Genç erişkinlerde beslenme okuryazarlığı düzeyi yaşam kalitesi ile ilişkili midir?

Öz

Bu çalışma genç erişkinlerde beslenme okuryazarlığı düzeyinin yaşam kalitesi ile ilişkisini incelemek amacıyla planlanmıştır. Araştırmaya Trakya Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi’nde öğrenim gören 234 öğrenci katılmıştır. Çalışma verileri 2022 yılı Şubat-Haziran ayları arasında çevrimiçi anket ile toplanmıştır. Katılımcıların %60.3’ü kadın’dır. Bireylerin ortalama yaşı, vücut ağırlığı, boy uzunluğu ve BKİ değeri sırasıyla 21.35 ±1.43 yıl, 64.76 ±15.8 kg, 169.86±8.50 cm, 21.22 ±3.63 kg/m2’dir. Katılımcıların %9.7’si zayıf, %71.3’ü normal kilolu, %19.7’si şişman’dır. En yüksek beslenme okuryazarlığı puanı ortalaması zayıf bireylerde bulunurken, normal kilolularda genel beslenme bilgisi puanı en yüksek bulunmuştur (p<0.05). Bireylerin %82.5’inde beslenme okuryazarlığı düzeyi yeterlidir. Bu oran, zayıflarda %95.2, şişmanlarda ise %67.4 bulunmuştur (p<0.05). Erkeklerde gıda etiketi okuma ve sayısal okuryazarlık puanı ortalaması kadınlara göre daha yüksek saptanmıştır (p<0.05). Yaşam kalitesi alt ölçekleri incelendiğinde, normal kilolularda MBÖ-12 (Mental Bileşen Özeti) alt ölçek puanları zayıf ve şişmanlara göre daha yüksek bulunmuştur (p<0.05). Öğrencilerin beslenme okuryazarlığı düzeyi arttıkça FBÖ-12 (Fiziksel Bileşen Özeti) ve MBÖ-12 alt ölçek puanları artmıştır (p<0.05). Genel beslenme bilgisi alt ölçek puanı arttıkça hem kadın hem de erkeklerde MBÖ-12 alt ölçek puanında artış tespit edilmiştir (p<0.05). Üniversite öğrencilerinin beslenme okuryazarlığı konusunda farkındalıklarının arttırılması, gerekli eğitimlerin verilmesi yaşam kalitesini arttırmada yarar sağlayabilir.

Anahtar Kelimeler

• Beslenme okuryazarlığı
• Beslenme
• Genel beslenme bilgisi
• Yaşam kalitesi

Is nutritional literacy level in young adults associated with quality of life?

Abstract

This study was planned to examine the relationship between nutritional literacy level and quality of life in young adults. 234 students studying at Trakya University Faculty of Dentistry participated in the research. Study data were collected by online questionnaire between February and June 2022. 60.3% of the participants are women. The mean age, body weight, height and BMI of the individuals were 21.35 ±1.43 years, 64.76 ±15.8 kg, 169.86 ±8.50 cm, 21.22 ±3.63 kg/m2, respectively. 9.7% of the participants were underweight, 71.3% were normal weight, 19.7% were obese. While the average of the highest nutritional literacy score was found in thin individuals, the general nutritional knowledge score was found to be highest in normal weight individuals (p<0.05). Nutrition literacy level is sufficient in 82.5% of individuals. This rate was found to be 95.2% in the thin and 67.4% in the obese (p<0.05). Food label reading and numerical literacy scores were higher in men than in women (p<0.05). When the quality of life subscales were examined, the MCS-12 (Mental Component Summary) subscale scores were found to be higher in normal-weight subjects than in thin and obese subjects (p<0.05). As the students' nutritional literacy level increased, their PCS-12 (Physical Component Summary) and MCS-12 subscale scores increased (p<0.05). As the general nutrition knowledge subscale score increased, an increase was found in the MCS-12 subscale score in both women and men (p<0.05). Increasing the awareness of university students about nutritional literacy and providing the necessary training can be beneficial in increasing the quality of life.

Keywords

• Nutrition literacy
• Nutrition
• General nutrition knowledge
• Quality of life

References

1. Aktaş, C. (2022). Sağlık çalışanlarında beslenme ve sağlık okuryazarlık düzeyi ile diyet kalite indeksi arasındaki ilişkinin belirlenmesi. Yüksek Lisans Tezi. Başkent Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
2. Aktaş, N., Özdoğan, Y. (2016). Gıda ve beslenme okuryazarlığı. Harran Tarım ve Gıda Bilimleri Dergisi, 20(2), 146-153. https://doi.org/10.29050/harranziraat.259105
3. Akcilek, E. (2017). Üniversite öğrencilerinde sağlık okuryazarlığı ve yaşam kalitesinin incelenmesi. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul Medipol Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
4. Altun, H.K., Suna, G., Kürklü, N.S., Ermumcu, M.Ş.K., Ateş, Z., Akçınar, E., Akın, H. (2022). Evaluation of the relationship between nutrition literacy and health literacy in adults. Journal of Nutrition and Dietetics, 50(2), 30-38. https://doi.org/10.33076/2022.BDD.1642
5. Ayer, Ç. (2018). Çivril yöresindeki adolesanlarda beslenme okuryazarliğinin mevcut durumu ve etkileyen faktörler. Yüksek Lisans Tezi. Pamukkale Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Denizli.
6. Block, L.G., Grier, S.A., Childers, T.L., Davis, B., Ebert, J.E., Kumanyika, S., . . . Ginkel Bieshar, M.N.G. (2011). From nutrients to nurturance: A conceptual introduction to food well-being. Journal of Public and Marketing, 30(1), 5-13. https://doi.org/10.1509/jppm.30.1.5
7. Carbone, E.T., Zoellner, J. M. (2012). Nutrition and health literacy: A systematic review to inform nutrition research and practice. Journal of the Academy of Nutrition and Dietetics, 112(2), 254-265. https://doi.org/10.1016/j.jada.2011.08.042
8. Cesur, B., Koçoğlu, G., Sümer, H. (2015). Evaluation instrument of nutrition literacy on adults (EINLA) a validity and reliability study.Integrative Food, Nutrition and Metabolism, 2(1), 127-130. https://doi.org/10.15761/ifnm.1000114

9. Cimbaro, M.A. (2008). Nutrition literacy: Towards a new conception for home economics education. University of British Columbia, Master Thesis, The University of British Columbia,Vancouver.
10. Dilsiz, B. (2020). Lise öğrencilerinde beslenme okuryazarlığı ve obezite yaygınlığının değerlendirilmesi. Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Gelişim Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
11. Doğan, H., Akçalı, G. (2021). Üniversite öğrencilerinin yaşadıkları sosyo-ekonomik sorunlar üzerine bir inceleme. Üniversite Araştırmaları Dergisi, 4(3), 309-316. https://doi.org/10.32329/uad.903559
12. Duman, E., Yıldız, T.A., Keser, A., Ok, M.A. (2021). 19-64 yaş arası bireylerde beslenme okuryazarlığının ve beslenme alışkanlıklarının değerlendirilmesi. 15-17 Aralık 2021, Uluslararası Gazi Sağlık Bilimleri Kongresi Kongre Kitabı, Ankara.
13. Er Döngel, H. (2020). Yetişkin bireylerin beslenme okuryazarlığı durumu ve yaşam kalitesi İlişkisinin belirlenmesi: Kütahya örneği.Yüksek Lisans Tezi, Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
14. Ermiş, E., Doğan, E., Erilli, N., Satıcı, A. (2015). Üniversite öğrencilerinin beslenme alışkanlıklarının incelenmesi: Ondokuz Mayıs Üniversitesi örneği. Spor ve Performans Araştırmaları Dergisi, 6(1), 30-40. https://doi.org/10.17155/spd.67561
15. Farivar, S.S., Cunningham, W.E., Hays, R.D. (2007). Correlated physical and mental health summary scores for the SF-36 and SF-12 health survey, V. 1. Health Quality of Life Outcomes, 5(1),1-8. https://doi.org/10.1186/1477-7525-5-54
16. Hoseini, R., Hoseini, Z.J. (2019). Investigating nutritional literacy of male student athletes contributed in 2018 Iran university games. Journal of Health Literacy,4(1), 53-59. https://doi.org/10.22038/JHL.2019.40251.1053
17. Kalkan, I. (2019). The impact of nutrition literacy on the food habits among young adults in Turkey. Nutr research Pract, 13(4), 352-357. https://doi.org/10.4162/nrp.2019.13.4.352
18. Kılıç, S. (2012). Örnek büyüklüğü, güç kavramları ve örnek büyüklüğü hesaplaması. (Turkish). Journal of Mood Disorders, 2, 140-142. https://doi.org/10.5455/jmood.20120921043306
19. Kırşan, M., Özcan, B.A. (2021). Adölesanlarda sağlık okuryazarlığı ve beslenme okuryazarlığının diyet kalitesine etkisi. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, (27), 532-538. https://doi.org/10.31590/ejosat.962135
20. Kocaman, F., Telatar, B. (2020). Evaluation of health related quality of life, healthy lifestyle behaviors and weight loss interventions according to body mass index in adults. Turksh Journal of Family Medicine and Primary Care, 14(4), 497-506.
21. Koçyiğit, H., Aydemir, Ö., Fişek, G., Ölmez, N., Memiş, A.K. (1999). Form-36 (SF-36)’nın türkçe versiyonunun güvenilirliği ve geçerliliği. İlaç ve Tedavi Dergisi, 12(2), 102-106.
22. Kolasa, K.M., Peery, A.I., Harris, N., Shovelin, K.H. (2001). Food literacy partners program: A strategy to increase community food literacy. Topics in Clinical Nutrition, 16, 1-10. https://doi.org/10.1097/00008486-200116040-00002
23. Kozan, E. (2019). Fazla kilolu ve obez olan ve olmayan erişkin kadınların beslenme okuryazarlığı ve etkileyen faktörler. Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İstanbul.
24. Onurlubaş, E., Doğan, H.G., Demirkıran, S. (2015). Üniversite öğrencilerinin beslenme alışkanlıkları. Gaziosmanpaşa Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 32(3), 61-69. https://doi.org/10.13002/jafag861
25. Özdenk, G.D., Özcebe, L.H. (2018). Bir üniversite çalışanlarının beslenme okuryazarlığı, beslenme davranışları ve ilişkili faktörler. Turkish Journal of Public Health, 16(3), 178-189. https://doi.org/10.20518/tjph.499902
26. Özdenk, S. (2020). Genç sporcuların beslenme okuryazarlığı düzeylerinin İncelenmesi (Sinop ili örneği). İnternational Sport Science Student Studies, 2(2), 121-129.
27. Özenoğlu, A., Beyza, G., Karadeniz, B., Fatma, K., Bilgin, V., Bembeyaz, Z., Saha, B.S. (2021). Yetişkinlerde beslenme okuryazarlığın sağlıklı beslenmeye ilişkin tutumlar ve beden kütle indeksi ile ilişkisi. Life Sciences, 16(1), 1-18. https://doi.org/10.12739/NWSA.2021.16.1.4B0037
28. Özüpek, G., Arslan, M. (2021). Popüler diyet uygulama, beslenme okuryazarlığı ve beden kütle indeksi ilişkisinin değerlendirilmesi: beslenme ve diyetetik öğrencileri üzerine bir çalışma. Türkiye Diyabet ve Obezite Dergisi, 5(3), 340-350. https://doi.org/10.25048/tudod.966511
29. Rothman, R. L., Housam, R., Weiss, H., Davis, D., Gregory, R., Gebretsadik, T., . . . Elasy, T. A.(2015). "Patient understanding of food labels: The role of literacy and numeracy": Correction. American Journal of Preventive Medicine, 31(5), 391-398. https://doi.org/10.1016/j.amepre.2006.07.025
30. Soylu, C., Kütük, B. (2022). SF-12 yaşam kalitesi ölçeği’nin türkçe formunun güvenirlik ve geçerlik çalışması. Türk Psikiyatri Dergisi. 33(2), 108-117.
31. Taraz, B. (2021). Bir kamu hastanesi kadın hastalıkları ve doğum polikliniğine başvuran gebe kadınların beslenme okuryazarlığı ve beslenme alışkanlıklarının değerlendirilmesi. Yüksek Lisans Tezi, Kocaeli Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Kocaeli.
32. Taylor, M.K., Sullivan, D.K., Ellerbeck, E.F., Gajewski, B.J., Gibbs, H.D. (2019). Nutrition literacy predicts adherence to healthy/unhealthy diet patterns in adults with a nutrition-related chronic condition. Public Health Nutrition, 22(12), 2157-2169. https://doi.org/10.1017/s1368980019001289
33. Topçu, S., Torpil, H. (2022). Kırsal kesimde yaşayan kadınların beslenme okuryazarlığının değerlendirilmesi. Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 9(2), 438-451.
34. TÜBER (2022). Türkiye beslenme rehberi , yayın no: 1031. T.C. Sağlık Bakanlığı, Ankara. ISBN: 78-975-590-867-0
35. Ware, J.E., Kosinski, M., Keller, S.D. (1996). A 12-item short-form health survey: Construction of scales and preliminary tests of reliability and validity. Medical Care, 34(3), 220-33. https://doi.org/10.1097/00005650-199603000-00003
36. WHO (2000). Obesity: Preventing and managing the global epidemic: Report of a who consultation. In. Geneva: World Health Organization. https://apps.who.int/iris/handle/10665/42330 Erişim Tarihi:8.11.2022.
37. Yarmohammadi, P., Morowatisharifabad, M.A., Rahaei, Z., Khayyatzadeh, S.S., Madadizadeh, F. (2022). Nutrition literacy and its related demographic factors among workers of Taraz Steel Company, chaharmahal and bakhtiari, Iran. Frontiers in Public Health, 10, 911619. https://doi.org/10.3389/fpubh.2022.911619
38. Zhang, Y., Zhang, Z., Xu, M., Aihemaitijiang, S., Ye, C., Zhu, W., Ma, G. (2022). Development and validation of a food and nutrition literacy questionnaire for Chinese adults.Nutrients,14(9), 1933. https://doi.org/10.3390/nu14091933