerine yönelik ilgi artmaktadır. Bu bağlamda, satranç temelli öğretim yaklaşımlarının öğrencilerin bilişsel gelişimindeki rolü kritik bir araştırma konusu haline gelmiştir. Bu çalışmanın amacı, satranç temelli matematik öğretiminin ilköğretim 6. sınıf öğrencilerinin problem çözme ve akıl yürütme becerilerine etkisini incelemektir. Araştırma, öntest-sontest kontrol gruplu yarı deneysel desen kullanılarak yürütülmüştür. Van ilinde bir devlet ortaokulunda yürütülen çalışmaya, 22’si deney, 23’ü kontrol grubunda olmak üzere toplam 45 öğrenci katılmıştır. Veriler, ortaokul düzeyine uygun olarak geliştirilmiş ve geçerliği kanıtlanmış Problem Çözme Becerileri Ölçeği (PÇBÖ) ve Akıl Yürütme Becerileri Ölçeği (AYBÖ) aracılığıyla toplanmıştır. Verilerin analizi SPSS 26.0 programı ile yapılmıştır. Normallik varsayımları çarpıklık, basıklık ve Shapiro-Wilk testi ile değerlendirilmiş olup, analizlerde ön test puanları dikkate alınarak son test karşılaştırmaları yapılmıştır. Bulgular, problem çözme becerilerinde deney grubunun ön testte daha yüksek puanlara sahip olduğunu; ancak ön test etkisi kontrol edildiğinde son test toplam puanları ve alt boyutlarda gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark oluşmadığını göstermiştir. Akıl yürütme becerilerinde ise deney grubunun son test puanlarında artış görülmesine rağmen bu artış istatistiksel olarak anlamlı değildir. Etki büyüklükleri problem çözme boyutunda ihmal edilebilir düzeyde, akıl yürütme boyutunda ise düşük düzeydedir. Sonuç olarak, kısa süreli satranç temelli matematik öğretiminin 6. sınıf öğrencilerinin problem çözme ve akıl yürütme becerilerinde belirgin bir gelişim sağlamadığı anlaşılmaktadır. Etkinin daha net gözlenebilmesi için daha uzun süreli, sistematik ve stratejik problem çözme süreçleriyle ilişkilendirilen programlar ve öğrencilerin düşünme süreçlerini açıklamaya dönük nitel veriler içeren araştırmalar önerilmektedir.

Keywords

Matematik Öğretimi, Satranç, Altıncı Sınıf, Problem Çözme, Akıl Yürütme

Supporting Institution

Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi

Project Number

SYL-2024-11010

Ethical Statement

Bu çalışmanın hazırlanma sürecinde bilimsel ve etik ilkelere uyulduğu ve yararlanılan tüm çalışmaların kaynakçada belirtildiği beyan olunur. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimleri Yayın Etik Kurulu’nun 22.03.2024 tarih 2024/06-34 Nolu kararı ile Etik Kurul Kararı alınmıştır

References

  1. Aciego, R., Garcia, L., & Betancourt, M. (2012). The benefits of chess for the intellectual and social-emotional enrichment in schoolchildren. The Spanish Journal of Psychology, 15(2), 551–559. https://doi.org/10.5209/rev_SJOP.2012.v15.n2.38866
  2. Adeyemi, B. B. (2024). Reliability and validity in quantitative research. In Applied Linguistics and Language Education Research Methods: Fundamentals and Innovations (pp. 86–102). New York, NY: IGI Global.
  3. Angrist, J. D. (2003). Randomized trials and quasi-experiments in education research. NBER Reporter Online, (Summer 2003), 11–14. https://hdl.handle.net/10419/61828
  4. Averbach, Y. (2000). Satrançta Oyun Sonu (A. Umur, Çev.; 2. baskı). İstanbul: Broy Yayınevi.
  5. Bart, W. M. (2014). On the effect of chess training on scholastic achievement. Frontiers in Psychology, 5, 762. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2014.00762
  6. Battista, M. T. (2017). Mathematical reasoning and sense making in grades 6-8. In M. T. Battista, K. Cramer, A. Stephens, E. Knuth, M. L. Raith, & J. M. Watson (Eds.), Reasoning and Sense Making in the Mathematics Classroom: Grades 6-8 (pp. 1–23). Reston, VA: NCTM.
  7. Bilalić, M., McLeod, P., & Gobet, F. (2007). Does chess need intelligence?—A study with young chess players. Intelligence, 35(5), 457–470. https://doi.org/10.1016/j.intell.2006.09.005
  8. Bilalić, M., McLeod, P., & Gobet, F. (2009). Specialization effect and its influence on memory and problem solving in expert chess players. Cognitive science, 33(6), 1117–1143. https://doi.org/10.1111/j.1551-6709.2009.01030.x
  9. Büyüköztürk, Ş. (2007). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı. Ankara: Pegem A Yayıncılık.
  10. Cetina, S. Y. S., & Medina, J. E. C. (2022). Fortalecimiento del pensamiento lógico-matemático a través del ajedrez. Revista Ingeniería, Matemáticas y Ciencias de la Información, 9(17), 21–29. http://dx.doi.org/10.21017/rimci.2022.v9.n17.a108
APA
Güngör, B., & Gök, M. (2026). Satranç ile Matematik Eğitiminin Altıncı Sınıf Öğrencilerinin Problem Çözme ve Akıl Yürütme Becerilerine Etkisi. İnsan Ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 15(2), 1181-1201. https://doi.org/10.15869/itobiad.1712849
AMA
1.Güngör B, Gök M. Satranç ile Matematik Eğitiminin Altıncı Sınıf Öğrencilerinin Problem Çözme ve Akıl Yürütme Becerilerine Etkisi. itobiad. 2026;15(2):1181-1201. doi:10.15869/itobiad.1712849
Chicago
Güngör, Beyza, and Mustafa Gök. 2026. “Satranç Ile Matematik Eğitiminin Altıncı Sınıf Öğrencilerinin Problem Çözme Ve Akıl Yürütme Becerilerine Etkisi”. İnsan Ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 15 (2): 1181-1201. https://doi.org/10.15869/itobiad.1712849.
EndNote
Güngör B, Gök M (June 1, 2026) Satranç ile Matematik Eğitiminin Altıncı Sınıf Öğrencilerinin Problem Çözme ve Akıl Yürütme Becerilerine Etkisi. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 15 2 1181–1201.
IEEE
[1]B. Güngör and M. Gök, “Satranç ile Matematik Eğitiminin Altıncı Sınıf Öğrencilerinin Problem Çözme ve Akıl Yürütme Becerilerine Etkisi”, itobiad, vol. 15, no. 2, pp. 1181–1201, June 2026, doi: 10.15869/itobiad.1712849.
ISNAD
Güngör, Beyza - Gök, Mustafa. “Satranç Ile Matematik Eğitiminin Altıncı Sınıf Öğrencilerinin Problem Çözme Ve Akıl Yürütme Becerilerine Etkisi”. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 15/2 (June 1, 2026): 1181-1201. https://doi.org/10.15869/itobiad.1712849.
JAMA
1.Güngör B, Gök M. Satranç ile Matematik Eğitiminin Altıncı Sınıf Öğrencilerinin Problem Çözme ve Akıl Yürütme Becerilerine Etkisi. itobiad. 2026;15:1181–1201.
MLA
Güngör, Beyza, and Mustafa Gök. “Satranç Ile Matematik Eğitiminin Altıncı Sınıf Öğrencilerinin Problem Çözme Ve Akıl Yürütme Becerilerine Etkisi”. İnsan Ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, vol. 15, no. 2, June 2026, pp. 1181-0, doi:10.15869/itobiad.1712849.
Vancouver
1.Beyza Güngör, Mustafa Gök. Satranç ile Matematik Eğitiminin Altıncı Sınıf Öğrencilerinin Problem Çözme ve Akıl Yürütme Becerilerine Etkisi. itobiad. 2026 Jun. 1;15(2):1181-20. doi:10.15869/itobiad.1712849