Satranç ile Matematik Eğitiminin Altıncı Sınıf Öğrencilerinin Problem Çözme ve Akıl Yürütme Becerilerine Etkisi

Beyza Güngör; Mustafa Gök

doi:10.15869/itobiad.1712849

EN TR

Öz

Proje Numarası

SYL-2024-11010

Öz

Proje Numarası

SYL-2024-11010

Öz

Proje Numarası

SYL-2024-11010

The Effect of Chess-Based Mathematics Teaching Approach on Primary School Students' Problem-Solving and Reasoning

Öz

Due to its nature that fosters strategy and logical thinking, chess is regarded as a powerful tool for supporting cognitive skills in education, and there is a growing interest specifically in its effects on mathematical thinking. In this context, the role of chess-based instructional approaches in students' cognitive development has become a critical research topic. The aim of this study is to investigate the effect of chess-based mathematics instruction on the problem-solving and reasoning skills of 6th-grade students. The research was conducted using a quasi-experimental design with a pretest-posttest control group. A total of 45 students, 22 in the experimental group and 23 in the control group, participated in the study, which was carried out in a public middle school in the province of Van. Data were collected through the Problem-Solving Skills Scale (PSSS) and the Reasoning Skills Scale (RSS), which were developed appropriately for the middle school level and have proven validity. Data analysis was performed using the SPSS 26.0 software. Normality assumptions were evaluated via skewness, kurtosis, and the Shapiro-Wilk test, and posttest comparisons were conducted by taking pretest scores into account in the analyses. The findings indicated that the experimental group had higher pretest scores in problem-solving skills; however, when the pretest effect was controlled, no statistically significant difference occurred between the groups in the posttest total scores and sub-dimensions. Regarding reasoning skills, although an increase was observed in the posttest scores of the experimental group, this increase was not statistically significant. Effect sizes were at a negligible level in the problem-solving dimension and at a low level in the reasoning dimension. Consequently, it is understood that short-term chess-based mathematics instruction does not provide a substantial improvement in the problem-solving and reasoning skills of 6th-grade students. For the effect to be observed more clearly, studies involving longer-term, systematic programs associated with strategic problem-solving processes and including qualitative data aimed at explaining students' thinking processes are recommended.

Anahtar Kelimeler

Mathematics Teaching, Chess, Sixth Grade, Problem Solving, Reasoning

Proje Numarası

SYL-2024-11010

Satranç ile Matematik Eğitiminin Altıncı Sınıf Öğrencilerinin Problem Çözme ve Akıl Yürütme Becerilerine Etkisi

Öz

Strateji ve mantıksal düşünmeyi teşvik eden yapısıyla satranç, eğitimde bilişsel becerileri destekleyen güçlü bir araç olarak görülmekte ve özellikle matematiksel düşünme üzerindeki etkilerine yönelik ilgi artmaktadır. Bu bağlamda, satranç temelli öğretim yaklaşımlarının öğrencilerin bilişsel gelişimindeki rolü kritik bir araştırma konusu haline gelmiştir. Bu çalışmanın amacı, satranç temelli matematik öğretiminin ilköğretim 6. sınıf öğrencilerinin problem çözme ve akıl yürütme becerilerine etkisini incelemektir. Araştırma, öntest-sontest kontrol gruplu yarı deneysel desen kullanılarak yürütülmüştür. Van ilinde bir devlet ortaokulunda yürütülen çalışmaya, 22’si deney, 23’ü kontrol grubunda olmak üzere toplam 45 öğrenci katılmıştır. Veriler, ortaokul düzeyine uygun olarak geliştirilmiş ve geçerliği kanıtlanmış Problem Çözme Becerileri Ölçeği (PÇBÖ) ve Akıl Yürütme Becerileri Ölçeği (AYBÖ) aracılığıyla toplanmıştır. Verilerin analizi SPSS 26.0 programı ile yapılmıştır. Normallik varsayımları çarpıklık, basıklık ve Shapiro-Wilk testi ile değerlendirilmiş olup, analizlerde ön test puanları dikkate alınarak son test karşılaştırmaları yapılmıştır. Bulgular, problem çözme becerilerinde deney grubunun ön testte daha yüksek puanlara sahip olduğunu; ancak ön test etkisi kontrol edildiğinde son test toplam puanları ve alt boyutlarda gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark oluşmadığını göstermiştir. Akıl yürütme becerilerinde ise deney grubunun son test puanlarında artış görülmesine rağmen bu artış istatistiksel olarak anlamlı değildir. Etki büyüklükleri problem çözme boyutunda ihmal edilebilir düzeyde, akıl yürütme boyutunda ise düşük düzeydedir. Sonuç olarak, kısa süreli satranç temelli matematik öğretiminin 6. sınıf öğrencilerinin problem çözme ve akıl yürütme becerilerinde belirgin bir gelişim sağlamadığı anlaşılmaktadır. Etkinin daha net gözlenebilmesi için daha uzun süreli, sistematik ve stratejik problem çözme süreçleriyle ilişkilendirilen programlar ve öğrencilerin düşünme süreçlerini açıklamaya dönük nitel veriler içeren araştırmalar önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Matematik Öğretimi, Satranç, Altıncı Sınıf, Problem Çözme, Akıl Yürütme

Destekleyen Kurum

Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi

Proje Numarası

SYL-2024-11010

Etik Beyan

Bu çalışmanın hazırlanma sürecinde bilimsel ve etik ilkelere uyulduğu ve yararlanılan tüm çalışmaların kaynakçada belirtildiği beyan olunur. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimleri Yayın Etik Kurulu’nun 22.03.2024 tarih 2024/06-34 Nolu kararı ile Etik Kurul Kararı alınmıştır

Kaynakça

Aciego, R., Garcia, L., & Betancourt, M. (2012). The benefits of chess for the intellectual and social-emotional enrichment in schoolchildren. The Spanish Journal of Psychology, 15(2), 551–559. https://doi.org/10.5209/rev_SJOP.2012.v15.n2.38866
Adeyemi, B. B. (2024). Reliability and validity in quantitative research. In Applied Linguistics and Language Education Research Methods: Fundamentals and Innovations (pp. 86–102). New York, NY: IGI Global.
Angrist, J. D. (2003). Randomized trials and quasi-experiments in education research. NBER Reporter Online, (Summer 2003), 11–14. https://hdl.handle.net/10419/61828
Averbach, Y. (2000). Satrançta Oyun Sonu (A. Umur, Çev.; 2. baskı). İstanbul: Broy Yayınevi.
Bart, W. M. (2014). On the effect of chess training on scholastic achievement. Frontiers in Psychology, 5, 762. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2014.00762
Battista, M. T. (2017). Mathematical reasoning and sense making in grades 6-8. In M. T. Battista, K. Cramer, A. Stephens, E. Knuth, M. L. Raith, & J. M. Watson (Eds.), Reasoning and Sense Making in the Mathematics Classroom: Grades 6-8 (pp. 1–23). Reston, VA: NCTM.
Bilalić, M., McLeod, P., & Gobet, F. (2007). Does chess need intelligence?—A study with young chess players. Intelligence, 35(5), 457–470. https://doi.org/10.1016/j.intell.2006.09.005
Bilalić, M., McLeod, P., & Gobet, F. (2009). Specialization effect and its influence on memory and problem solving in expert chess players. Cognitive science, 33(6), 1117–1143. https://doi.org/10.1111/j.1551-6709.2009.01030.x
Büyüköztürk, Ş. (2007). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı. Ankara: Pegem A Yayıncılık.
Cetina, S. Y. S., & Medina, J. E. C. (2022). Fortalecimiento del pensamiento lógico-matemático a través del ajedrez. Revista Ingeniería, Matemáticas y Ciencias de la Información, 9(17), 21–29. http://dx.doi.org/10.21017/rimci.2022.v9.n17.a108

ChessPlus. (2025). 50 Chess and Mathematics Exercises for Schools. ChessPlus. Strategy Games for Education. Retrieved from https://chessplus.net/50-chess-and-mathematics-exercises/ on 15.01.2024.
Choi, Á., Hurtado, M., Santín, D., Sicilia, G., & Simancas, R. (2025). Stalemate? The complex relationship between educational chess and students’ skills. Thinking Skills and Creativity, 57, 101819. https://doi.org/10.1016/j.tsc.2025.101819
Christensen, L. B., Johnson, R. B., & Turner, L. A. (2014). Research methods, design, and analysis. New York, NY: Pearson Education.
Cohen, L., Manion, L., & Morrison, K. (2017). Research methods in education (8th ed). New York, NY: Routledge.
Creswell, J. W., & Creswell, J. D. (2017). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (5th ed.). Los Angeles: Sage.
Dauvergne, P. (2000). The case for chess as a tool to develop our children’s minds. University of Sydney. https://www.nswjcl.org.au/Resources/Dauvergne/PD_paper.pdf
de Groot, A. D. (1977). Memorandum: Chess instruction in the school? A few arguments and counterarguments, In H. Lyman (Ed.), Chess in the classroom: An answer to NIE (pp. 1–10). The Massachusetts Chess Association; The American Chess Foundation.
de Groot, A. D. (1978). Thought and choice in chess. The Hague, Netherlands: Mouton. (Original work published 1946)
DeVellis, R. F., & Thorpe, C. T. (2022). Scale development: Theory and applications (4th ed.). California: SAGE Publications.
Ferguson, R. (1983). Teaching the Fourth R (Reasoning) through Chess. School Mates, 1(1), 3.
Field, A. (2024). Discovering statistics using IBM SPSS statistics. Los Angeles: Sage.
Fraenkel, J., Wallen, N., & Hyun, H. (2012). How to design and evaluate research in education (10th ed.). New York, NY: McGraw-Hill Education.
Gobet, F., & Campitelli, G. (2006). Educational benefits of chess instruction: A critical review. In T. Redman (Ed.), Chess and education: Selected essays from the Koltanowski conference (pp. 124–143). Chess Program at the University of Texas at Dallas.
Gobet, F., de Voogt, A., & Retschitzki, J. (2004). Moves in mind: The psychology of board games. New York, NY: Psychology Press.
Hardy, G. H. (2005). A mathematician's apology. London: Cambridge University Press.
Hong, S., & Bart, W. M. (2007). Cognitive effects of chess instruction on students at risk for academic failure. International Journal of Special Education, 22(3), 89–96.
Islam, A., Lee, W. S., & Nicholas, A. (2021). The effects of chess instruction on academic and non-cognitive outcomes: Field experimental evidence from a developing country. Journal of Development Economics, 150, 102615. https://doi.org/10.1016/j.jdeveco.2020.102615
Jankovic, A., & Novak, I. (2019). Chess as a powerful educational tool for successful people. In D. Tipurić & D. Hruška (Eds.), 7th International OFEL Conference on Governance, Management and Entrepreneurship: Embracing diversity in organisations, April 5–6, 2019, Dubrovnik, Croatia (pp. 425–441). Governance Research and Development Centre (CIRU).
Jerrim, J. P., Macmillan, L., Micklewright, J., Sawtell, M., & Wiggins, M. (2018). Does teaching children how to play cognitively demanding games improve their educational attainment? Evidence from a randomised controlled trial of chess instruction in England. Journal of Human Resources, 53(4), 993–1021. https://doi.org/10.3368/jhr.53.4.0516.7952R
Kakoma, L., & Giannakopoulos, A. (2016). Chess playing and mathematics: An exploratory study in the South African context. In C. V. de Carvalho, P. Escudeiro, & A. Coelho (Eds.), Serious games, interaction, and simulation: 5th International Conference, SGAMES 2015, Novedrate, Italy, September 16–18, 2015, revised selected papers (pp. 66–73). Springer International Publishing.
Kalaycı, Ş. (2008). SPSS uygulamalı çok değişkenli istatistik teknikleri. Ankara: Asil Yayın Dağıtım.
Kazemi, F., Yektayar, M., & Abad, A. M. B. (2012). Investigation of the impact of chess play on developing meta-cognitive ability and math problem-solving power of students at different levels of education. In Proceedia – Social and Behavioral Sciences: 4th International Conference of Cognitive Science (ICCS 2011) (Vol. 32, pp. 372–379). Elsevier.
Milli Eğitim Bakanlığı. (2018). Matematik dersi öğretim programı (ilkokul ve ortaokul 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 ve 8. sınıflar). MEB. Retrieved from https://ttkb.meb.gov.tr on 12.02.2018.
Muijs, D. (2010). Doing quantitative research in education with SPSS. Los Angeles: Sage.
Murray, H. J. R. (1913). A history of chess. London: Oxford University Press.
Nanu, C. C., Coman, C., Bularca, M. C., Mesesan-Schmitz, L., Gotea, M., Atudorei, I., ... & Negrila, I. (2023). The role of chess in the development of children’s perspectives. Frontiers in Psychology, 14, 1210917. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2023.1210917
Nunnally, J.C., & Bernstein, I.H. (1994). Psychometric Theory (3rd ed). New York, NY: McGraw-Hill.
Özpınar, İ. (2012). 6-8. sınıflar matematik öğretim programında yer alan becerileri ölçmeye yönelik ölçek geliştirme çalışması (Study of developing scales to measure the skills in 6th - 8th grade mathematics curriculum). [Doctoral dissertation]. Karadeniz Technical University, Trabzon, Turkey. Retrieved from https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
Palavan, S. (2002). Satranç Kitabım (1. baskı). İstanbul: İnkılap Kitap Evi.
Polya, G. (1957). How to solve it: A new aspect of mathematical method. New York: Princeton University Press.
Poston, D. I., & Vandenkieboom, K. K. (2019). The effect of chess on standardized test score gains. Sage Open, 9(3), 1-22. https://doi.org/10.1177/2158244019870787
Rosholm, M., Mikkelsen, M. B., & Gumede, K. (2017). Your move: The effect of chess on mathematics test scores. PloS one, 12(5), e0177257. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0177257
Sadık, R. (2006). İlköğretim 4. ve 5. sınıf satranç bilen öğrenciler ile satranç bilmeyen öğrencilerin doğal sayılara ilişkin dört işlem ve problem çözme başarılarının karşılaştırılması. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bolu.
Sala, G., & Gobet, F. (2016). Do the benefits of chess instruction transfer to academic and cognitive skills? A meta-analysis. Educational Research Review, 18, 46–57. https://doi.org/10.1016/j.edurev.2016.02.002
Sala, G., & Gobet, F. (2017). Does chess instruction improve mathematical problem-solving ability? Two experimental studies with an active control group. Learning & Behavior, 45, 414–421. https://doi.org/10.3758/s13420-017-0280-3
Sala, G., Gorini, A. & Pravettoni, G. (2015). Mathematical problem-solving abilities and chess: An experimental study on young pupils. SAGE Open, 5(3), 1–9. https://doi.org/10.1177/2158244015596050
Schoenfeld, A. H. (1992). On paradigms and methods: What do you do when the ones you know don't do what you want them to? Issues in the analysis of data in the form of videotapes. The Journal of the Learning Sciences, 2(2), 179–214. https://doi.org/10.1207/s15327809jls0202_3
Sirotová, M., Michvocíková, V., & Rubacha, K. (2021). Quasi-experiment in the educational reality. Journal of Education Culture and Society, 12(1), 189–201. https://doi.org/10.15503/jecs2021.1. 189.201
Storey, K. (2000). Teaching beginning chess skills to students with disabilities. Preventing School Failure: Alternative Education for Children and Youth, 44(2), 45–49. https://doi.org/10.1080/10459880009599782
Tabachnick, B. G. & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics. New York, NY: Pearson.
Tachie, S. A., & Ramathe, J. M. (2022). Metacognition application: The use of chess as a strategy to improve the teaching and learning of mathematics. Education Research International, 2022(1), 6257414. https://doi.org/10.1155/2022/6257414
Thiessen, V., & Blasius, J. (2008). Mathematics achievement and mathematics learning strategies: Cognitive competencies and construct differentiation. International Journal of Educational Research, 47(6), 362–371. https://doi.org/10.1016/j.ijer.2008.12.002
Trinchero, R. (2013). Can chess training improve PISA scores in mathematics? An experiment in Italian primary schools. Kasparov Chess Foundation Europe.
Trinchero, R., & Sala, G. (2016). Chess training and mathematical problem-solving: The role of teaching heuristics in transfer of learning. Eurasia Journal of Mathematics, Science and Technology Education, 12(3), 655-668. https://doi.org/10.12973/eurasia.2016.1255a
Türkiye Satranç Federasyonu [TSF], (2024). Eğitim videoları. TSF. https://www.tsf.org.tr/kaynaklar/egitim-videolari
Unterrainer, J. M., Kaller, C. P., Halsband, U., & Rahm, B. (2006). Planning abilities and chess: A comparison of chess and non‐chess players on the Tower of London task. British Journal of Psychology, 97(3), 299–311. https://doi.org/10.1348/000712605X71407
Ün, E. (2010). Satranç eğitiminin problem çözme yaklaşımları, karar verme ve düşünme stillerine etkisinin incelenmesi [Master’s thesis, Selçuk Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü].
Xu, Y., Liu, X., Liu, X., Hou, Z., Li, Y., Zhang, X., ... & Dong, Y. (2024). Chatglm-math: Improving math problem- solving in large language models with a self-critique pipeline. arXiv preprint arXiv:2404.02893. https://doi.org/10.48550/arXiv.2404.02893
Zhu, Y., Liu, X., Xiao, Y., & Sindakis, S. (2024 Mathematics anxiety and problem-solving proficiency among high school students: Unraveling the complex interplay in the knowledge economy. Journal of the Knowledge Economy, 1–31. https://doi.org/10.1007/s13132-023-01688-w

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Beyza Güngör Bu kişi benim
0009-0002-9830-2535
Türkiye

Mustafa Gök ^*
0000-0001-9349-4078
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

30 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

3 Haziran 2025

Kabul Tarihi

7 Haziran 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 15 Sayı: 2

DOI

https://doi.org/10.15869/itobiad.1712849

IZ

https://izlik.org/JA84EK89GW

APA

Güngör, B., & Gök, M. (2026). Satranç ile Matematik Eğitiminin Altıncı Sınıf Öğrencilerinin Problem Çözme ve Akıl Yürütme Becerilerine Etkisi. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 15(2), 1181-1201. https://doi.org/10.15869/itobiad.1712849

AMA

1.Güngör B, Gök M. Satranç ile Matematik Eğitiminin Altıncı Sınıf Öğrencilerinin Problem Çözme ve Akıl Yürütme Becerilerine Etkisi. itobiad. 2026;15(2):1181-1201. doi:10.15869/itobiad.1712849

Chicago

Güngör, Beyza, ve Mustafa Gök. 2026. “Satranç ile Matematik Eğitiminin Altıncı Sınıf Öğrencilerinin Problem Çözme ve Akıl Yürütme Becerilerine Etkisi”. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 15 (2): 1181-1201. https://doi.org/10.15869/itobiad.1712849.

EndNote

Güngör B, Gök M (01 Haziran 2026) Satranç ile Matematik Eğitiminin Altıncı Sınıf Öğrencilerinin Problem Çözme ve Akıl Yürütme Becerilerine Etkisi. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 15 2 1181–1201.

IEEE

[1]B. Güngör ve M. Gök, “Satranç ile Matematik Eğitiminin Altıncı Sınıf Öğrencilerinin Problem Çözme ve Akıl Yürütme Becerilerine Etkisi”, itobiad, c. 15, sy 2, ss. 1181–1201, Haz. 2026, doi: 10.15869/itobiad.1712849.

ISNAD

Güngör, Beyza - Gök, Mustafa. “Satranç ile Matematik Eğitiminin Altıncı Sınıf Öğrencilerinin Problem Çözme ve Akıl Yürütme Becerilerine Etkisi”. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 15/2 (01 Haziran 2026): 1181-1201. https://doi.org/10.15869/itobiad.1712849.

JAMA

1.Güngör B, Gök M. Satranç ile Matematik Eğitiminin Altıncı Sınıf Öğrencilerinin Problem Çözme ve Akıl Yürütme Becerilerine Etkisi. itobiad. 2026;15:1181–1201.

MLA

Güngör, Beyza, ve Mustafa Gök. “Satranç ile Matematik Eğitiminin Altıncı Sınıf Öğrencilerinin Problem Çözme ve Akıl Yürütme Becerilerine Etkisi”. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, c. 15, sy 2, Haziran 2026, ss. 1181-0, doi:10.15869/itobiad.1712849.

Vancouver

1.Beyza Güngör, Mustafa Gök. Satranç ile Matematik Eğitiminin Altıncı Sınıf Öğrencilerinin Problem Çözme ve Akıl Yürütme Becerilerine Etkisi. itobiad. 01 Haziran 2026;15(2):1181-20. doi:10.15869/itobiad.1712849

İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi Creative Commons Atıf-GayriTicari 4.0 Uluslararası Lisansı (CC BY NC) ile lisanslanmıştır.

Öz

Proje Numarası

Öz

Proje Numarası

Öz

Proje Numarası

The Effect of Chess-Based Mathematics Teaching Approach on Primary School Students' Problem-Solving and Reasoning

Öz

Anahtar Kelimeler

Proje Numarası

Satranç ile Matematik Eğitiminin Altıncı Sınıf Öğrencilerinin Problem Çözme ve Akıl Yürütme Becerilerine Etkisi

Öz

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Proje Numarası

Etik Beyan

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster