Review

Adalete İlişkin Hassasiyetlerin Gelişimsel İzleri: Haksızlıktan Kaçınma Davranışına İlişkin Güncel İncelemeler

Volume: 41 Number: 2 August 30, 2021
EN TR

Adalete İlişkin Hassasiyetlerin Gelişimsel İzleri: Haksızlıktan Kaçınma Davranışına İlişkin Güncel İncelemeler

Abstract

Adalete ilişkin karar alma ahlak psikolojisi alan yazınında en önemli konulardan biri olarak kabul edilmektedir. Bulgular, kişilerin diğerlerinden daha azına (dezavantajlı haksızlık) veya daha fazlasına sahip oldukları durumlarda (avantajlı haksızlık) adalete ilişkin hassasiyetlerinden ötürü bedel ödeyerek haksızlığı reddettiklerini göstermektedir. Gelişimsel psikoloji alanındaki incelemelere göre haksızlıktan kaçınma olarak adlandırılan bu davranışın ortaya çıkmasının altında farklı mekanizmalar rol oynayabilir. Haksızlıktan kaçınma davranışının ortaya çıktığı yaşa ilişkin kültürel farklılıkları inceleyen çalışmalar, farklı kültürlerde dezavantajlı haksızlıktan kaçınma davranışının benzer bir gelişimsel seyre sahip iken; avantajlı haksızlıktan kaçınmanın farklı yaşlarda ortaya çıktığını göstermektedir. Bu durum, avantajlı haksızlıktan kaçınma davranışının ortaya çıktığı yaşa ilişkin sosyalleşme pratiklerinin ve kültürel faktörlerin rolünün daha baskın olduğuna işaret etmektedir. Buna paralel olarak, bu derleme çalışmasında öncelikle, güncel ahlak psikolojisi alan yazınındaki adalete ilişkin hakim yaklaşımlara değinilmiş, ardından haksızlıktan kaçınma davranışını gelişimsel boyutta ele alan çalışmalar kültürel farklar gözetilerek özetlenmiştir. Birlikte ele alındığında, önceki çalışmalar haksızlıktan kaçınma davranışına ilişkin stratejilerin zenginleşmesini yaşla beraber sosyal bağlamın ve itibar kaygısının rolünün artmasıyla açıklamaktadır. Buradan hareketle, farklı kültürlerde farklı sosyal pratiklerin itibar kaygısını azaltmada işlevsel bir rolü olduğu ve bu durumun özellikle avantajlı haksızlıktan kaçınma davranışına ilişkin davranışların gelişimsel seyrinde kültürlerarası farklara yol açtığı düşünülmektedir. Bununla birlikte, güncel çalışmaların sonuçları ele alındığında, bu dinamiklerin anlaşılması için bireyci ve toplulukçu ikili sınıflandırması üzerinden yapılan açıklamaların yetersiz kaldığı görülmektedir. Gelecek çalışmalarda bireyci ve toplulukçu ikili sınıflandırması üzerinden yapılan açıklamaların ötesine geçebilmek için, toplumdaki belirli sosyalleşme dinamiklerinin rollerini, ailedeki ebeveyn beklentilerini ve akrabalarla yaygın olarak kabul gören sosyal etkileşim uygulamalarının rollerini daha detaylı incelemenin ilgili alana önemli ölçüde katkı sunması beklenmektedir.

Keywords

Supporting Institution

yok

Project Number

yok

Thanks

Makalenin yazım sürecinde gösterdikleri değerli destek ve önerileri için Dr. Öğr. Üyesi Hasan Galip Bahçekapılı, Prof. Dr. Sevim Cesur ve Doç. Dr. Mehmet Harma’ya teşekkürlerimi sunarım.

References

  1. Acun, E. ve Karakelle, S. (2019). 4-6 yaş çocuklarında kaynak dağıtımında eşitsizlikten kaçınmayı etkileyen faktörlerin incelenmesi. Psikoloji Çalışmaları, 39(1), 99-119. DOI: 10.26650/SP2018-0034 google scholar
  2. Acun, E. ve Karakelle, S. (2019). 4-6 yaş çocuklarında kaynak dağıtımında eşitsizlikten kaçınmayı etkileyen faktörlerin incelenmesi. Psikoloji Çalışmaları, 39(1), 99-119. DOI: 10.26650/SP2018-0034 google scholar
  3. Baumard, N., Mascaro, O. ve Chevallier, C. (2012). Preschoolers are able to take merit into account when distributing goods. Developmental Psychology, 48(2), 492- 498. https://doi.org/10.1037/a0026598 google scholar
  4. Baumard, N., Mascaro, O. ve Chevallier, C. (2012). Preschoolers are able to take merit into account when distributing goods. Developmental Psychology, 48(2), 492- 498. https://doi.org/10.1037/a0026598 google scholar
  5. Benenson, J. F., Pascoe, J. ve Radmore, N. (2007). Children’s altruistic behavior in the dictator game. Evolution and Human Behavior, 28(3), 168-175. https://doi.org/10.1016/j. evolhumbehav.2006.10.003 google scholar
  6. Benenson, J. F., Pascoe, J. ve Radmore, N. (2007). Children’s altruistic behavior in the dictator game. Evolution and Human Behavior, 28(3), 168-175. https://doi.org/10.1016/j. evolhumbehav.2006.10.003 google scholar
  7. Bereby-Meyer, Y ve Fiks, S. (2013). Changes in negative reciprocity as a function of age. Journal of Behavioral Decision Making, 26(4), 397-403. https://doi.org/10.1002/bdm.1768 google scholar
  8. Bereby-Meyer, Y ve Fiks, S. (2013). Changes in negative reciprocity as a function of age. Journal of Behavioral Decision Making, 26(4), 397-403. https://doi.org/10.1002/bdm.1768 google scholar

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

-

Journal Section

Review

Publication Date

August 30, 2021

Submission Date

October 26, 2020

Acceptance Date

January 21, 2021

Published in Issue

Year 2021 Volume: 41 Number: 2

APA
Aktaş, B. (2021). Adalete İlişkin Hassasiyetlerin Gelişimsel İzleri: Haksızlıktan Kaçınma Davranışına İlişkin Güncel İncelemeler. Studies in Psychology, 41(2), 403-425. https://izlik.org/JA73DL44ZG
AMA
1.Aktaş B. Adalete İlişkin Hassasiyetlerin Gelişimsel İzleri: Haksızlıktan Kaçınma Davranışına İlişkin Güncel İncelemeler. Studies in Psychology. 2021;41(2):403-425. https://izlik.org/JA73DL44ZG
Chicago
Aktaş, Büşra. 2021. “Adalete İlişkin Hassasiyetlerin Gelişimsel İzleri: Haksızlıktan Kaçınma Davranışına İlişkin Güncel İncelemeler”. Studies in Psychology 41 (2): 403-25. https://izlik.org/JA73DL44ZG.
EndNote
Aktaş B (August 1, 2021) Adalete İlişkin Hassasiyetlerin Gelişimsel İzleri: Haksızlıktan Kaçınma Davranışına İlişkin Güncel İncelemeler. Studies in Psychology 41 2 403–425.
IEEE
[1]B. Aktaş, “Adalete İlişkin Hassasiyetlerin Gelişimsel İzleri: Haksızlıktan Kaçınma Davranışına İlişkin Güncel İncelemeler”, Studies in Psychology, vol. 41, no. 2, pp. 403–425, Aug. 2021, [Online]. Available: https://izlik.org/JA73DL44ZG
ISNAD
Aktaş, Büşra. “Adalete İlişkin Hassasiyetlerin Gelişimsel İzleri: Haksızlıktan Kaçınma Davranışına İlişkin Güncel İncelemeler”. Studies in Psychology 41/2 (August 1, 2021): 403-425. https://izlik.org/JA73DL44ZG.
JAMA
1.Aktaş B. Adalete İlişkin Hassasiyetlerin Gelişimsel İzleri: Haksızlıktan Kaçınma Davranışına İlişkin Güncel İncelemeler. Studies in Psychology. 2021;41:403–425.
MLA
Aktaş, Büşra. “Adalete İlişkin Hassasiyetlerin Gelişimsel İzleri: Haksızlıktan Kaçınma Davranışına İlişkin Güncel İncelemeler”. Studies in Psychology, vol. 41, no. 2, Aug. 2021, pp. 403-25, https://izlik.org/JA73DL44ZG.
Vancouver
1.Büşra Aktaş. Adalete İlişkin Hassasiyetlerin Gelişimsel İzleri: Haksızlıktan Kaçınma Davranışına İlişkin Güncel İncelemeler. Studies in Psychology [Internet]. 2021 Aug. 1;41(2):403-25. Available from: https://izlik.org/JA73DL44ZG