Review

Sentetik Tarım Kimyasallarının Ekosistem ve İnsan Sağlığına Etkileri: Sürdürülebilir Alternatiflerin Değerlendirilmesi

Volume: 3 Number: 2 December 31, 2025
TR EN

Sentetik Tarım Kimyasallarının Ekosistem ve İnsan Sağlığına Etkileri: Sürdürülebilir Alternatiflerin Değerlendirilmesi

Abstract

Tarım sektöründe verimliliği artırmak amacıyla yaygın biçimde kullanılan sentetik kimyasal gübreler, pestisitler (herbisitler, fungisitler) ve benzeri girdiler, kısa vadede ürün miktarını artırsa da uzun vadede çevresel bozulmalara ve insan sağlığı üzerinde ciddi risklere yol açabilmektedir. Bu bileşikler, doğrudan laboratuvar ortamında üretilmiş olup, doğal döngülere entegre olmayan sentetik içerik taşımaktadır. Toprak, su ve hava kalitesini olumsuz etkileyen bu maddeler aynı zamanda biyolojik çeşitliliğin azalmasına, toprak mikrobiyotasının bozulmasına ve gıda zincirinde kimyasal kalıntıların birikmesine neden olmaktadır. İnsan sağlığı açısından bakıldığında, pestisit kalıntılarının kronik hastalıklar, hormonal bozukluklar ve kanser türleriyle ilişkili olabileceği çeşitli çalışmalarda belirtilmiştir. Bu derleme çalışmasında, tarımda kullanılan sentetik kimyasalların ekosistem ve insan sağlığı üzerindeki etkileri kapsamlı şekilde ele alınmakta; organik tarım, biyolojik mücadele, agroekolojik uygulamalar, mekanik yöntemler ve yapay zeka destekli sistemler gibi alternatif uygulamalar değerlendirilmektedir. Çalışmada, sürdürülebilir tarıma geçiş sürecinde bu alternatiflerin potansiyeli vurgulanmakta; politika yapıcılar ve uygulayıcılar için stratejik öneriler sunulmaktadır.

Keywords

Ethical Statement

Bu çalışmada yer alan yazarlar arasında herhangi bir çıkar çatışması bulunmamaktadır. Makalenin hazırlanması, yazımı ve sunulması sürecinde etik kurallara riayet edilmiştir. Çalışma kapsamında herhangi bir insan veya hayvan deneyi yapılmamış, yalnızca literatür kaynakları kullanılmıştır.

References

  1. Abdul Aziz, M., Brini, F., Rouached, H., & Masmoudi, K. (2022, Kasım 8). Genetically engineered crops for sustainably enhanced food production systems. Frontiers in Plant Science, C. 13. Frontiers Media S.A. https://doi.org/10.3389/fpls.2022.1027828
  2. Akdoğan, A., Divrikli, Ü., & Elçi, L. (2012). Pestisitlerin Önemi ve Ekosisteme Etkileri. Akademik Gıda, 10(1), 125-132.
  3. Altıkat, A., Turan, T., Ekmekyapar, F., & Bingül, Z. (2009). Türkiye’de Pestisit Kullanımı ve Çevreye Olan Etkileri. Içinde Atatürk Üniv. Ziraat Fak. Derg (C. 40).
  4. Alvi, M. H., Ali, H., Haider, K., Chughtai, A. H., Abdullah, M., Batool, S., … Hussain, S. (2025, Mart 1). Chemically Degraded Soil: Strategies for Mitigating its Toxicity and Enhancing Sustainable Crop Production. Journal of Soil Science and Plant Nutrition, C. 25, ss. 363-381. Springer Science and Business Media Deutschland GmbH. https://doi.org/10.1007/s42729-024-02138-5
  5. Anderson, C. R., Bruil, J., Chappell, M. J., Kiss, C., & Pimbert, M. P. (2019). From transition to domains of transformation: Getting to sustainable and just food systems through agroecology. Sustainability (Switzerland), 11(19). https://doi.org/10.3390/su11195272
  6. Animasaun, D. A., Adedibu, P. A., Shkryl, Y., Emmanuel, F. O., Tekutyeva, L., & Balabanova, L. (2023, Ağustos 1). Modern Plant Biotechnology: An Antidote against Global Food Insecurity. Agronomy, C. 13. Multidisciplinary Digital Publishing Institute (MDPI). https://doi.org/10.3390/agronomy13082038
  7. Arab, A., & Mostafalou, S. (2022). Neurotoxicity of pesticides in the context of CNS chronic diseases. International Journal of Environmental Health Research, C. 32. https://doi.org/10.1080/09603123.2021.1987396
  8. Aydınbaş, G. (2023). İktisadi Perspektiften Akıllı Tarım (Tarım 4.0) Üzerine Bir İnceleme. BİLTÜRK Journal of Economics and Related Studies. https://doi.org/10.47103/bilturk.1218500

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Chemical Engineering (Other), Pesticides and Toxicology

Journal Section

Review

Publication Date

December 31, 2025

Submission Date

June 25, 2025

Acceptance Date

September 2, 2025

Published in Issue

Year 2025 Volume: 3 Number: 2

APA
Özdemir, Z. Ö., & Şen, N. (2025). Sentetik Tarım Kimyasallarının Ekosistem ve İnsan Sağlığına Etkileri: Sürdürülebilir Alternatiflerin Değerlendirilmesi. Agro Science Journal of Igdir University, 3(2), 85-97. https://izlik.org/JA79ZC66RL
AMA
1.Özdemir ZÖ, Şen N. Sentetik Tarım Kimyasallarının Ekosistem ve İnsan Sağlığına Etkileri: Sürdürülebilir Alternatiflerin Değerlendirilmesi. Agro Science Journal of Igdir University. 2025;3(2):85-97. https://izlik.org/JA79ZC66RL
Chicago
Özdemir, Zafer Ömer, and Neslihan Şen. 2025. “Sentetik Tarım Kimyasallarının Ekosistem Ve İnsan Sağlığına Etkileri: Sürdürülebilir Alternatiflerin Değerlendirilmesi”. Agro Science Journal of Igdir University 3 (2): 85-97. https://izlik.org/JA79ZC66RL.
EndNote
Özdemir ZÖ, Şen N (December 1, 2025) Sentetik Tarım Kimyasallarının Ekosistem ve İnsan Sağlığına Etkileri: Sürdürülebilir Alternatiflerin Değerlendirilmesi. Agro Science Journal of Igdir University 3 2 85–97.
IEEE
[1]Z. Ö. Özdemir and N. Şen, “Sentetik Tarım Kimyasallarının Ekosistem ve İnsan Sağlığına Etkileri: Sürdürülebilir Alternatiflerin Değerlendirilmesi”, Agro Science Journal of Igdir University, vol. 3, no. 2, pp. 85–97, Dec. 2025, [Online]. Available: https://izlik.org/JA79ZC66RL
ISNAD
Özdemir, Zafer Ömer - Şen, Neslihan. “Sentetik Tarım Kimyasallarının Ekosistem Ve İnsan Sağlığına Etkileri: Sürdürülebilir Alternatiflerin Değerlendirilmesi”. Agro Science Journal of Igdir University 3/2 (December 1, 2025): 85-97. https://izlik.org/JA79ZC66RL.
JAMA
1.Özdemir ZÖ, Şen N. Sentetik Tarım Kimyasallarının Ekosistem ve İnsan Sağlığına Etkileri: Sürdürülebilir Alternatiflerin Değerlendirilmesi. Agro Science Journal of Igdir University. 2025;3:85–97.
MLA
Özdemir, Zafer Ömer, and Neslihan Şen. “Sentetik Tarım Kimyasallarının Ekosistem Ve İnsan Sağlığına Etkileri: Sürdürülebilir Alternatiflerin Değerlendirilmesi”. Agro Science Journal of Igdir University, vol. 3, no. 2, Dec. 2025, pp. 85-97, https://izlik.org/JA79ZC66RL.
Vancouver
1.Zafer Ömer Özdemir, Neslihan Şen. Sentetik Tarım Kimyasallarının Ekosistem ve İnsan Sağlığına Etkileri: Sürdürülebilir Alternatiflerin Değerlendirilmesi. Agro Science Journal of Igdir University [Internet]. 2025 Dec. 1;3(2):85-97. Available from: https://izlik.org/JA79ZC66RL